Ergenlerde bilişsel esneklik ve siber mağduriyet arasındaki ilişkide sosyal onay ihtiyacının aracı rolü
The mediating role of the need for social approval in the relationship between cognitive flexibility and cyber victimization in adolescents
- Tez No: 1015166
- Danışmanlar: DOÇ. DR. RAGIP ÜMİT YALÇIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: ergenlik, bilişsel esneklik, zorbalık, siber mağduriyet, sosyal onay ihtiyacı, adolescence, cognitive flexibility, bullying, cyber victimization, need for social approval
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Yapılan çalışmanın amacı ergenlerde bilişsel esneklik ve siber mağduriyet arasındaki ilişkide sosyal onay ihtiyacının aracı rolünü belirlemeye çalışmaktır. Yöntem: Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2024-2025 eğitim öğretim yılında Erzurum ili Aziziye, Palandöken ve Yakutiye ilçelerinde hazırlık, 9, 10, 11 ve 12. sınıfta eğitim gören 971 öğrenci oluşturmuştur. Veri toplama araçları olarak Kişisel Bilgi Formu, Siber Mağduriyet ve Zorbalık Ölçeği, Bilişsel Esneklik Ölçeği, Sosyal Onay İhtiyacı Ölçeği kullanılmıştır. Analiz işlemleri için SPSS 26 paket programı kullanılmıştır. Ayrıca aracılık analizleri için bu programın uzantısı olan PROCESS makro 4.2'den yararlanılmıştır. Bulgular: Sosyal onay ihtiyacı ile siber mağduriyet arasında anlamlı ve pozitif yönlü ilişki olduğu saptanmıştır. Siber mağduriyet ve bilişsel esneklik arasında anlamlı ve negatif yönlü ilişki olduğu belirlenmiştir. Diğer taraftan sosyal onay ihtiyacı ile bilişsel esneklik arasında negatif ve anlamlı korelasyon olduğu görülmüştür. Bilişsel esnekliğin, sosyal onayı negatif yönde anlamlı biçimde yordadığı tespit edilmiştir. Modelin ikinci aşamasında cinsiyet değişkeni ile sosyal onay değişkeninin etkileşiminin siber mağduriyet üzerindeki etkisi test edilmiştir. Analiz sonucunda etkileşim teriminin anlamlı olduğu görülmüştür. Bu bulgu, sosyal onayın siber mağduriyet üzerindeki etkisinin cinsiyete göre farklılaştığını göstermektedir. Cinsiyet gruplarına göre detaylar incelendiğinde kız öğrencilerde bilişsel esnekliğin sosyal onay aracılığıyla siber mağduriyet üzerindeki dolaylı etkisi istatistiksel olarak anlamlı olmadığı, erkek öğrencilerde ise bilişsel esnekliğin sosyal onay aracılığıyla siber mağduriyet üzerindeki dolaylı etkisi istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Sonuçlar: Araştırma sonucunda ergenlerde bilişsel esnekliğin siber mağduriyet açısından koruyucu bir faktör olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bilişsel esnekliği yüksek olan ergenlerin siber mağduriyet yaşama düzeylerinin daha düşük olduğu, bilişsel esnekliğin ergenlerin dijital ortamlarda karşılaştıkları olumsuz yaşantılarla başa çıkmalarını kolaylaştırdığı görülmüştür. Araştırmanın bir diğer önemli sonucu, sosyal onay ihtiyacının siber mağduriyet üzerinde artırıcı bir etkiye sahip olmasıdır. Sosyal onay ihtiyacı yüksek olan ergenlerin dijital ortamlarda daha fazla görünür olma eğiliminde oldukları ve bu durumun onları siber mağduriyet açısından daha savunmasız hale getirdiği sonucuna varılmıştır. Araştırmanın en temel sonucu ise sosyal onay ihtiyacının, bilişsel esneklik ile siber mağduriyet arasındaki ilişkide aracı bir değişken olarak işlev görmesidir. Bu sonuç, ergenlerin siber mağduriyet yaşantılarının yalnızca bilişsel özelliklerle değil aynı zamanda sosyal ihtiyaçlarıyla da yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Dolayısıyla siber mağduriyetin önlenmesine yönelik çalışmalarda bilişsel ve sosyal boyutların birlikte ele alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
