Türkiye'de farklı illerden toplanan Phlebotomus papatasi (diptera: psychodidae) popülasyonlarının Leishmania spp., kan beslenme kaynakları ve piretroid direnciyle ilişkili VGSC gen mutasyonları yönünden moleküler olarak araştırılması
Molecular investigation of Phlebotomus papatasi (diptera: psychodidae) populations collected from different provinces of türki̇ye for Leishmania spp., blood nutrition sources and VGSC gene mutations related to pyrethroid resistance
- Tez No: 1014605
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZUHAL ÖNDER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Veteriner Hekimliği, Veterinary Medicine
- Anahtar Kelimeler: Konak tercihi, Leishmania, Phlebotomus papatasi, VGSC mutasyonu, Host preference, Leishmania, Phlebotomus papatasi, VGSC mutation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Veterinerlik Parazitolojisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Veteriner Parazitoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
TÜRKİYE'DE FARKLI İLLERDEN TOPLANAN PHLEBOTOMUS PAPATASI (DIPTERA: PSYCHODIDAE) POPÜLASYONLARININ LEISHMANIA SPP., KAN BESLENME KAYNAKLARI VE PİRETROİD DİRENCİYLE İLİŞKİLİ VGSC GEN MUTASYONLARI YÖNÜNDEN MOLEKÜLER OLARAK ARAŞTIRILMASI Sümmani ÇİFCİ Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Veterinerlik Parazitolojisi Anabilim Dalı Doktora Tezi, Mayıs 2026 Danışman: Doç. Dr. Zuhal ÖNDER ÖZET Phlebotominae alt ailesinde yer alan Phlebotomus papatasi, Eski Dünya zoonotik kutanöz leishmaniasis (şark çıbanı) hastalığının etkeni Leishmania major'un en önemli ve başlıca vektörüdür. Bu çalışmada, Türkiye'nin yedi farklı ilinden toplanan Phlebotomus papatasi popülasyonlarında Leishmania spp. varlığının araştırılması, ergin dişilerin kan beslenmesinde konak tercihleri ile konak spektrumlarının moleküler olarak ortaya konması ve vektör mücadelesinde kritik bir role sahip piretroid grubu insektisitlere karşı gelişen voltaj kapılı sodyum kanal (voltage-gated sodium channel) geninde (VGSC) meydana gelen mutasyonların tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla 2023-2024 yılları arasında Diyarbakır, Çanakkale, Mersin, Çorum, Kayseri, Manisa ve İzmir'den kum sineği (Phlebotominae) örnekleri toplandı. Yapılan morfolojik tür identifikasyonu sonucunda P. papatasi olarak teşhis edilen örneklerden genomik DNA izolasyonu gerçekleştirildi. Genomik DNA izolatlarında Leishmania DNA'sının tespiti için ITS1 gen bölgesinin, kan beslemede konakların teşhisi için 12S ve 16S mitokondriyal gen gölgesinin ve VGSC geninin 1011-1020. kodonlarındaki direnç mutasyonlarının belirlenmesi için PCR analizleri yapıldı. Pozitif belirlenen izolatlar sekans analizine tabi tutuldu ve hedef gen bölgesi dizilimleri elde edildi. PCR analizleri ile incelenen kum sineği örneklerinde Leishmania pozitifliği saptanmadı. Phlebotomus papatasi sineklerinin kan beslenme konak tercihlerinin sırasıyla sığır (Bos taurus, %81,5), insan (Homo sapiens, %11,1) ve koyun (Ovis aries, %7,4) olduğu tespit edildi. VGSC geninin II. domain 6. segmentindeki nükleotid dizileri belirlenen izolatların, 1011-1020. kodonlarında herhangi bir mutasyon belirlenmedi. İncelenen örneklerin tamamının (%100) ilgili kodonlarında yabani tip (lösin TTA, izolösin ATT, valin GTT ve fenilalanin TTC) genotipe sahip olduğu ve P. papatasi popülasyonlarında hedef genler yönünden piretroid dirençliliğine dair bir belirteç bulunmadığı belirlendi. Sonuç olarak, bu tez çalışması Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde bulunan P. papatasi popülasyonlarının epidemiyolojik ve vektör kontrolü açısından moleküler düzeyde değerlendirilmesine katkı sağlamıştır. Elde edilen veriler, incelenen popülasyonlarda çalışma dönemine ait belirgin bir Leishmania enfeksiyonu ya da hedef bölge kaynaklı piretroid direnç göstergesi bulunmadığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, P. papatasi'nin insan ve evcil hayvanlarla temas hâlinde olması, türün kutanöz leishmaniasis epidemiyolojisindeki önemini sürdürdüğünü göstermektedir. Bu nedenle farklı bölgelerdeki popülasyonların enfeksiyon durumu, konak ilişkileri ve insektisit direnç profillerinin belirli aralıklarla izlenmesi, vektör kaynaklı hastalıkların kontrolü ve mevcut mücadele stratejilerinin etkinliğinin korunması açısından önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
