Öğretmenlerin yapay zekâ tabanlı eğitim teknolojilerine yönelik hazırbulunuşluk düzeyleri ile mesleki gelişim öz-yeterlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
The investigation of the relationship between teachers' readiness for artificial intelligence-based educational technologies and their professional development self-efficacy
- Tez No: 1015231
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SEZER KÖSE BİBER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Bilim ve Teknoloji, Education and Training, Science and Technology
- Anahtar Kelimeler: Yapay zeka, Artificial intelligence
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin yapay zekâ tabanlı eğitim teknolojilerine yönelik hazırbulunuşluk düzeyleri ile mesleki gelişim öz-yeterlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırmada nicel ve nitel verilerin birlikte ele alındığı açıklayıcı sıralı karma yöntem kullanılmıştır. Nicel aşamada Türkiye genelinde devlet ve özel okullarda görev yapan 488 öğretmenden veri toplanmış; dikkat kontrol sorusuna hatalı yanıt verme, ölçek maddelerine tekdüze cevap verme (tüm maddelere aynı puanı işaretleme) ve yanıt tutarsızlıkları gibi veri geçerliliğini zedeleyen ölçütler doğrultusunda yapılan veri temizleme süreci sonucunda 377 öğretmenin verisi analize dâhil edilmiştir. Nitel aşamada ise farklı branşlardan 20 öğretmen ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak Öğretmenlere Yönelik Yapay Zekâ Hazırbulunuşluk Ölçeği (RAIS), Öğretmenlerin Mesleki Gelişim Öz-Yeterlikleri Ölçeği ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırma sonuçları, öğretmenlerin yapay zekâ tabanlı eğitim teknolojilerine yönelik hazırbulunuşluk düzeylerinin genel olarak orta-üst düzeyde, mesleki gelişim öz-yeterliklerinin ise yüksek düzeyde olduğunu göstermiştir. Hazırbulunuşluk alt boyutları incelendiğinde, etik bilinci ve öğrenciyle etkileşim boyutlarının daha belirgin olduğu, teknoloji yeterlik boyutunun ise diğer alt boyutlara kıyasla daha düşük düzeyde seyrettiği görülmüştür. Ayrıca öğretmenlerin yapay zekâya yönelik hazırbulunuşlukları ile mesleki gelişim öz-yeterlikleri arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunduğu; özellikle etik bilinci ve öğrenciyle etkileşim boyutlarının mesleki gelişim öz-yeterliğini anlamlı biçimde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. İlişkinin okul türüne göre anlamlı biçimde farklılaşmadığı, buna karşılık branş gruplarına göre anlamlı biçimde farklılaştığı belirlenmiştir. Öğretmenlerle yapılan görüşmelerden elde edilen nitel bulgular ise yapay zekânın öğretim sürecini destekleyen bir araç olarak görüldüğünü; ancak etik riskler, veri güvenliği, teknolojik altyapı yetersizliği, bilgi ve özgüven eksikliği ile müfredat uyumu gibi nedenlerle öğretmenlerin temkinli bir yaklaşım benimsediklerini ortaya koymuştur. Sonuç olarak, öğretmenlerin yapay zekâ tabanlı eğitim teknolojilerine yönelik hazırbulunuşluklarının belirli boyutlarda daha güçlü, bazı boyutlarda ise gelişime açık olduğu; bu teknolojilerin etkili, güvenli ve pedagojik açıdan anlamlı biçimde kullanılabilmesi için uygulama odaklı mesleki gelişim desteği, etik rehberlik ve uygun kurumsal koşulların gerekli olduğu belirlenmiştir.
Özet (Çeviri)
The aim of this research is to examine the relationship between teachers' readiness levels for artificial intelligence-based educational technologies and their professional development self-efficacy. The study employed an explanatory sequential mixed-methods approach, combining quantitative and qualitative data. In the quantitative phase, data was collected from 488 teachers working in public and private schools across Turkey; after data cleaning and validity checks, data from 377 teachers were included in the analysis. In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 20 teachers from different disciplines. The Artificial Intelligence Readiness in Schools Scale (RAIS), the Teachers' Professional Development Self-Efficacy Scale, and a semi-structured interview form were used as data collection tools. The research results showed that teachers' readiness levels for artificial intelligence-based educational technologies were generally at a moderate-to-high level, while their professional development self-efficacy was at a high level. When the sub-dimensions of readiness were examined, it was observed that ethical awareness and student interaction dimensions were more prominent, while the technological competence dimension was at a lower level compared to the other sub-dimensions. Furthermore, a positive and significant relationship was found between teachers' readiness for artificial intelligence and their professional development self-efficacy; in particular, ethical awareness and student interaction dimensions significantly predicted professional development self-efficacy. The relationship did not differ significantly according to school type, but it did differ significantly according to subject groups. Additionally, it was determined that teachers who received training in artificial intelligence or educational technologies had higher readiness and professional development self-efficacy than those who did not receive such training. Qualitative findings obtained from interviews with teachers revealed that artificial intelligence is seen as a tool supporting the teaching process; however, teachers adopt a cautious approach due to reasons such as ethical risks, data security, insufficient technological infrastructure, lack of knowledge and self-confidence, and curriculum alignment. In conclusion, it was determined that teachers' readiness for AI-based educational technologies is stronger in some dimensions and open to improvement in others; and that application-oriented professional development support, ethical guidance, and appropriate institutional conditions are necessary for the effective, safe, and pedagogically meaningful use of these technologies.
Benzer Tezler
- Okul öncesi eğitimde yapay zekâ tabanlı ölçme değerlendirme uygulamalarına yönelik uzman görüşleri
Expert opinions on artificial intelligence-based assessment and evaluation applications in preschool education
FATMA YETEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve Öğretimİstanbul Aydın ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİÇEK DİLEK BAKANAY
- Eğitimde yapay zekâ kullanımı değerlendirme ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Matematik öğretmen adayları perspektifi
Turkish adaptation of artificial intelligence use in education evaluation scale: The perspective of pre-service mathematics teachers
ÜMMÜHAN BETÜL YEŞİLDAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE YAVUZ
- Analyzing perceptions of artificial intelligence use among pre-service and in-service EFL teachers
Hizmet öncesi ve hizmet içi İngilizce öğretmenlerinin yapay zekâ kullanımı hakkındaki algılarının analizi
SEVDE AYYILDIZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERDANE DENKCİ AKKAŞ
DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜMEYRA GENÇ
- Müzik öğretmenlerinin yapay zekaya yönelik tutumları ile mesleki yeterlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between music teachers' attitudes towards artificial intelligence and their professional competencies
CANER ÖNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MüzikMarmara ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA USLU
DOÇ. DR. SEMİH ÇAYAK
- Üstün zekâlı öğrencilerin eğitiminde kullanılan güncel teknolojiler ile ilgili yapılan çalışmaların incelenmesi
Examination of studies on current technologies used in the education of gifted students
HASİBE KUZU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimSivas Cumhuriyet ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ERSOY