Applicant reactions and AI-based personnel selection: Systematic review and meta-analysis
Yapay zeka tabanlı personel seçme ve aday tepkileri: Sistematik derleme ve meta-analiz
- Tez No: 1014953
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İPEK METE TÖNGE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yönetim ve Organizasyon Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, yapay zeka tabanlı personel seçme kapsamında aday tepkilerini sistematik olarak incelemek ve uygun nicel veriler üzerinden meta-analitik olarak sentezlemektir. Literatür taraması WoS veri tabanında gerçekleştirilmiştir. İlk taramada 2,286 kayda ulaşılmıştır. Kapsam dışı ve ilgisiz kayıtların çıkarılmasının ardından geniş sistematik derleme havuzuna 166 çalışma alınmıştır. Söz konusu 166 çalışma içerisinden 60 çalışma ayrıntılı sistematik analiz için seçilmiştir. Çalışmalarda meta-analiz için yeterli ve tam bilgileri raporlayan 9 çalışma birincil meta-analiz verisine dahil edilmiş, grup büyüklüklerini raporlamayan ve eşit grup büyüklüğü dağılımı varsayımı ile 7 çalışma daha dahil edilerek 16 çalışma üzerinden genişletilmiş meta analiz gerçekleştirilmiştir. Sistematik derleme bulguları, aday tepkileri literatürünün özellikle adalet, hakkaniyet, güven, örgütsel çekicilik ve davranışsal niyetler etrafında kümelendiğini göstermiştir. Çalışmaların çoğunluğunun hipotetik temelli ve karma bağlamlı tasarımlara dayandığı görülmüştür. Tematik sentez, insan odaklı ya da insan denetimi içeren süreçlerin çoğu durumda daha olumlu değerlendirildiğini, ancak teknolojiye aşinalık, kararın elverişliliği ve kültürel bağlam gibi değişkenlere bağlı olarak yapay zeka lehine veya karışık örüntülerin de ortaya çıkabildiğini göstermiştir. Birincil meta-analiz sonuçlarına göre, yapay zeka tabanlı ve insan temelli değerlendirme süreçleri arasındaki genel etki küçük ve negatif yönlü, ancak istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bayesyen meta-analiz de bu sonucu desteklemiş, posterior ortalama etkinin küçük ve negatif yönde olduğunu, ancak %95 güvenilir aralığın sıfırı içerdiğini göstermiştir. Genişletilmiş meta analiz sonuçlarında havuzlanmış etki daha negatif yönde bulunmuş ancak bu sonuç da istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Sonuç olarak, yapay zeka tabanlı personel seçimi uygulamalarının aday tepkileri açısından AI lehine güçlü, tutarlı ve genellenebilir bir üstünlük ortaya koymadığını göstermektedir. Mevcut kanıt tabanı, özellikle adalet, güven, örgütsel çekicilik ve başvuru niyeti alanlarında insan odaklı veya insan denetimi içeren süreçlerin daha olumlu değerlendirildiğine işaret etmektedir. Bununla birlikte yüksek heterojenlik ve literatürdeki metodolojik sınırlılıklar, alanın daha fazla gerçek bağlamlı, teknik olarak daha açık ve örneklem açısından daha güçlü çalışmalara ihtiyaç duyduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aimed to systematically review and meta-analytically synthesize applicant reactions to AI-based personnel selection. A systematic literature search conducted via the Web of Science yielded 2,286 records. Following the exclusion of out-of-scope records, 166 studies were retained for a broad systematic review, of which 60 were selected for detailed analysis. The primary meta-analysis included nine studies that reported sufficient statistical data. An extended meta-analysis comprising 16 studies was subsequently conducted by incorporating seven additional studies under the assumption of equal group size distributions. The systematic review findings indicate that the applicant reaction literature predominantly clusters around justice, fairness, trust, organizational attractiveness, and behavioral intentions. Most studies relied on Hypothetical vignettes and mixed-context designs. Thematic synthesis revealed that human-centered or human-in-the-loop processes are generally evaluated more favorably; however, mixed or AI-favorable patterns also emerged depending on moderating variables such as technology familiarity, outcome favorability, and cultural context. The primary meta-analysis revealed a small, negative, but statistically non-significant overall effect size when comparing AI-based and human evaluations. The Bayesian meta-analysis corroborated these findings, yielding a small negative posterior mean effect with a 95% credible interval containing zero. Although the extended meta-analysis produced a more negative pooled effect, it remained statistically non-significant. In conclusion, AI-based personnel selection does not demonstrate strong, consistent, or generalizable superiority over human evaluators regarding applicant reactions. Current evidence suggests a preference for human-in-the-loop processes, particularly concerning justice, trust, organizational attractiveness, and application intentions. Nevertheless, given the high heterogeneity and prevailing methodological limitations, future research must be conducted in real-world contexts, with enhanced technical transparency and robust sampling designs.
Benzer Tezler
- Müzik eğitiminde ses eğitiminin oynadığı rol
Başlık çevirisi yok
SİNAN HESAPCIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzik Ana Bilim Dalı
DR. ESER CİNER ÇOLAKOĞLU
- Benzin ve doğalgaz motorunun çevrim analizinin matematiksel model ile karşılaştırılması
The Comparison of the cycle analysis of gasoline and natural gas engines with the mathematical model
M.TURGUT ÖZAKTAŞ
- Poli (stiren-b-etilen oksit) blok kopolimerlerinin sentezi ve karakterizasyonu
Synthesis and characterization of poly (styrene-b-ethylene oxide) block copolymers
NURSELİ UYANIK
- Kılıçlı (Şile-İstanbul) killerinin jeokimyasal mineralojik ve fiziksel özelliklerinin incelenmesi
The investigation of the chemical, mineralogical and physical properties of Kılıçlı clay deposits
SERPİL GÜL YILMAZ
- Prenatal tanı amacıyla başvuran gebelerde down sendromlu bebek sahibi olma ve maternal metilentetrahidrofolat redüktaz genotip ilişkisi
The applicant for the purpose of having a baby with down's syndrome in pregnant women prenatal diagnosis and relationship between maternal methylenetetrahydrofolate reductase genotype
NURŞEN KESER
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Tıbbi BiyolojiÇukurova ÜniversitesiTıbbi Biyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYFER PAZARBAŞI