Fen bilimleri öğretmen ve öğretmen adayları için yapay zekâya yönelik tutum ölçeği geliştirilmesi
Development and validation of a scale measuring inservice and pre-service science teacher attitudes toward artificial intelligence
- Tez No: 1016230
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET ŞAHİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Fen bilgisi eğitimi, Tutum ölçekleri, Yapay zeka, Science education, Attitude scales, Artificial intelligence
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, fen bilimleri öğretmen ve öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutumlarını belirlemeye yönelik geçerli, güvenilir ve alana özgü bir ölçek geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, fen bilimleri öğretmeni ile öğretmen adayı oluşturmaktadır. Belirlenen amaç doğrultusunda kapsamlı bir literatür taraması yapılmış, madde havuzu oluşturulmuş ve uzman görüşlerine başvurulmuştur. Uzmanların görüş ve önerileri doğrultusunda gerekli düzenlemeler yapılarak taslak ölçek hazırlanmıştır. Geliştirilen taslak ölçek, ön uygulama kapsamında öğretmen (n=100) ve öğretmen adaylarına (n=101) uygulanmıştır. Elde edilen veriler ile açımlayıcı faktör analizi gerçekleştirilmiş, 4 madde ölçekten çıkarılarak ölçeğin 3 alt boyutlu yapısı belirlenmiştir. Bu alt boyutlar Fen Eğitiminde Yapay Zekâ, Teknopedagojik Gelişim ve Etik ve Sosyal Etki olarak adlandırılmıştır. Bu yapıyı doğrulamak amacıyla asıl uygulama gerçekleştirilmiş (n=360) ve AMOS yazılımı kullanılarak doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda elde edilen uyum indekslerinin mükemmel ve kabul edilebilir düzeylerde olması ölçeğin yapı geçerliğinin sağlandığını kanıtlamıştır. Psikometrik özelliklere ilişkin bulgular, ölçeğin yüksek bir iç tutarlık ve ayırt etme gücüne sahip olduğunu göstermektedir. Alt boyutlara ait Cronbach alfa katsayıları .813 ve .937 arasında değişmektedir. Ölçeğin tamamına ilişkin Cronbach alfa katsayısı =.933 olarak hesaplanmış olup, bu değer ölçeğin yüksek bir güvenirliğe sahip olduğunu doğrulamaktadır. Araştırmanın betimsel bulguları, fen bilimleri öğretmen ve öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik yüksek düzeyde olumlu tutuma sahip olduğunu göstermektedir. Katılımcıların tutumlarının cinsiyet ve sınıf düzeyi değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediği; ancak eğitim durumu, mesleki deneyim ve not ortalaması değişkenleri açısından anlamlı düzeyde farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak bu araştırmada, fen bilimleri öğretmenleri ile öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutumlarını çok boyutlu bir şekilde değerlendirmeye olanak sağlayan bir ölçek geliştirilmiştir. Bu ölçek, yapay zekâya yönelik tutumların belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilen tarama çalışmalarında ve yapay zekâ uygulamalarının etkililiğinin incelendiği deneysel çalışmalarda ön test-son test veri toplama aracı olarak kullanılabilir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to develop a valid, reliable, and domain-specific scale to determine the attitudes of science teachers and pre-service science teachers towards artificial intelligence. The study group of the research consisted of science teachers and pre-service science teachers. In accordance with the determined aim, a comprehensive literature review was conducted, an item pool was created, and expert opinions were consulted. A draft scale has been prepared after making the necessary adjustments in line with the opinions and suggestions of experts. The developed draft scale was administered to teachers (n=100) and pre-service teachers (n=101) within the scope of the pilot study. Exploratory factor analysis was performed with the obtained data, 4 items were removed from the scale, and the 3-factor structure of the scale was determined. These sub-dimensions have been termed Artificial Intelligence in Science Education, Technopedagogical Development, and Ethics and Social Impact. To validate this structure, the main study was conducted (n=360), and confirmatory factor analysis was performed using the AMOS software. The excellent and acceptable fit indices obtained from the confirmatory factor analysis demonstrated that the scale's construct validity was established. The findings regarding the psychometric properties indicate that the scale has high internal consistency and discriminative power. Cronbach's alpha coefficients for the subdimensions range between .813 and .937. The Cronbach's alpha coefficient for the whole scale was calculated as =.933, and this value confirms that the scale has a high level of reliability. The descriptive findings of the study indicate that science teachers and pre-service science teachers have highly positive attitudes towards artificial intelligence. It was concluded that the attitudes of the participants did not show a significant difference according to the variables of gender and grade level; however, they differed significantly in terms of educational level, professional experience, and grade point average (GPA). Consequently, in this study, a scale that allows for a multidimensional evaluation of the attitudes of science teachers and pre-service science teachers towards artificial intelligence was developed. This scale can be used as a data collection tool in survey studies aimed at determining attitudes toward artificial intelligence, and as a pretest-posttest data collection tool in experimental studies examining the effectiveness of artificial intelligence applications.
Benzer Tezler
- Fen bilgisi öğretmen adaylarının yapay zeka hakkındaki algıları ve bilişsel yapıları
Pre-service science teachers' perceptions and cognitive structures about artificial intelligence
DİLARA AŞÇI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve Öğretimİnönü ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NAİL İLHAN
- Matematik eğitiminde yapay zekânın kullanımına yönelik farklı paydaş görüşlerinin incelenmesi
An investigation of diverse stakeholders' views on the use of artificial intelligence in mathematics education
FEYZA FATMA KOLCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MatematikAfyon Kocatepe ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RAMAZAN EROL
- Fen bilgisi öğretmen adaylarının eğitimde yapay zekâ kullanımına yönelik ilgilerinin incelenmesi
Examining the interest of science teacher candidates in the use of artificial intelligence in education
DUYGU NAZALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve Öğretimİnönü ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NAİL İLHAN
- İlköğretim matematik öğretmen adaylarının üretken yapay zekâ aracı (ChatGPT) kullanarak problem kurma deneyimleri
Pre-service elementary mathematics teachers' problem posing experiences using generative artificial intelligence tool (ChatGPT)
İREM OKUYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimEskişehir Osmangazi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMRE EV ÇİMEN
- Matematik öğretmen adaylarının ChatGPT aracılığıyla 5E öğrenme modeline uygun ders planı hazırlama deneyimleri
Pre-service mathematics teachers' experiences of preparing lesson plans in accordance with the 5E learning model through ChatGPT
GÜLSÜM DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimEskişehir Osmangazi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMRE EV ÇİMEN