Özbekistanda tiyatro
Theater in Uzbekistan
- Tez No: 1017143
- Danışmanlar: PROF. DR. BÜNYAMİN AYDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Performing and Visual Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sahne Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, Özbekistan tiyatrosunun tarihsel gelişimi, geleneksel gösteri kültüründen çağdaş tiyatro anlayışına uzanan dönüşüm süreci ve günümüzdeki kurumsal yapısı ele alınmıştır. Çalışmanın amacı doğrultusunda, tiyatronun ortaya çıkışını hazırlayan tarihsel ve kültürel unsurlar incelenmiş; ritüeller, halk sözlü edebiyatı, destancılık, bahşılık, askiya ve kukla tiyatrosu gibi geleneksel gösteri biçimlerinin Özbek tiyatrosunun oluşumuna sağladığı katkılar değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra Timurlular dönemi, Cedidcilik hareketi, Sovyet dönemi ve bağımsızlık sonrasında yaşanan gelişmeler doğrultusunda Özbek tiyatrosunun geçirdiği değişim kronolojik bir yaklaşımla ortaya konulmuştur. Araştırmada, Özbekistan'da tiyatronun kurumsallaşma süreci ve kültür politikalarının tiyatro sanatı üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Ayrıca oyunculuk, oyun yazarlığı, rejisörlük ve sahne tasarımı gibi tiyatronun temel bileşenleri tarihsel gelişimleri çerçevesinde ele alınmış, bu alanlarda öne çıkan sanatçıların Özbek tiyatrosuna katkıları incelenmiştir. Araştırmanın yönteminde nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; tarihsel araştırma yöntemi, literatür taraması ve karşılaştırmalı analiz tekniklerinden yararlanılmıştır. Türkçe, Özbekçe, Rusça ve İngilizce kaynaklardan elde edilen veriler birlikte değerlendirilerek Özbekistan tiyatrosunun tarihsel gelişim süreci bütüncül bir bakış açısıyla açıklanmaya çalışılmıştır. Araştırmada, Özbek tiyatrosunun kökenlerinin ritüel uygulamalara, taklit temelli performanslara ve halk kültürü geleneklerine dayandığı belirlenmiştir. Kaya resimleri, şamanistik uygulamalar, destancılık, bahşılık ve askiya geleneklerinin Özbek tiyatrosunun oluşumu ve gelişiminde önemli rol oynadığı tespit edilmiştir. Ayrıca modernleşme süreciyle birlikte tiyatronun kurumsallaştığı, Cedidcilik hareketi ve Sovyet dönemi kültür politikalarının gelişiminde belirleyici olduğu, bağımsızlık sonrasında ise ulusal kimlik ve kültürel miras ekseninde yeniden şekillendiği görülmüştür. Araştırma sonucunda, Özbekistan tiyatrosunun geleneksel kültürel mirastan beslenerek geliştiği ve farklı tarihsel dönemlerde yaşanan toplumsal ve siyasal değişimlerin tiyatro sanatının kurumsallaşmasında belirleyici rol oynadığı görülmüştür. Günümüzde geleneksel değerlerini koruyarak gelişimini sürdüren Özbek tiyatrosunun, Türk dünyası tiyatro tarihi içerisinde önemli bir yere sahip olduğu değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın, Türkiye'de Özbekistan tiyatrosu üzerine yapılacak araştırmalara katkı sağlaması amaçlanmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the historical development of theatre in Uzbekistan, the transformation from traditional performance culture to contemporary theatre, and its present institutional structure. In line with the purpose of the study, the historical and cultural factors that laid the foundation for the emergence of theatre were examined, and the contributions of traditional performance forms, such as rituals, oral folk literature, epic storytelling, the bakhshi tradition, askiya, and puppet theatre, to the formation of Uzbek theatre were evaluated. In addition, the transformation of Uzbek theatre throughout the Timurid period, the Jadid Movement, the Soviet era, and the post-independence period was presented through a chronological approach. The study also evaluates the institutionalization process of theatre in Uzbekistan and the effects of cultural policies on theatrical arts. Furthermore, the fundamental components of theatre, including acting, playwriting, directing, and stage design, are discussed within their historical development, and the contributions of prominent artists in these fields to Uzbek theatre are examined. A qualitative research approach was adopted in the study. Historical research, literature review, and comparative analysis techniques were employed. Data obtained from Turkish, Uzbek, Russian, and English sources were evaluated collectively to explain the historical development of Uzbek theatre from a holistic perspective. The findings indicate that the origins of Uzbek theatre are rooted in ritual practices, imitationbased performances, and folk cultural traditions. It was determined that rock paintings, shamanistic practices, epic storytelling, the bakhshi tradition, and askiya played significant roles in the formation and development of Uzbek theatre. Furthermore, the modernization process led to the institutionalization of theatre, while the Jadid Movement and Soviet cultural policies played a decisive role in its development. Following independence, Uzbek theatre was reshaped within the framework of national identity and cultural heritage. The study concludes that Uzbek theatre has developed by drawing upon its rich traditional cultural heritage and that the social and political transformations experienced throughout different historical periods have played a decisive role in its institutionalization. Today, Uzbek theatre continues to preserve its traditional values while sustaining its development and occupies a significant place within the theatre history of the Turkic world. It is expected that this study will contribute to future research on Uzbek theatre in Türkiye.
Benzer Tezler
- Çolpan'ın Yarkınay adlı piyesi (İnceleme - metin)
Colpan's play Yarqınay (Research - text)
HAMZA ÖZTÜRKCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN BAYDEMİR
- Özbek Tiyatrosunda“Leyla İle Mecnun”Eserinin Farklı Sahneleme Yöntemlerinin İncelenmesi
An Analysis of Different Staging Methods of the Work“Leyla and Mecnun”in Uzbek Theater
ELZODBEK HUSANOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sahne ve Görüntü SanatlarıAtatürk ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. ELİF ÖZHANCI
- Ölmes Umarbekov'un dramaları üzerine bir inceleme
An analysis on Olmes Umarbekov's dramas
İREM BOSTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYNUR ÖZ ÖZCAN
- Özbek yazar Şarof Boşbekov'un“Demir Kadın”piyesi (Aktarma-inceleme)
Uzbek writer Sharof Boshbekov's play the Iron Woman (Translation-analysis)
BURAK SİLAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Türk Dili ve EdebiyatıBartın ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZİLOLA KHUDAYBERGENOVA
- Sanatçı ve yönetici kişiliğiyle Yücel Erten
As a theatre man, Yücel Erten. his life, his art and his managment
ONUR PELİSTER
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NEVİN ERİTENEL