Tescilli yapılarda koruma kararlarının uygulamaya yansıması ve izlenebilirliği: Adana Seyhan Tarihi Kent Merkezi
Reflection and traceability of conservation decisions in registered (listed) buildings: The case of the Seyhan Historic Urban Center in Adana
- Tez No: 1016980
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İPEK DURUKAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kültür Varlıklarını Koruma Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ülkemizde taşınmaz kültür varlıklarının tespitine yönelik envanter çalışmaları Osmanlı döneminden bu yana sürdürülmekte olup, Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu'nun kurulmasıyla birlikte tescil süreci kurumsal bir çerçeveye kavuşmuştur. Günümüzde yürürlükte bulunan mevzuat, kültür varlıklarının tespiti ve onarım süreçlerini ayrıntılı biçimde tanımlamakla birlikte, tescil sonrası sürecin izlenmesi, bakım ve müdahale periyotlarının belirlenmesi gibi uygulamaya yönelik süreç tanımlarının ve uygulamayı zorunlu kılacak mekanizmaların sınırlı kaldığı görülmektedir. Bu durum, özellikle düzenli izleme ve önleyici bakım süreçlerinin yeterince işletilememesi nedeniyle bazı kültür varlıklarının zamanla terk edilmesine ve fiziksel kayıplara uğramasına yol açmaktadır. Bu çalışma, Adana ili Seyhan ilçesi tarihî kent merkezinde yer alan tescilli taşınmaz kültür varlıkları hakkında alınan karaların ne derece uygulanabildiğini yine kurul kararları üzerinden izleyerek koruma uygulama süreçlerini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, 1988–2024 yılları arasında alınan koruma kurulu kararları incelenmiş; tescilli yapıların proje, uygulama süreçleri ve fiziksel durumları (kullanılan, metruk, yok olmuş) istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Ayrıca, restorasyon projesi onaylanan yapıların uygulamaya geçip geçmediğine bakılarak karar–proje–uygulama ilişkisi değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, korumaya yönelik karar üretiminde süreklilik bulunmasına karşın, bu kararların projeye, uygulamaya ve kullanım sürekliliğine dönüşmesinde çeşitli sorunlarla karşılaşıldığını ortaya koymaktadır. Çalışma sonucunda, koruma sürecinin yalnızca karar üretimi ile sınırlı kalmaması; erken belgeleme, düzenli izleme ve sürdürülebilir kullanım ilkelerini içeren bütüncül bir sistem olarak ele alınması gerektiği belirlenmiştir. Bu doğrultuda, KUDEB birimlerinin yalnızca denetim odaklı değil, aynı zamanda erken müdahale, uygulama ve izleme süreçlerinde aktif rol üstlenen bir yapıya kavuşturulması; tescilli yapıların periyodik olarak izlenmesi ve müdahale süreçlerinin kademeli bir sistem içerisinde ele alınması önerilmektedir. Ayrıca, proje üretim ve uygulama süreçlerinde çok disiplinli yaklaşımın güçlendirilmesi ve koruma sürecine ilişkin verilerin merkezi bir dijital sistem üzerinden izlenmesi, önerilen modelin temel bileşenleri arasında yer almaktadır. Bu yaklaşımın, koruma kurulu kararlarının kültür varlıklarının korunması uygulamalarında, karar–uygulama kopukluğunu azaltacağı ve kültür varlıklarının sürdürülebilir biçimde yaşatılmasına katkı sağlayacak bir çerçeve sunacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Inventory studies aimed at identifying immovable cultural heritage assets in Türkiye have been conducted since the Ottoman period, while the registration process gained an institutional framework with the establishment of the High Council for Immovable Antiquities and Monuments. Although the current legal framework comprehensively defines the identification, registration, and restoration processes of cultural heritage assets, implementation-oriented procedures such as post-registration monitoring, maintenance planning, and intervention scheduling remain limited. Furthermore, the lack of mechanisms that ensure the implementation of conservation decisions often hinders the effective management of heritage assets. As a result, particularly due to insufficient monitoring and preventive maintenance practices, some cultural properties are abandoned over time and eventually suffer significant physical deterioration or loss. This study was conducted to evaluate conservation implementation processes by examining the extent to which conservation decisions concerning registered immovable cultural heritage assets in the historic city center of Seyhan, Adana, have been implemented and by assessing their traceability through conservation board decisions. Within this scope, conservation board decisions taken between 1988 and 2024 were analyzed, and the project status, implementation processes, and physical conditions of registered buildings (in use, abandoned, or demolished) were statistically evaluated. In addition, the relationship between decisions, approved restoration projects, and their actual implementation was examined by investigating whether buildings with approved restoration projects proceeded to the implementation stage. The findings reveal that although continuity exists in the production of conservation decisions, significant challenges remain in transforming these decisions into projects, physical interventions, and sustainable building use. The results indicate that the conservation process should not be limited to decision-making alone but should instead be addressed as an integrated system incorporating early documentation, regular monitoring, and sustainable use principles. In this context, it is recommended that Conservation, Implementation and Inspection Offices (KUDEB) evolve beyond a solely supervisory role and become active participants in early intervention, implementation, and monitoring processes. Furthermore, registered buildings should be periodically monitored, and intervention processes should be managed through a phased and systematic approach. Strengthening interdisciplinary collaboration in project development and implementation, as well as establishing a centralized digital system for monitoring conservation-related data, are among the key components of the proposed model. This approach is expected to provide a framework that reduces the gap between conservation decisions and their implementation, thereby contributing to the sustainable preservation and continued use of cultural heritage assets.
Benzer Tezler
- Kültürel mirasa yönelik suçlarSüleymaniye yenileme alanı örneği
Offenses against cultural heritageSuleymaniye renewal area case
BUKET BAYDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YAŞAR DİLEK ERBEY
- TOKAT NİKSAR'IN XII-XIV. YÜZYIL ANITSAL MİMARİSİNİN KORUMA TARİHİ ÜZERİNE BİR İNCELEME (1927-2023)
AN EXAMINATION OF THE CONSERVATION HISTORY OF NİKSAR'S (TOKAT) MONUMENTAL ARCHITECTURE, XIITH–XIVTH CENTURIES (1927–2023)
ÖZGE ÖZEKE ESKİ
Doktora
Türkçe
2026
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TÜLAY ÇOBANCAOĞLU
- Boğaziçi sahil şeridinde bulunan sivil mimarlık örneği yapıların özgünlük durumları üzerine analitik bir inceleme: Beylerbeyi ve Çengelköy
A comparative authenticity analysis of civil architecture in bosphorus coastline: Beylerbeyi and Cengelkoy
GİZEM AKBIYIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CAN ŞAKİR BİNAN
- Koruma alanlarında yapı uygulamaları: İmar Barışı'nın tarihi yarımada üzerindeki etkileri
Building applications in conservation areas: the effects of zoning reconciliation on historical peninsula
DEMET KOLAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURGAY KEREM KORAMAZ