Purpose: The aim of this study was to examine the mediating role of the need for social approval in the relationship between cognitive flexibility and cybervictimization among adolescents. Method: A quantitative research design, specifically the relational survey model, was employed. The study sample consisted of 971 students attending preparatory, 9th, 10th, 11th, and 12th grades during the 2024–2025 academic year in the Aziziye, Palandöken, and Yakutiye districts of Erzurum. Data collection instruments included the Personal Information Form, Cybervictimization and Bullying Scale, Cognitive Flexibility Scale, and Need for Social Approval Scale. Statistical analyses were conducted using SPSS 26, and mediation analyses were performed with the PROCESS Macro 4.2 extension. Findings: The findings indicated a significant positive relationship between the need for social approval and cybervictimization. A significant negative relationship was found between cognitive flexibility and cybervictimization. Additionally, the need for social approval was negatively and significantly correlated with cognitive flexibility. Cognitive flexibility significantly and negatively predicted the need for social approval. In the second stage of the model, the interaction effect of gender and social approval on cybervictimization was tested, revealing a significant interaction term. This finding suggests that the effect of social approval on cybervictimization differs according to gender. Further analysis showed that the indirect effect of cognitive flexibility on cybervictimization through social approval was not statistically significant for female students, whereas it was significant for male students. Conclusions: The study concluded that cognitive flexibility serves as a protective factor against cybervictimization among adolescents. Adolescents with higher cognitive flexibility experienced lower levels of cybervictimization and were better able to cope with negative experiences in digital environments. Another important finding was that the need for social approval increased vulnerability to cybervictimization, as adolescents with a higher need for social approval tended to seek greater visibility online. The most fundamental result was that the need for social approval functions as a mediating variable in the relationship between cognitive flexibility and cybervictimization. This indicates that adolescents' experiences of cybervictimization are influenced not only by cognitive traits but also by their social needs. Therefore, interventions aimed at preventing cybervictimization should consider both cognitive and social dimensions.
Benzer Tezler
- Yüzme eğitimi alan ergenlerde zihinsel dayanıklılık ile bilişsel esneklik arasındaki ilişki
The relationship between mental toughness and cognitive flexibility in adolescents receiving swimming training
SİBEL TANERTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
SporSakarya Uygulamalı Bilimler ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLTEN HERGÜNER
- Ergenlerde bilişsel esneklik ve duygusal özerklik: Bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin aracı rolü
Cognitive flexibility and emotional autonomy in adolescents: The mediating role of cognitive emotion regulation strategies
SEHA ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
PsikolojiÇukurova ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FULYA CENKSEVEN ÖNDER
- Ergenlerde bilişsel esneklik ve başarı amaç yönelimleri ilişkisinde problemli internet kullanımının aracı rolü
The mediator role of problematic internet use in the relationship between cognitive flexibility and achievement goal orientations in adolescents
MERYEM KABATAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
PsikolojiAnkara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TÜLİN ŞENER KILINÇ
- Ergenlerde bilişsel esneklik ve akademik ataletin sosyal medya bağımlılığını yordama düzeylerinin incelenmesi
An examination of the predictive levels of cognitive flexibility and academic procrastination on social media addiction in adolescents
TAHA KINALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Medipol ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERVET BAYRAM
- Ergenlerde bilişsel esneklik düzeyi ve problem çözme becerisinin mizahı kavramayla ilişkisi
The relation of cognitive flexibility level and problem solving skills with humor comprehension on adolescents
BEGÜM EREYİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜGE ARTAR