Toplumun kedi ve köpek kaynaklı sık görülen bazı zoonotik hastalıklar hakkındaki farkındalık düzeyi, bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi: Kocaeli ili örneği
Assessment of awareness, knowledge, attitudes, and practices regarding common zoonotic diseases transmitted by cats and dogs in the community: the case of Kocaeli province
- Tez No: 1016268
- Danışmanlar: PROF. DR. TUNCAY MÜGE ALVUR
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Kedi, Köpek, Zoonozlar, Bilgi, Davranış, Cat, Dog, Zoonoses, Knowledge, Practice
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Aile Hekimliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş ve Amaç: İnsanları etkileyen pek çok enfeksiyon kediler ve köpekler de dahil olmak üzere hayvanlar aracılığı ile (zoonozlar) bulaşır. Birçok ülkede evcil hayvan sahipliği yaygın olup, evcil hayvanı olmayan kişiler de sıkça bu hayvanlarla temas etmektedir. Ancak, halkın evcil hayvanlarla etkileşim şekilleri ve bu hayvanlardan bulaşabilecek zoonotik hastalıkların riskleri konusundaki farkındalığına dair bilgiler sınırlıdır. Bu doğrultuda çalışmamızda, katılımcıların kedi ve köpek kaynaklı zoonotik hastalıklar konusundaki bilgi düzeylerini, evcil hayvanlarla etkileşim ve bakım süreçlerinde zoonoz riskini artırabilecek davranışların ne sıklıkta sergilendiğini belirlemeye çalıştık. Bunun yanı sıra, kedi ve/veya köpek sahibi olan ve olmayan bireyler arasında bu parametreler açısından anlamlı bir fark olup olmadığını incelemeyi ve toplumun bilgilendirilmesinde insan ve hayvan sağlığı çalışanlarının rolüne dair fikir edinmeyi hedefledik. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız betimsel ve kesitsel tipte bir çalışmadır. Çalışmanın verileri 25.10.2024-05.02.2025 tarihleri arasında toplanmıştır. Çalışmamız; katılmaya gönüllü olma, 18 yaşın üzerinde olma ve Kocaeli ilinde ikamet etme kriterlerini karşılayan 177 kişi üzerinde yapılmıştır. Anket Google Forms programı üzerinden oluşturulmuş ve akıllı telefon uygulamaları ile katılımcılara iletilmiş olup; demografik bilgiler ve hayvan sahipliği ile ilgili 9 soru yer almakta, diğer 29 soru güncel literatür incelenerek hazırlanmış olup katılımcıların kedi ve köpek kaynaklı zoonotik hastalıklar hakkında bilgi düzeylerini ölçmeye, hayvanlarla etkileşimde ve hayvan bakımında sergilenen tutum ve davranışları sorgulamaya yönelik genel sorulardan oluşmaktadır (1. Ek). Bulgular: Toplamda 177 kişinin katılım sağladığı çalışmamızda katılımcıların %54,2'sini sağlık çalışanları (doktor, hemşire, veteriner hekim, veteriner teknisyeni vb.) %45,8'ini ise diğer meslek gruplarının mensupları oluşturmaktadır. Katılımcılarımızın %54,2'si aktif olarak hayvan sahibi olmayan kişilerden, %45,8'i ise aktif olarak hayvan sahibi olan kişilerden oluşmuştur. Hayvan sahiplerinin sergiledikleri pratikler incelendiğinde %58'inin hayvanlarının diğer hayvanlarla temas etmesine, %86,4'ünün de hayvanlarının kendilerini yalamasına nadiren de olsa izin vermeleri olumsuz yönde; %77,8'inin hayvanlarının tuvaletini her gün temizlediklerini, sırası ile %53,1'i ve %58'inin hayvanlarının parazit ve aşı uygulamalarını her zaman aksatmadan takip ettiklerini, %59,3'ü hiçbir zaman hayvanlarının dışkı atıklarını evdeki çöp kutusuna atmadıklarını belirtmeleri ise olumlu yönde değerlendirilen pratikler olmuştur. Katılımcıların %48,1'inin hayvanlarının yemeklerinden yemesine nadiren de olsa izin vermeleri, hayvanı dış parazitlerin varlığı açısından muayene etmeyi yalnızca %25,9'unun her zaman yaptıklarını belirtmeleri ise geliştirilmesi gereken davranışlar olarak göze çarpmaktadır. Toplam 177 katılımcının zoonozlarla ilgili yöneltilen bilgi sorularına verdikleri doğru yanıtlar üzerinden bilgi skoru hesaplanmış, katılımcıların medyan bilgi skoru 14 (10-17), ortalama bilgi skoru 13,372 (SS=4,46) bulunmuştur. Hesapladığımız objektif bilgi skoru ile katılımcıların cinsiyeti (p<0,007), eğitim durumları (p<0,004), meslekleri (p<0,000) ve öznel bilgi düzeylerine verdikleri yanıtlar (p<0,000) arasında anlamlı ilişki bulunmuştur; hayvan sahipliği (p<0,069) ve yaş grupları (p<0,281) arasında ise anlamlı ilişki bulunmamıştır. Katılımcıların bilgi