Arap dilinde ism-i tasgîr ve Kur'ân-ı Kerîm'deki kullanımı üzerine bir inceleme
A study on the term 'ism al- taṣghīr ' in the Arabic language and its usage in the Holy Qur'an
- Tez No: 1015521
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EMİN UZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Din, Linguistics, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Afyon Kocatepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
“Arap Dilinde İsm-i Tasgîr ve Kur'ân-ı Kerîm'deki Kullanımı Üzerine Bir İnceleme”adlı tez çalışmamız, Arap dilinin morfolojik yapısını konu edinen sarf ilminin önemli alt dallarından biri olan ism-i tasgîr kalıbının anlam dünyasına kattığı manaları içermektedir. Sarf, kelimenin kök ve kalıp ilişkilerini, türetme yöntemlerini ve bu yapıların anlam üzerindeki etkilerini inceleyen bir disiplin olarak İslâmî ilimlerin anlaşılmasında vazgeçilmez bir konuma sahiptir. İsm-i tasgîr ise yalnızca bir küçültme işlemi değil; sevgi, merhamet, küçümseme, azlık veya yüceltme gibi çok yönlü anlam derinliklerini dile getiren yapı olarak Arapçanın ifade zenginliğini artırmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, sarf ilminin tarihsel gelişimi ve ism-i tasgîr ile olan ilişkisi klasik kaynaklardan modern dilbilimsel yaklaşımlara kadar geniş bir bakış açısıyla incelenmiştir. İkinci bölümde ism-i tasgîrin sarf yapısı, fonksiyonel değerleri ve uygulanabilirlik şartları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise ism-i tasgîr yapısının Kur'ân-ı Kerîm ayetlerinde geçen kelimelerde kıyasi ve şaz olmak üzere manaya kattığı farklı ve derin anlamlar ele alınmıştır. Böylece ism-i tasgîrin yalnızca dilbilimsel yapı olmadığı; anlam inşasında, edebî üslupta ve Kur'ânî ayetlerinin yorumunda belirleyici bir unsur olduğu ortaya konulmuştur. Çalışmamızda kullanılan kaynaklar, klasik Arap dilcilerinin eserlerinden Osmanlı medrese geleneğine, modern dilbilim araştırmalarından çağdaş edebiyat örneklerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Amaç, ism-i tasgîr yapısının hem tarihî hem de nazarî boyutlarıyla bütüncül bir şekilde değerlendirmek ve Arap dili ve İslâmî ilimler sahasında çalışan araştırmacılara, dilin morfolojik inceliklerini kavrama ve ism-i tasgîr yapısının çok boyutlu değerini anlama noktasında katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
Our thesis entitled“A Study on Ism al-Taṣghīr in the Arabic Language and Its Usage in the Holy Qur'an”examines the meanings and semantic nuances contributed by the pattern of Ism al-Taṣghīr, which constitutes one of the significant subfields of ṣarf (Arabic morphology), a discipline concerned with the morphological structure of the Arabic language. As a field that investigates the relationship between roots and patterns, methods of derivation, and the effects of these structures on meaning, ṣarf occupies an indispensable position in the understanding of Islamic sciences. Ism al-Taṣghīr, however, is not merely a process of diminution; rather, it is a linguistic structure that enriches the expressive capacity of Arabic by conveying multifaceted semantic depths such as affection, compassion, belittlement, paucity, and even exaltation. In the first chapter of this study, the historical development of ṣarf and its relationship with Ism al-Taṣghīr are examined from a broad perspective, ranging from classical sources to modern linguistic approaches. In the second chapter, the morphological structure, functional values, and conditions of applicability of Ism al-Taṣghīr are analyzed in detail. The third chapter discusses the various and profound meanings—both analogical (qiyāsī) and anomalous (shādh)—that the Ism al-Taṣghīr structure contributes to words occurring in the verses of the Holy Qur'an. Thus, it has been demonstrated that Ism al-Taṣghīr is not merely a linguistic structure, but also a determining element in the construction of meaning, literary style, and the interpretation of Qur'anic verses. The sources employed in this study encompass a wide spectrum, ranging from the works of classical Arab linguists and the Ottoman madrasa tradition to modern linguistic studies and examples from contemporary literature. The aim is to evaluate the structure of Ism al-Taṣghīr in a holistic manner, both historically and theoretically, and to contribute to researchers working in the fields of Arabic language and Islamic sciences by enhancing their understanding of the morphological subtleties of the language and the multidimensional value of Ism al-Taṣghīr.
Benzer Tezler
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- W.M. Watt'ın din anlayışı ve islamın sosyolojik yorumu
W.M.Watt's concept of religion and his sociological interpretation of islam
ALİ PAJAZİTİ
- Aspect verbal en grec Istanbouliote: modele de description fonctionnaliste
Başlık çevirisi yok
EMİNE YAVAŞGEL
Yüksek Lisans
Fransızca
1993
Dilbilimİstanbul ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NÜKHET GÜZ
- Arap dilinde ism-i işaret ve uygulamadaki yansımaları
Ism el-işaret in Arabic language and echos in pratices
HARUN DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GALİP YAVUZ