Dunhuang'da bulunan 9.-10. yüzyıllarda yazılmış Uygur yazmalarının (transliterasyontranskripsiyon-metin-çeviri) Türk dili ve edebiyatı eğitimi çerçevesinde çalışılması
The study of 9th–10th century Uighur manuscripts discovered in Dunhuang (transliteration–transcription–text–translation) within the framework of Turkish language and literature education
- Tez No: 1015085
- Danışmanlar: PROF. DR. MESUT ŞEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde James Hamilton'un Manuscrits Ouïgours du IX–X Siècle de Touen-Houang eseri ışığında 9. ve 10. yüzyıllarda Dunhuang bölgesinde bulunan yazmalar ve Aranemi Jataka ile Sarvastivada Vinayavibhanga eserleri kapsamında Uygur edebiyatında eğitim konusu incelenmiştir. Genel olarak vinayalar, rahibe ve rahiplerin yaşamlarını, günlük hayatlarını kapsayan kuralları anlatmaktadır. Sarvastivada Vinayavibhanga'sı ise manastır kuralları üzerine bir açıklamadır. Bu çalışmada Maue'nin tespit ettiği Brahmi alfabesiyle yazılmış Sanskritçe-Uygurca iki dilli metni üzerinden transkripsiyon ve çeviri yapılmış, metinde geçen eğitim unsurlarına ışık tutulmuştur. Söz konusu el yazması, Çince kitap tomarının sol tarafına yazılıdır. Aranemi Jataka, Visvantara Jataka'nın bir varyantı olup eserde Kral Aranemi'nin aydınlanmaya ulaşmak için parasından, ailesinden ve kendinden vazgeçişi anlatılmaktadır. Bahsi geçen eserler, iki ayrı bölüm olarak incelenmiş eserler üzerinde çeviri çalışmaları da yapılmıştır. Tezin gayelerinden biri henüz transliterasyon çalışmaması yapılmamış Vinayavibhanga eserinin bilim dünyasına kazandırılmasıdır. Bir diğer gaye de Aranemi Jataka eserinin Türkçe çevirisinin yapılıp eğitim açısından irdelenmesidir. Yukarıda belirtilen amaçların yanı sıra bu tez ile Uygur edebiyatında eğitim konusuna değinerek, geçmişten günümüze edebiyatın eğitim üzerindeki aktif rolünü incelemek, edebiyat ve din faktörleriyle topluma dikte edilen unsurları ve“eğitimli ve ideal toplum”algısını gözler önüne sermek, toplumun bilgi düzeyini değerlendirmek çalışmanın esas amacını oluşturur.
Özet (Çeviri)
In this thesis, the subject of education in Uighur literature is examined within the framework of the manuscripts discovered in the Dunhuang region dating from the 9th and 10th centuries, as presented in James Hamilton's Manuscrits Ouïgours du IX–X Siècle de Touen-Houang, together with the works Aranemi Jataka and Sarvāstivāda Vinayavibhanga. In general, the Vinaya texts describe the rules that regulate the lives and daily practices of monks and nuns. The Sarvāstivāda Vinayavibhanga, in particular, offers an explanation of monastic regulations. In this study, transcription and translation were carried out on the bilingual Sanskrit–Uighur text written in Brāhmī script and identified by Maue, and the educational elements found in the text were examined. The manuscript in kuestion is written on the left side of a Chinese book scroll. The Aranemi Jataka, which is a variant of the Visvantara Jataka, narrates King Aranemi's renunciation of his wealth, his family, and even himself in order to attain enlightenment. The works mentioned above were analyzed in two separate sections, and translation studies were conducted on the texts. One of the aims of this thesis is to introduce the Vinayavibhanga, a work for which no transliteration study has yet been carried out, into the field of scholarship. Another aim is to provide a Turkish translation of the Aranemi Jataka and to examine it from an educational perspective. In addition to the aims stated above, this thesis seeks to address the theme of education in Uighur literature, to investigate the active role that literature has played in education from past to present, and to reveal the elements imposed on society through factors such as literature and religion, as well as the perception of an“educated and ideal society.”Evaluating the level of knowledge within society and examining these educational implications constitute the fundamental purpose of this study.
Benzer Tezler
- Dunhuang Uygur metinleri üzerine açıklamalı kaynakça
An annotated bibliography of Dunhuang Uyghur texts
ZEYNEP PINAR CAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ
- Eski Uygurca Ölüler Kitabı üzerine bir çeviri denemesi
A translation attempt on the old Uyghur Book of the Dead
GÖNÜL ARİS
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ
- Eski Uygur mektuplarının incelenmesi ve söz varlığının Hakasça ile karşılaştırılması
The examining the old Uighur letters and comparing its vocabulary with Khakassian
HÜSNÜ ÇAĞDAŞ ARSLAN
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıÇukurova ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENGİN ÇETİN
- Eski Uygurca Abhidharmakosa-bhasyatika-tattvartha'nın dil incelemesi
Linguistic analysis of the old Uyghur version of Abhidharmakosa-bhasya-tika-tattvartha
ZEYNEP PINAR CAN
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ
- Eski Uygurca İyi Niyetli Hanzade İle Kötü Niyetli Hanzade metninin rekonstrüksiyonu
Reconstruction of the Old Uyghur text: İyi̇ Ni̇yetli̇ Hanzade İle Kötü Ni̇yetli̇ Hanzade
KENAN AZILI
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
DilbilimAnadolu ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET MAHUR TULUM