sorularına verdikleri yanıtlar incelendiğinde 'tükürük/vücut salgıları, dışkı, idrar, direkt temas' ile bulaş olabileceği sırası ile %78,5, %74,6, %65,5, %63,3 oranında, 'kuduz, kene/pire, uyuz (skabiyez), toksoplazma, bağırsak kurdu, dermatofit (mantar)' etkenlerinin zoonotik etkenler arasında yer alması sırası ile %93,8, %83,6, %71,2, %62,1, %54,8, %50,8 oranında, 'sokak hayvanlarını çiğ etle beslemek toplum sağlığı açısından risklidir, sokak hayvanlarıyla aynı ortamı paylaştıktan sonra ellerimizi yıkamamız gerekir, sıyrık/ısırık sonrası yarayı en kısa zamanda sabun ile akan suyun altında yıkamak kuduzu önlemek açısından en önemli müdahalelerden biridir, bazı zoonozlar aşı ve diğer yöntemlerle birlikte %100 önlenebilir, evden çıkmayan kedilerin anti -paraziter ilaç almasına gerek yoktur' ifadeleri sırası ile %76,8, %93,2, %81,4, %55,4, %70,1 oranında doğru yanıtlanmıştır. 'Aynı ortamı paylaşmak' ile bulaş olabileceği katılımcıların %39,5'i, 'salmonella' etkeninin zoonotik etken oluşu %37,3'ü, 'gebelerin kedi kumunu eldiven giyerek temizlemesi toksoplazma bulaşma riskini azaltmaz, kedi/köpeklerin çeşme suyu/beklemiş su içmeleri zoonoz açısından risk oluşturur, kedilerin/köpeklerin parazit ilaçlarına 3 aylık olduklarında başlamak gerekir' ifadeleri ise sırası ile katılımcıların %42,4, %42,9 ve %10,2'si tarafından doğru yanıtlanmıştır. Tüm katılımcıların zoonotik hastalıklar hakkında bilgi edinme kaynakları değerlendirildiğinde, %64,4 oranıyla en sık belirtilen kaynağın internet olduğu görülmüş; hayvan sahibi olmayan katılımcılar arasında bu oran %64,6 iken, hayvan sahiplerinde %70,4 ile en yaygın bilgi kaynağının veteriner hekimler olduğu ve bunu %64,2 ile internetin takip ettiği belirlenmiştir. Aynı soruya hayvan sahipleri %56,8, hayvan sahibi olmayanlar ise %60,4 oranında 'doktorlar/sağlık çalışanları' yanıtını vermiştir. Katılımcıların başvurdukları doktorlar tarafından hayvan sahipliklerinin sorgulanıp sorgulanmadığına dair soruya hayvan sahiplerinin %56,8'i ve hayvan sahibi olmayanların %58,3'ü en sık hiçbir zaman yanıtını vermiş; kendilerinin doktorları ile bu bilgiyi paylaşıp paylaşmadıkları dair soruya ise hayvan sahiplerinin %45,7'si hiçbir zaman, %42'si ise nadiren yanıtını vermiştir. Sonuç: Hayvan sahiplerinin sergiledikleri pratikler incelendiğinde, evcil hayvanların beslenmesi, tuvalet kullanımı, temizliği, parazit ve aşı takibi gibi konularda olumlu pratikler sergilendiği, ancak evcil hayvanları öpme, onların kendilerini yalamasına izin verme ve diğer hayvanlarla temas etmelerine olanak tanıma gibi konularda olumsuz pratikler sergilendiği gözlemlenmiştir. Katılımcıların zoonotik hastalıkların bulaşma mekanizmaları ve etkenleri hakkında genel olarak yeterli bilgiye sahip oldukları, ancak evcil hayvanların eşyaları (oyuncak, battaniye, tarak vb.) aracılığıyla indirekt bulaşabileceği konusunda bilgilerinin yetersiz olduğu, kuduz gibi ölümcül zoonozlar hakkında yeterli bilgiye sahip oldukları, ancak daha düşük mortaliteye sahip olan salmonelloz ve dermatofitoz gibi hastalıklarla ilgili bilgi düzeylerinin daha düşük olduğu görülmüştür. Sağlık çalışanlarının bilgi düzeyinin toplumun geri kalanından daha yüksek olması, doktorların bilgi edinilme kaynakları arasında üçüncü sırada ve veterinerlerin de hayvan sahipleri için ilk sırada yer almaları düşünüldüğünde sağlık çalışanlarının toplumun farkındalığının artırılması adına hasta eğitimine önem vermeye teşvik edilmeleri gerekmektedir. Benzer şekilde okullar, hastaneler, ulaşım araçları gibi kamusal alanlarda toplumu bilgilendirme adına görsel, işitsel, yazılı kaynakların kullanılması; yetkili kurumların sokak hayvanlarının yarattığı riski azaltmaya yönelik girişimlerde bulunmaları gerektiği görülmektedir.
Özet (Çeviri)
