Uyku sağlığı okuryazarlığı ölçeğinin Türkçe geçerlik güvenirlik çalışması
Validity and reliability study of the Turkish version of the sleep health literacy scale
- Tez No: 1015591
- Danışmanlar: DOÇ. DR. DUYGU AYHAN BAŞER
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Sağlık okuryazarlığı, ölçek uyarlama, geçerlik, güvenirlik, uyku, aile hekimliği, health literacy, scale adaptation, validity, reliability, sleep, family practice
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Aile Hekimliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, Feldman ve Slavish (2024) tarafından geliştirilen Uyku Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği'nin (Sleep Health Literacy Scale - SHLS) Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasını gerçekleştirmektir. Metodolojik tasarıma sahip bu araştırmaya 18 yaş ve üzeri 364 birey dahil edilmiştir. Ölçeğin Türkçe'ye uyarlanması sürecinde ileri-geri çeviri tekniği kullanılmıştır. Kapsam geçerliği için 10 uzmanın görüşü alınmış ve kapsam geçerlik indeksi (CVI) hesaplanmıştır. Yapı geçerliği için açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. İç tutarlılık güvenirliği Cronbach alfa katsayısı ile, test-tekrar test güvenirliği ise 40 katılımcı üzerinde 1-2 hafta arayla yapılan ölçümlerle değerlendirilmiştir. Sosyodemografik değişkenlerle ölçek puanları arasındaki ilişkiler bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Pearson korelasyon analizi ile incelenmiştir. Araştırmaya katılan 364 bireyin yaş ortalaması 32,97±11,09 olup, %56,9'u kadın, %43,1'i erkektir. Kapsam geçerlik indeksi tüm maddeler için 0,90'ın üzerinde bulunmuştur. Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) örneklem yeterliliği değeri 0,892 ve Bartlett Küresellik Testi anlamlı (p<0,001) olarak saptanmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda orijinal ölçekteki iki faktörlü yapı (Uyku Sağlığı İletişimi ve Uyku Sağlığı Bilgisi) doğrulanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi uyum iyiliği indeksleri kabul edilebilir sınırlar içinde bulunmuştur (RMSEA=0,063, CFI=0,902, TLI=0,895, GFI=0,802). İç tutarlılık analizi sonucunda Faktör 1 için Cronbach alfa değeri 0,884, Faktör 2 için 0,648 ve toplam ölçek için 0,795 olarak hesaplanmıştır. Test-tekrar test güvenirliği analizi sonucunda her iki faktör için puanlar arasında anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). Yaş ile ölçek alt boyutları arasında pozitif yönde zayıf korelasyon saptanmıştır. Eğitim düzeyi, uyku konusunda yeni bilgi öğrenme isteği ve danışacak kişiyi bilme düzeyi ölçek puanlarını anlamlı şekilde etkilemiştir. Uyku Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği'nin Türkçe formu, Türkçe konuşan yetişkin popülasyonda uyku sağlığı okuryazarlığını değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracıdır. Ölçek, bireylerin uyku sağlığına ilişkin bilgi düzeylerini ve sağlık sistemi içinde gezinme becerilerini değerlendirmede kullanılabilir. Uyku sağlığı okuryazarlığının belirlenmesi, risk gruplarının tanımlanması ve uyku sağlığını geliştirmeye yönelik müdahalelerin planlanmasına katkı sağlayacaktır. Gelecek araştırmalarda ölçeğin farklı popülasyonlarda test edilmesi ve uyku kalitesi ile ilişkisinin incelenmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study was to evaluate the Turkish validity and reliability of the Sleep Health Literacy Scale (SHLS) developed by Feldman and Slavish (2024). This methodological study included 364 individuals aged 18 years or older. The scale was adapted into Turkish using the forward–backward translation technique. Content validity was assessed through expert opinions from 10 specialists, and the content validity index (CVI) was calculated. Construct validity was evaluated using exploratory and confirmatory factor analyses (EFA, CFA). Internal consistency was assessed with Cronbach's alpha, while test–retest reliability was evaluated 1–2 weeks apart in 40 participants. Relationships between sociodemographic variables and scale scores were analyzed using independent samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), and Pearson correlation analysis. The mean age of 364 participants was 32.97±11.09 years, with 56.9% being female and 43.1% male. The content validity index exceeded 0.90 for all items. The Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) sampling adequacy value was 0.892, and Bartlett's Test of Sphericity was significant (p<0.001). Exploratory factor analysis confirmed the two-factor structure of the original scale (Sleep Health Communication and Sleep Health Knowledge). Confirmatory factor analysis goodness-of-fit indices were within acceptable limits (RMSEA=0.063, CFI=0.902, TLI=0.895, GFI=0.802). Internal consistency analysis revealed Cronbach's alpha values of 0.884 for Factor 1, 0.648 for Factor 2, and 0.795 for the total scale. Test-retest reliability analysis showed no significant differences in scores for both factors (p>0.05). Weak positive correlations were found between age and scale subscales. Education level, willingness to learn new information about sleep, and level of knowing whom to consult significantly affected scale scores. The Turkish version of the Sleep Health Literacy Scale is a valid and reliable tool for assessing sleep health literacy in the Turkish-speaking adult population. The scale can be used to evaluate individuals' knowledge of sleep health and their ability to navigate the healthcare system. Determining sleep health literacy will help identify at-risk groups and plan interventions to improve sleep health. Future research should test the scale in different populations and examine its relationship with sleep quality.
Benzer Tezler
- Eskişehir'de okul çağı ergenlerde ruhsal iyilik hali ile öğrenci ve öğretmenlerde ruh sağlığı okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesi
Determination of mental well-being in school-aged adolescents and mental health literacy levels among students and teachers in Eskişehir
MEDİHA BAL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Halk SağlığıEskişehir Osmangazi ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELMA METİNTAŞ
- COVİD 19 pandemisi sonrası dijitalleşmenin etki alanları bağlamında durum incelemesi
A case study on the impact areas of digitalization in the context of the post-COVID-19 pandemic
TOLGA KARADAŞ
Doktora
Türkçe
2025
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSivas Cumhuriyet ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUNCAY DİLCİ
- Ergenlerde sağlık okuryazarlığı, depresyon ve uyku kalitesi ilişkisi
The relationship between health literacy, depression and sleep quality in adolescents
HİRANUR GÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
HemşirelikDokuz Eylül ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERYEM ÖZTÜRK HANEY
- Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu öğrencilerinde sosyal medya uygulamalarının sağlık okuryazarlığı üzerine etkisi – müdahale araştırması
The effect of social media applications on health literacy in Başkent University Vocational School of Health Services students - an intervention study
SERAP SALİMOĞLU
- Beş-altı yaş çocuk ve ebeveynlerinin sağlık okuryazarlığı
Health literacy of five- and six-year-old children and their parents
HASAN UĞUR SERDAROĞLU
Doktora
Türkçe
2025
Halk SağlığıGazi ÜniversitesiOkul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE BEKİR
PROF. DR. ADNAN KAN