Blokzincir eğitimi odaklı yapay zekâ persona öneri sisteminin geliştirilmesi ve değerlendirilmesi
Development and evaluation of an artificial intelligence–based persona recommendation system for blockchain education
- Tez No: 1016831
- Danışmanlar: PROF. DR. MUTLU TAHSİN ÜSTÜNDAĞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bilim ve Teknoloji, Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol, Science and Technology, Computer Engineering and Computer Science and Control
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Bilişim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Bilişim Sistemleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, blokzincir ve akıllı sözleşme eğitimi bağlamında kullanıcı yetkinlik profiline dayalı çift modlu (benzerlik ve tamamlayıcılık) uyarlanabilir bir yapay zekâ persona öneri sistemi olan PITL'i (Persona In The Loop) geliştirmeyi, uygulamayı ve değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Benzerlik modu, Bilişsel Yük Teorisi temelinde kullanıcının konfor alanında düşük bilişsel yükle çalışmasını sağlarken; tamamlayıcılık modu, Vygotsky'nin Yakınsal Gelişim Alanı kuramına dayanarak öğrenicinin mevcut bilgi düzeyinin ötesinde bilgi sunarak derinlemesine öğrenmeyi desteklemektedir. Sistem, NASA-TLX aracılığıyla ölçülen bilişsel yük geri bildirimine göre bu iki mod arasında dinamik geçiş yapmaktadır. Araştırma, açıklayıcı sıralı karma yöntem deseniyle yürütülmüş olup 150 katılımcıdan nicel veriler, 20 katılımcıyla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelerden nitel veriler elde edilmiştir. Bulgular, öğrenme kazanımının Tamamlayıcı Mod'da anlamlı düzeyde daha yüksek (d = 5,13), bilişsel yükün ise Benzer Mod'da anlamlı düzeyde daha düşük (d = 9,02) olduğunu göstermiştir. NASA-TLX tabanlı adaptif mod geçiş mekanizması, sabit mod atamasına kıyasla hem öğrenme kazanımını (d = 1,23) hem de kod kalitesini (d = 1,37) anlamlı düzeyde artırmış; katılımcıların %89,3'ü adaptif koşulda daha yüksek performans sergilemiştir. Dreyfus yetkinlik seviyesi, bilişsel yük ve görev süresi üzerinde düzenleyici etki göstermiş olup bu bulgu uzmanlık tersine çevirme etkisiyle tutarlıdır. Nitel bulgular nicel sonuçları desteklemiştir. Bu araştırma, yapay zekâ destekli adaptif öğretim literatürüne özgün bir çift modlu öneri stratejisi ve NASA-TLX tabanlı adaptif geçiş mekanizması katkısı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to develop, implement, and evaluate PITL (Persona In The Loop), an adaptive AI persona recommendation system based on user competency profiles, featuring a dual-mode (similarity and complementarity) approach in the context of blockchain and smart contract education. The similarity mode, grounded in Cognitive Load Theory, enables users to work within their comfort zone with reduced cognitive load, while the complementarity mode, based on Vygotsky's Zone of Proximal Development theory, facilitates deeper learning by presenting knowledge beyond the learner's current level. The system dynamically transitions between these two modes based on cognitive load feedback measured through the NASA-TLX. The study employed an explanatory sequential mixed-methods design with 150 participants for quantitative data and semi-structured interviews with 20 participants for qualitative data. Results indicated that learning gain was significantly higher in the Complementary Mode (d = 5.13), while cognitive load was significantly lower in the Similar Mode (d = 9.02). The NASA-TLX-based adaptive mode transition mechanism significantly improved both learning gain (d = 1.23) and code quality (d = 1.37) compared to fixed mode assignment, with 89.3% of participants demonstrating higher performance in the adaptive condition. The Dreyfus competency level moderated effects on cognitive load and task duration, consistent with the expertise reversal effect. Qualitative findings corroborated the quantitative results. This research contributes an original dual-mode recommendation strategy and a NASA-TLX-based adaptive transition mechanism to the AI-assisted adaptive instruction literature.
Benzer Tezler
- Akıllı sözleşmelerin Avrupa Birliği veri hukuku çerçevesinde değerlendirilmesi
Evaluation of smart contracts within the framework of European Union data law
AYBİKE BERBER
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HukukBahçeşehir ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ELİF KÜZECİ EROL
- Deniz ulaştırma lojistiğinin dijital dönüşüm sürecine adaptasyonunun teknoloji kabul modeli ile analizi
Analysis of the adaptation of maritime transportation logistics to the digital transformation process through the technology acceptance model
ORÇUN GÜNDOĞAN
Doktora
Türkçe
2024
Denizcilikİstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA KEÇECİ
- Akıllı limanlarda siber güvenlik risklerinin mekânsal ve sistematik analizi
Spatial and multi-method analysis of cybersecurity risks in smart ports
ZÜHAL ÖZYILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Denizcilikİstanbul Teknik ÜniversitesiDenizcilik Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ GİZEM KAYİŞOĞLU
- Blok zinciri altyapısı kullanarak minumum sağlık veri kümesi paylaşımı ve yeni uzlaşma algoritması oluşturulması
Minimum health data set sharing using blockchain infrastructure and creating new consensus algori̇thm
ÇETİN ŞAHİN
Doktora
Türkçe
2025
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHAMMED ALİ AYDIN
- Elektronik ticaret alanındaki doktora tezlerinin sistematik bir incelemesi
A systematic review of doctoral dissertations in the field of electronic commerce
HAKAN İRİS
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
İşletmeSakarya Uygulamalı Bilimler ÜniversitesiUluslararası Ticaret ve İşletmecilik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYKUT YILMAZ