Introduction and Aim: Many infections affecting humans are transmitted through animals, including cats and dogs (zoonoses). Pet ownership is widespread in many countries, and people who do not own pets often come into contact with them. However, there is limited information on the public's interaction with pets and awareness of the risks of zoonotic diseases that can be transmitted from these animals. Accordingly, in our study, we aimed to evaluate the knowledge level of the participants about zoonotic diseases caused by cats and dogs. In addition, we tried to determine how often behaviors that may increase the risk of zoonosis are exhibited in the interaction and care processes with pets. In addition, we aimed to examine whether there is a significant difference between individuals with and without cat and/or dog ownership in terms of these parameters and to gain insight into the role of human and animal health workers in informing the public. Materials and Methods: Our study is a descriptive and cross-sectional study. The data of the study were collected between 25.10.2024-05.02.2025. Our study was conducted on 177 people who met the criteria of volunteering to participate, being over the age of 18 and residing in Kocaeli province. The questionnaire was created through the Google Forms program and delivered to the participants via smartphone applications; there are 9 questions about demographic information and animal ownership, the other 29 questions were prepared by examining the current literature and consist of general questions to measure the level of knowledge of the participants about zoonotic diseases originating from cats and dogs, and to question the attitudes and behaviors exhibited in interaction with animals and animal care (Appendix 1). Results: In our study, in which 177 people participated in total, 54.2% of the participants were health professionals (doctors, nurses, veterinarians, veterinary technicians, etc.) and 45.8% were members of other professional groups. 54.2% of our participants were not active animal owners and 45.8% were active animal owners. When the practices exhibited by animal owners are analyzed, it is seen that 58% of them allow their animals to come into contact with other animals, 86.4% allow their animals to lick themselves, albeit rarely; 77.8% of the participants stated that they cleaned their animals' toilets every day, 53.1% and 58% of the participants stated that they always followed the parasite and vaccination practices of their animals without interruption, and 59.3% stated that they never threw their animals' fecal wastes into the garbage bin at home. The fact that 48.1% of the participants rarely allowed their animals to eat their food and only 25.9% of them stated that they always examined the animal for the presence of external parasites stand out as behaviors that need to be improved. The knowledge score of 177 participants was calculated based on their correct answers to the knowledge questions about zoonoses, and the median knowledge score of the participants was 14 (10-17) and the mean knowledge score was 13.372 (SD=4.46). There was a significant correlation between the objective knowledge score we calculated and the participants' gender (p<0.007), educational status (p<0.004), occupation (p<0.000) and their responses to subjective knowledge levels (p<0.000); no significant correlation was found between animal ownership (p<0.069) and age groups (p<0.281). When the answers given by the participants to the information questions are examined, it is seen that the rate of transmission through 'saliva/body secretions, feces, urine, direct contact' is 78.5%, 74.6%, 65.5%, 63.3%, respectively, and 'rabies, tick/flea, scabies (scabies), Toxoplasma, intestinal worms, dermatophytes (fungi)' among zoonotic agents by 93.8%, 83.6%, 71.2%, 62.1%, 54.8%, 50.8% respectively, and 'feeding raw meat to stray animals is risky for public health, We should wash our hands after sharing the same environment with stray animals, washing the wound with soap under running water as soon as possible after a scratch/bite is one of the most important interventions to prevent rabies, some zoonoses can be 100% prevented with vaccination and other methods, cats that do not leave the house do not need to take anti-parasitic drugs' were answered correctly by 76.8%, 93.2%, 81.4%, 55.4%, 70.1%, respectively. The statements that 'sharing the same environment' can transmit zoonotic diseases were answered correctly by 39.5% of the participants, 'salmonella' is a zoonotic agent by 37.3%, 'cleaning