Tip 2 diyabetli hastalarda belirsizliğin öz yönetim üzerine etkisi
The effect of uncertainty on self-management in patients with type 2 diabetes
- Tez No: 1015206
- Danışmanlar: DOÇ. DR. IŞIN KURT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Belirsizlik, Hastalık Algısı, Hemşirelik, Öz Yönetim, Tip 2 Diyabet, Uncertainty, Illness perception, Nursing, Self Management, Type 2 Diabetes
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tip 2 diyabet, uzun süreli bakım ve öz-yönetim gerektiren bir hastalık olup, bireylerin hastalığı nasıl algıladıkları ve bu süreci nasıl anlamlandırdıkları öz-yönetim davranışlarını doğrudan etkileyebilmektedir. Elde edilecek bulguların, tip 2 diyabetli bireylerde öz-yönetim davranışlarının geliştirilmesine yönelik girişimlerin planlanmasına ve hastalık yönetiminin iyileştirilmesine katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Bu nedenle bu çalışmada tip 2 diyabetli bireylerde hastalık algısının alt boyutları (mevcut durum algısı, anlama algısı ve belirsizlik) ile öz-yönetim davranışları üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tipte yürütülmüştür. Çalışma, Temmuz 2025–Şubat 2026 tarihleri arasında Necmettin Erbakan Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi dahiliye polikliniklerine başvuran 161 Tip 2 diyabetli birey ile gerçekleştirilmiştir. Veriler; Aydınlatıcı Onam Formu, Tanımlayıcı Bilgi Formu, Mishel Hastalık Belirsizliği Ölçeği Toplum Formu ve Tip 2 Diyabet Öz-Yönetim Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics 26 programı ile analiz edilmiş ve istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Katılımcıların %53,4'ünün 60 yaş ve üzerinde olduğu, %60,2'sinin kadın ve %83,9'unun evli olduğu belirlenmiştir. Eğitim düzeyi açısından katılımcıların %57,1'inin ilkokul mezunu olduğu ve %77,6'sının çalışmadığı saptanmıştır. Ayrıca bireylerin %39,1'inin 10 yıldan uzun süredir diyabet tanısı taşıdığı, tanı süresi ortalamasının 10,11±7,67 yıl olduğu ve %78,9'unda ailede diyabet öyküsü bulunduğu belirlenmiştir. Yapılan analizlerde hastalık algısının tüm alt boyutları ile öz-yönetim arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunmuştur (p<0,05). Özellikle mevcut durum algısı (r=-0,332; p<0,001) ve anlama algısındaki artışın (r=-0,482; p<0,001) öz-yönetim davranışlarında orta düzeyde negatif yönlü bir ilişki ile azalmaya eşlik ettiği belirlenmiştir. Belirsizlik boyutunun ise öz-yönetim ile daha düşük düzeyde negatif ilişkili olduğu (r=-0,299; p<0,05) görülmüştür. Regresyon analizi sonuçlarına göre hastalık algısı boyutlarının öz-yönetim davranışlarını anlamlı düzeyde etkilediği (F=18,935; p<0,001) ve kurulan modelin öz-yönetimdeki değişimin %25,2'sini açıkladığı belirlenmiştir (Düzeltilmiş R²=0,252). Mevcut durum algısı (β=-0,228; p<0,05) ve anlama algısının (β=-1,771; p<0,05) öz-yönetim üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve belirleyici etkisi olduğu, buna karşın belirsizlik boyutunun istatistiksel olarak anlamlı bir etki göstermediği (p>0,05) saptanmıştır. Sonuç olarak, tip 2 diyabetli bireylerde hastalığın özellikle bilişsel olarak anlaşılma düzeyinin ve hastalık algısının öz-yönetim davranışları üzerinde önemli bir rol oynadığı, bu nedenle diyabet eğitim ve bakım süreçlerinde hastalığı anlama düzeyini artırmaya yönelik girişimlerin güçlendirilmesinin gerekli olduğu ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
Type 2 diabetes is a chronic disease that requires long-term care and effective self-management. Individuals' perceptions of their illness and the way they make sense of the disease process can directly influence their self-management behaviors. The findings of this study are expected to contribute to the development of interventions aimed at improving self-management behaviors among individuals with type 2 diabetes and enhancing disease management. Therefore, this study aimed to examine the effects of the subdimensions of illness perception (current illness perception, illness coherence, and uncertainty) on self-management behaviors in individuals with type 2 diabetes. This descriptive and correlational study was conducted between July 2025 and February 2026 with 161 individuals diagnosed with type 2 diabetes who attended the internal medicine outpatient clinics of Necmettin Erbakan University Faculty of Medicine Hospital. Data were collected through face-to-face interviews using an Informed Consent Form, a Sociodemographic Data Form, the Mishel Uncertainty in Illness Scale–Community Form, and the Type 2 Diabetes Self-Management Scale. Data were analyzed using IBM SPSS Statistics 26, and statistical significance was set at p<0.05. Of the participants, 53.4% were aged 60 years and older, 60.2% were female, and 83.9% were married. Regarding education level, 57.1% had primary school education and 77.6% were unemployed. In addition, 39.1% had been diagnosed with diabetes for more than 10 years, with a mean disease duration of 10.11±7.67 years, and 78.9% had a family history of diabetes. Analysis revealed statistically significant relationships between all illness perception sub-dimensions and self-management (p<0.05). In particular, current perception (r=-0.332; p<0.001) and comprehension (r=-0.482; p<0.001) were moderately and negatively associated with self-management, indicating that increases in these dimensions were associated with decreases in self-management behaviors. Uncertainty showed a weaker negative relationship with self-management (r=-0.299; p<0.05). Regression analysis showed that illness perception significantly predicted self-management behaviors (F=18.935; p<0.001), explaining 25.2% of the variance (Adjusted R²=0.252). Current perception (β=-0.228; p<0.05) and comprehension (β=-1.771; p<0.05) had significant predictive effects on self-management, whereas uncertainty was not a significant predictor (p>0.05). In conclusion, the cognitive understanding of the disease and illness perception play an important role in self-management behaviors among individuals with type 2 diabetes. Therefore, strengthening educational and nursing interventions aimed at improving patients' understanding of the disease is recommended.
Benzer Tezler
- Tip 2 diyabetli bireylerde serum nesfatin-1 düzeyi ile antropometrik ölçümler ve biyokimyasal parametreler arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Assessment of relationship between anthrometric measurements and biochemical paramaters of serum nesfatin-1 level in individuals with type 2 diabetes
ARİFE ABUHAN
- Alzheimer hastalığında PSMD9 gen polimorfizmi
PSMD9 gene polymorphism in alzheimer's disease
YAĞMUR ÖZER
- Tip 2 diyabet tedavisinde yaşam tarzı değişikliği ve metformin tedavilerine ek olarak insulin detemir ve gliclazide-MR tedavilerinin endotel fonksiyonları üzerine etkisi: Açık etiketli rastgellenmiş prospektif çalışma
The effects of insulin detemir and gliclazide-MR treatments in addition to life-style modification and metformin therapy on endothelial functions in patients with type 2 diabetes : An open-labelled randomized prospective study
UĞUR ÜNLÜTÜRK
- Hipertansiyon hastalarında Chemerin düzeyinin belirlenmesi
Determination of Chemerin levels in patients with hypertension
YEŞİM YILDIRIM ERTAŞ
- Periferik arter hastalıklarının oluşumunda diyabetes mellitusun ve genetik polimorfizm etkisinin belirlenmesi
Başlık çevirisi yok
ZAFER YALIM