MOLECULAR INVESTIGATION OF PHLEBOTOMUS PAPATASI (DIPTERA: PSYCHODIDAE) POPULATIONS COLLECTED FROM DIFFERENT PROVINCES OF TÜRKİYE FOR LEISHMANIA SPP., BLOOD NUTRITION SOURCES AND VGSC GENE MUTATIONS RELATED TO PYRETHROID RESISTANCE Sümmani ÇİFCİ Erciyes University, Institute of Health Science Department of Veterinary Parasitology PhD Thesis, May 2026 Supervisor: Assoc. Prof. Dr. Zuhal ÖNDER ABSTRACT Phlebotomus papatasi, belonging to the Phlebotominae subfamily, is the most important and primary vector of Leishmania major, the causative agent of Old World zoonotic cutaneous leishmaniasis. This study aimed to investigate the presence of Leishmania spp. in Phlebotomus papatasi populations collected from seven different provinces of Türkiye, to molecularly determine the host preferences and host spectra of adult females for blood feeding, and to identify mutations in the voltage-gated sodium channel (VGSC) gene that develops against pyrethroid insecticides, which play a critical role in vector control. For this purpose, sandfly (Phlebotominae) samples were collected from Diyarbakır, Çanakkale, Mersin, Çorum, Kayseri, Manisa, and İzmir between 2023 and 2024. Genomic DNA isolation was performed from samples identified as P. papatasi as a result of morphological species identification. PCR analyses were performed to detect Leishmania DNA in genomic DNA isolates, specifically targeting the ITS1 gene region, the 12S and 16S mitochondrial gene shadows for host identification in blood feeding, and resistance mutations in codons 1011-1020 of the VGSC gene. Positive isolates were subjected to sequence analysis, and target gene region sequences were obtained. No Leishmania positivity was detected in sandfly samples examined by PCR analysis. The preferred blood-feeding hosts of Phlebotomus papatasi flies were determined to be cattle (Bos taurus, 81.5%), humans (Homo sapiens, 11.1%), and sheep (Ovis aries, 7.4%), respectively. No mutations were identified in codons 1011-1020 of the isolates whose nucleotide sequences in the 6th segment of domain II of the VGSC gene were determined. It was determined that all of the samples examined (100%) had the wild-type genotype (leucine TTA, isoleucine ATT, valine GTT, and phenylalanine TTC) in the relevant codons, and no marker of pyrethroid resistance was found in P. papatasi populations in terms of target genes. In conclusion, this thesis study has contributed to the molecular-level evaluation of P. papatasi populations in different geographical regions of Turkey in terms of epidemiology and vector control. The data obtained reveal that there was no significant Leishmania infection or target-region-derived pyrethroid resistance indicator in the examined populations during the study period. However, the contact of P. papatasi with humans and domestic animals shows that the species maintains its importance in the epidemiology of cutaneous leishmaniasis. Therefore, monitoring the infection status, host relationships, and insecticide resistance profiles of populations in different regions at regular intervals is important for the control of vector-borne diseases and maintaining the effectiveness of existing control strategies.
Benzer Tezler
- Türkiye' de farklı illerden toplanan bal arılarında (Apis mellifera L.)mezofilik bakteri florasının belirlenmesi ve arılar üzerindeki insektisidal etkileri
Determination of mesophilic bacterial flora and their insecticidal effect on honey bee (Apis mellifera L.) collected from different provinces of Turkey
DERYA KEÇECİ
- Türkiye'nin farklı illerinden toplanan balların antimikrobiyal, antioksidan aktiviteleri ve biyoaktif bileşenlerinin tayini
Determination of antimicrobial, antioxidant activity and bioactive component of the honey collected from the different provinces of Turkey
SEFİNE KALIN
- Türkiye'de geçici koruma altındaki Suriyelilerin imalat sektöründe yaşadığı sorunlar: Bursa İnegöl örneği
Problems faced by Syrians under temporary protection in Turkey in the manufacturing sector: The case of Bursa Inegol
RECEP UĞURCAN ŞAHİN
Doktora
Türkçe
2023
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriYalova ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HACİ YUNUS TAŞ
- Türkiye'nin farklı bölgelerinden elde edilen propolisin sulu ekstraktının HPLC ile karakterizasyonu ve antioksidan poransiyelinin belirlenmesi
Characterization of water extract of propolis collected from different regions of turkey by HPLC, and determination of antioxidant potential
KÜBRA AKBULUT ÇAKIROĞLU
Doktora
Türkçe
2022
BiyokimyaKaradeniz Teknik ÜniversitesiTıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN DEĞER
- Analysis of Triticum monococcum ssp. boeoticum accessions distributed over Turkey using AFLP markers and assessment of polymorphism levels of newly isolated SSR markers
Türkiye'de dağılım gösteren Triticum monococcum ssp. boeoticum alttürlerinin AFLP belirleyicisi kullanılarak genetik ilişkilendirilmesi ve yeni izole edilmiş SSR belirleyicilerinin polimorfizm seviyelerinin belirlenmesi
ELİF UZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2002
BiyoteknolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiBiyoteknoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. MAHİNUR AKKAYA
PROF.DR. MERAL YÜCEL