cat litter with gloves by pregnant women does not reduce the risk of toxoplasma transmission, cats/dogs drinking tap water/waiting water poses a risk in terms of zoonosis, parasitic drugs for cats/dogs should be started when they are 3 months old' were answered correctly by 42.4%, 42.9% and 10.2% of the participants respectively. When the sources of information about zoonotic diseases of all participants were evaluated, it was seen that the most frequently mentioned source was the internet with a rate of 64.4%; while this rate was 64.6% among participants who did not own animals, it was determined that the most common source of information among animal owners was veterinarians with 70.4%, followed by the internet with 64.2%. To the same question, 56.8% of animal owners and 60.4% of non-owners answered 'doctors/health workers'. In response to the question about whether the participants were questioned about their animal ownership by the doctors they consulted, 56.8% of the animal owners and 58.3% of the non-owners answered never; 45.7% of the animal owners answered never and 42% answered rarely to the question about whether they shared this information with their doctors. Conclusion: When the practices of pet owners were examined, it was observed that positive practices were exhibited in issues such as feeding, toilet use, cleaning, parasite and vaccination follow-up, but negative practices were exhibited in issues such as kissing pets, allowing them to lick themselves and allowing them to come into contact with other animals. It was observed that the participants generally had sufficient knowledge about the transmission mechanisms and agents of zoonotic diseases, but they had insufficient knowledge about indirect transmission through the belongings of pets (toys, blankets, combs, etc.), they had sufficient knowledge about fatal zoonoses such as rabies, but they had lower levels of knowledge about diseases with lower mortality such as salmonellosis and dermatophytosis. Given that health workers have a higher level of knowledge than the rest of the population, and that doctors are the third most common source of information and veterinarians the first for animal owners, health workers should be encouraged to emphasize patient education to raise public awareness. Similarly, it is seen that visual, audio and written sources should be used to inform the public in public spaces such as schools, hospitals and transportation vehicles, and authorized institutions should take initiatives to reduce the risk posed by stray animals.
Benzer Tezler
- Лингво-стилистические особенности ложныхдрузей переводчика
Tuzak kelimelerin çevirisinde dilbilimsel ve üslupbilimselözellikler
ŞUHEDA RENGİN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Rusça
2024
Mütercim-TercümanlıkKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SALTANAT MAMBAYEVA
- Kedi ve köpek sahiplerinin ovaryohisterektomi operasyonuna yaklaşımlarının değerlendirilmesi
Evaluation of cat and dog owners approach to ovariohisterectomy operation
SELİN YAZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Veteriner HekimliğiAtatürk ÜniversitesiVeterinerlik Doğum ve Jinekolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ARMAĞAN ÇOLAK
- Polimeraz zincir reaksiyon (PCR) yöntemi ile et türlerinin belirlenmesi
Identification of meat species by polymerase chain reaction (PCR) technique
OSMAN İRFAN İLHAK
Doktora
Türkçe
2004
Besin Hijyeni ve TeknolojisiFırat ÜniversitesiBesin Hijyeni ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ALİ ARSLAN
- Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türkiye'de hayvan hakları: Himaye-i Hayvanat Cemiyeti
Animal rights in Turkey from the Ottoman Empire to the Republic: Animal Protection Sociaty
ESMA NUR GÖKEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURAY ÖZDEMİR TİRYAKİ
- Arna Bontemps ve Richard Wright'ın romanlarında otobiyografik öğeler
The autobiographical elements in Richard Wright and Arna Bontemps' novels
ELÂ OCAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
İngiliz Dili ve EdebiyatıYüzüncü Yıl Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BÜLENT CERCİS TANRITANIR