Yeme bozukluklarına yönelik kabul ve kararlılık terapisi temelli önleme programı geliştirme: Randomize kontrollü çalışma
Development of an acceptance and commitment therapy based prevention for eating disorders: A randomized controlled study
- Tez No: 1014829
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖMER MÜCAHİT ÖZTÜRK, DOÇ. DR. HASAN TURAN KARATEPE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Beslenme ve yeme bozuklukları, Feeding and eating disorders
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İbn Haldun Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, yeme bozukluklularına yönelik Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) temelli kısa süreli sınanmış önleme programı (ACT-ED) tasarlamayı ve programın ön etkililik bulgularını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bununla birlikte Beden İmajı Kabul ve Eylem Formunun Türkçeye çevrilerek ölçeğin psikometrik özelliklerinin test edilmesi ve beden imajı esnekliğinin, obsesif kompulsif kişilik inançları (OKKİ) ile bozulmuş yeme arasındaki ilişkideki aracı rolünün incelenmesini amaçlamaktadır. Bu amaçlar doğrultusunda üç bağımsız çalışma yürütülmüştür. İlk çalışma, kesitsel desende 388 katılımcı ile yürütülmüştür. Ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelendiği bu çalışmanın sonuçları, ölçeğin Türkçe versiyonunun orijinal tek faktörlü yapıyı doğruladığını ve genel popülasyonda kullanıma uygun olduğunu göstermiştir. Bulgular ayrıca, beden imajı esnekliğinin OKKİ ile bozulmuş yeme arasında tam aracı rolünü ortaya koymuştur. İkinci çalışmada, geliştirilen ACT-ED protokolünün uygulanabilirlik ve kabul edilebilirliğini değerlendirmek adına yarı deneysel desende tek gruplu bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar protokolün uygulanabilir ve kabul edilebilir olduğunu desteklemiştir. Bununla birlikte katılımcıların beden memnuniyetsizliği ve bozulmuş yeme puanlarında anlamlı düşüş saptanmış ve bu etkinin izlem ölçümünde de sürdüğü bulgulanmıştır. Üçüncü çalışmasa ise, ACT-ED protokolünün beden memnuniyetsizliği ve bozulmuş yeme davranışı üzerindeki etkisini test etmek adına deneysel desende randomize kontrollü bir pilot çalışma yürütülmüştür. Çalışma dahil etme kriterlerini karşılayan 28 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, beden memnuniyetsizliği ve bozulmuş yeme puanlarında gruplar arası anlamlı bir fark saptanmamıştır. İkinci ve üçüncü çalışmaların bulguları birlikte değerlendirildiğinde kısa süreli önleme müdahalelerinin uygulanabilir olduğunu desteklemiştir. Çalışmanın sınırlılıkları ve yüksek risk grubuna yönelik yapılacak önleme müdahalelerinin geliştirilmesine yönelik çıktıları tartışılmıştır. Sonuç olarak bu çalışma, sınırlılıklarına rağmen Türkiye örnekleminde yeme bozukluklarını önleme çalışmalarına dair umut verici ön bulgular sunmakta ve gelecekteki geniş ölçekli etkililik çalışmaları için zemin hazırlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to design an Acceptance and Commitment Therapy (ACT) based brief indicated prevention program (ACT-ED) for eating disorders and evaluate the preliminary findings of the program. Further, the present study aimed to examine the psychometric properties of the Body-Image Acceptance and Action Questionnaire (BI-AAQ) and how body image flexibility affects the link between obsessive-compulsive personality beliefs (OCPB) and disordered eating in a Turkish sample. In line with this objectives, three independent studies were conducted. First study, carried out with 388 participants using cross-sectional design. The original one-factor structure was confirmed for the Turkish version of the BI-AAQ and demonstrated its suitability for use in general population. Furthermore, this study revealed that body image flexibility measured by BI-AAQ fully mediated the relationship between OCPB and disordered eating. In the second study, a single-group quai-experimental design was employes to evaluate the acceptability and feasibility of the ACT-ED protocol. The results supported that ACT-ED is feasible and acceptable. Furthermore, a significant decrease in both disordered eating and body dissatisfaction was observed, persisted at the follow-up. The third study was a randomized controlled pilot study. This study was conducted with 28 participant who met the inclusion criteria. Results of this study showed no significant differences between groups. Taken both studies results together, findings support the feasibility of brief preventions. The limitations of the present study and the implications of prevention strategies were discussed. To conclude, despite its limitations, this study provides promising preliminary findings regarding eating disorder prevention programs in a Turkish sample and prepares for future large scale efficacy studies.
Benzer Tezler
- Düzenli egzersiz yapan yetişkin bir örneklemde kas algısı ve yeme bozukluğu belirtilerinde sosyokültürel modelin test edilmesi ve beden imgesi esnekliğinin rolünün incelenmesi
Testing the sociocultural model and examining the role of body image flexibility in muscle dysmorphia and eating disorder symptoms in an adult sample of regular exercisers
ALİ KEMAL BURKUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikolojiDokuz Eylül ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORÇUN YORULMAZ
- Obezite hastalarında yaşam kalitesi ve anksiyete ilişkisi
Quality of life in obesity patients and relationship with anxiety
SEYİTALİ SİNAN DAĞBAKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiBağımlılık Danışmanlığı ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜL ERYILMAZ BEYTAŞ
- Tıkınırcasına yeme davranışını anlamaya yönelik bütünleşik bir model önerisi
An integrative model proposal for understanding binge eating behavior
GÜLÇİM BİLİM BAYKAN
Doktora
Türkçe
2022
PsikolojiAnkara ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞEGÜL DURAK BATIGÜN
- Bağcılar Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran hastalarda sağlıklı beslenme tutumu ve yeme bozuklukları
HEALTHY eating attitude and eating disorders in patients applying to Bağcilar education family HEALTH center
ECENUR PATOĞLU SARCAK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT ALTUNTAŞ
- Taşınabilir elektronik cihaz kullanımının çocuklarda yeme davranışına etkilerinin değerlendirilmesi
Assessment of the impact of portable electronic device use on children's eating behavior
BÜLENT ALTUNTAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜZİN ZEREN ÖZTÜRK