Afetlere uyum ve dirençlilik ölçeği: Türkçeye uyarlanması, geçerliliği ve güvenirliği
Disaster adaptation and resilience scale: Adaptation to Turkish, validity and reliability
- Tez No: 1016396
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURÇİN KÜÇÜK KENT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Afetler, Afetzede, Dirençlilik, Ölçekler, Psikolojik Uyum, Disasters, Disaster Survivor, Resilience, Scales, Psychological Adaptation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gümüşhane Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Afetler, bireylerin psikososyal dengesini sarsan karmaşık süreçlerdir. Bu süreçte bireylerin sergilediği psikolojik uyum ve dirençlilik, iyileşme kapasitesinin en önemli göstergeleri olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, Jennifer M. First tarafından geliştirilen Afet Uyumu ve Dirençlilik Ölçeği'ni (AUDÖ) Türkçeye uyarlamak ve kültürel bağlama uygun, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Araştırma, 2025 yılında İzmir, Trabzon ve Malatya illerinde toplam 1206 afetzede ile yürütülmüştür (pilot: 407, ana uygulama: 799). Uyarlama sürecinde ileri geri çeviri, uzman görüşleri ve pilot uygulama aşamaları takip edilmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA), Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), t testi, ANOVA, Pearson korelasyon teknikleri ve testleri kullanılmıştır. AFA sonucunda ölçeğin beş faktörlü yapısı doğrulanmış ve toplam varyansın %79,82'si açıklanmıştır. KMO değerleri alt boyutlarda 0,923–0,956, genel ölçekte ise 0,936 olarak saptanmıştır (p<0,05). Bartlett testi sonuçları veri setinin analize uygunluğunu kanıtlamıştır. DFA bulguları (CMIN/DF=2,894; RMSEA=0,049; CFI=0,966) güçlü bir model uyumuna işaret etmiştir. İç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alpha) alt boyutlarda 0,901–0,936, genel ölçekte ise 0,954 olarak saptanmıştır. Cinsiyet, meslek, eğitim, gelir, yaşanılan yer, afet türü, konut tipi ve diğer afet kaynaklı değişkenlerin uyum ve dirençlilik üzerinde anlamlı etkileri olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Sonuç olarak; DARS ölçeğinin afetlerle ilgili bilimsel araştırmalarda ve saha uygulamalarında, psikolojik açıdan afetlere uyum ve dirençliliğin değerlendirilmesinde kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçek olarak uyarlanmıştır. Ölçeğin, afet sonrası riskli grupların belirlenmesinde ve psikososyal müdahale programlarının etkinliğinin ölçülmesinde temel bir referans araç olarak kullanılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Disasters are complex processes that disrupt the psychosocial equilibrium of individuals. The psychological adaptation and resilience exhibited by individuals during these processes are considered the most critical indicators of recovery capacity. The primary objective of this study is to adapt the Disaster Adaptation and Resilience Scale (DARS), developed by Jennifer M. First, into Turkish and to develop a valid and reliable measurement tool suitable for the cultural context. The research was conducted in 2025 with a total of 1.206 disaster survivors (pilot: 407, main application: 799) in the provinces of Izmir, Trabzon, and Malatya. The adaptation process followed the stages of forward-backward translation, expert opinions, and pilot implementation. Descriptive statistics, Exploratory Factor Analysis (EFA), Confirmatory Factor Analysis (CFA), t-test, ANOVA, and Pearson correlation techniques were utilized for data analysis. As a result of the EFA (Exploratory Factor Analysis), the five-factor structure of the scale was validated, accounting for 79,82% of the total variance. KMO values were determined between 0,923 and 0,956 for the sub-dimensions and 0,936 for the overall scale (p < 0,05). Bartlett's test results confirmed the suitability of the dataset for analysis. CFA (Confirmatory Factor Analysis) findings (CMIN/DF=2,894; RMSEA=0,049; CFI=0,966) indicated a strong model fit. Internal consistency coefficients (Cronbach's Alpha) were found to be between 0,901 and 0,936 for the sub-dimensions and 0,954 for the overall scale. Furthermore, demographic and disaster-related variables including gender, occupation, education, income, residential location, disaster type, and housing type had statistically significant effects on adaptation and resilience levels (p<0,05). The Turkish version of the DARS is a valid and reliable instrument that can be effectively utilized in scientific research and field applications to evaluate psychological adaptation and resilience to disasters. It is highly recommended as a foundational reference tool for identifying high-risk groups post-disaster and measuring the effectiveness of psychosocial intervention programs.
Benzer Tezler
- Inter-scale disaster resilience index: Examples of Eastern Marmara, Kocaeli, and its districts
Ölçekler arası afet dirençlilik endeksi: Doğu Marmara, Kocaeli ve ilçeleri örneği
YİĞİT EMRE SELEK
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEDA KUNDAK
- Afetlerde dirençlilik düzeyinin belirlenmesi
Determining the resilience level in disasters
AYŞE AKYOL ÖZDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Halk SağlığıÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiDoğal Afetlerin Risk Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN ÖZDEN
- Social vulnerability to disasters: The case of Jakarta
Afetlere karşı sosyal kırılganlık: Jakarta örneği
EMRULLAH BOZKURT
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
İlk ve Acil Yardımİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİMMET KARAMAN
- Türkiye'de okul öncesi eğitim programlarının (1952-2024) afet dirençliliği bakımından incelenmesi, oyun tabanlı afet farkındalık etkinlikleri
Analysis of preschool education programs in Türkiye (1952-2024) in terms of disaster resilience, play-based disaster awareness
ESEN AYANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Kamu Yönetimiİstanbul Teknik ÜniversitesiAfet ve Acil Durum Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. NİLGÜN OKAY
- Türkiye'de afet dirençliliği ve planlama: Bartın taşkın riski üzerinden değerlendirme
Disaster resilience and planning in Turkey: An assessment of flood risk in Bartin
MERVE DİLA KAYNAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TANYEL ÖZELÇİ ECERAL