Gelir gruplarına göre enerji yoğunluğu dinamikleri: Net enerji ithalatçısı ülkeler üzerine inceleme
Energy intensity dynamics by income groups: A study on net energy importer countries
- Tez No: 1017341
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZÜBEYDE SEVGİ İNECİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Enerji, Ekonomi, Energy, Economics
- Anahtar Kelimeler: Enerji Yoğunluğu, Enerji Verimliliği, Net Enerji İthalatçısı Ülkeler, Çevresel Kuznets Eğrisi, LMDI Ayrıştırma Analizi, Panel Veri Analizi, Ayrıştırma analizi, Ekonomik kalkınma, Panel yöntemi, Energy Intensity, Energy Efficiency, Net Energy Importer Countries, Environmental Kuznets Curve, LMDI Decomposition Analysis, Panel Data Analysis, Decomposition analysis, Economic development, Energy intensity, Panel method
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Galatasaray Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İktisat Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, net enerji ithalatçısı ülkelerde enerji yoğunluğu dinamiklerini gelir grupları itibarıyla karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Üretilen birim hasıla başına tüketilen enerji miktarını ifade eden enerji yoğunluğu, bir ekonominin enerjiyi ne ölçüde verimli kullandığını gösteren temel göstergelerden biridir. Bununla birlikte enerji yoğunluğu yalnızca teknik bir verimlilik göstergesi değildir. Ülkelerin üretim yapısını, sektörel dönüşüm kapasitesini, enerji arzına bağımlılık düzeyini ve kalkınma sürecindeki yapısal özelliklerini yansıtan çok boyutlu bir göstergedir. Enerji arzında dışa bağımlılık, özellikle net enerji ithalatçısı ülkeleri enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara, jeopolitik risklere, cari açık baskılarına ve enerji güvenliği sorunlarına karşı daha kırılgan hale getirmektedir. Bu nedenle enerji yoğunluğunun azaltılması, söz konusu ülkeler açısından yalnızca enerji verimliliği hedefi değil, aynı zamanda makroekonomik istikrar, çevresel sürdürülebilirlik ve enerji arz güvenliği bakımından stratejik bir politika alanı olarak değerlendirilmektedir. Çalışmada 71 ülke, Dünya Bankası gelir sınıflandırması esas alınarak 21 alt orta gelirli, 17 üst orta gelirli ve 33 üst gelirli ülke olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Bu sınıflandırma, enerji yoğunluğunun kalkınma düzeylerine göre nasıl farklılaştığını ortaya koymak ve net enerji ithalatçısı ülkelerde gelir gruplarına özgü politika çıkarımları geliştirmek amacıyla tercih edilmiştir. Araştırma üç temel analitik çerçeve üzerine kurulmuştur. İlk olarak, 1996-2021 dönemi için enerji yoğunluğunun belirleyicileri panel veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. Bu kapsamda enerji yoğunluğu bağımlı değişken olarak ele alınmış; kişi başına düşen gelir, sanayileşme düzeyi, ticari açıklık, yenilenebilir enerji kullanımı ve kentleşme oranı açıklayıcı değişkenler olarak modele dâhil edilmiştir. Analizlerde yatay kesit bağımlılığı ve eğim heterojenliği test edilmiş, ikinci nesil birim kök ve eşbütünleşme testleri uygulanmış ve uzun dönem katsayı tahminleri CCEMG ve AMG tahmincileri aracılığıyla elde edilmiştir. İkinci olarak, enerji yoğunluğu ile ekonomik kalkınma arasındaki ilişki Çevresel Kuznets Eğrisi hipotezi çerçevesinde araştırılmıştır. Bu aşamada kalkınma sürecinin farklı aşamalarında enerji yoğunluğunun nasıl değiştiği ve belirli bir gelir düzeyinden sonra enerji yoğunluğunda azalma eğiliminin ortaya çıkıp çıkmadığı test edilmiştir. Üçüncü olarak ise enerji yoğunluğundaki değişimlerin kaynaklarını belirlemek amacıyla 2000-2020 dönemi için Logaritmik Ortalama Divisia Endeksi yöntemi kullanılarak ayrıştırma analizi yapılmıştır. Bu analiz aracılığıyla enerji yoğunluğundaki değişimler yoğunluk etkisi ve yapısal etki bileşenlerine ayrıştırılarak değerlendirme yapılmıştır. Elde edilen bulgular, kişi başına düşen gelir ve yenilenebilir enerji kullanımındaki artışın enerji yoğunluğunu düşürdüğünü ortaya koymaktadır. Bu sonuç, ekonomik kalkınma sürecinde gelir artışıyla birlikte daha verimli üretim tekniklerinin, teknolojik ilerlemenin ve enerji tasarrufu sağlayan uygulamaların yaygınlaşmasının enerji yoğunluğunu azalttığını göstermektedir. Yenilenebilir enerji kullanımının enerji yoğunluğunu azaltması ise enerji arz yapısındaki dönüşümün enerji verimliliği ve sürdürülebilirlik hedefleri açısından önemini ortaya koymaktadır. Buna karşılık sanayileşme düzeyinin alt orta ve üst orta gelirli ülkelerde enerji yoğunluğunu artırdığı tespit edilmiştir. Ticari açıklığın alt orta gelirli ve üst gelirli ülkelerde enerji yoğunluğunu artırdığı sonucuna varılmıştır. Kentleşmenin etkisi ise gelir gruplarına göre farklılaşmaktadır. Alt orta gelirli ülkelerde enerji yoğunluğunu artırırken; üst gelirli ülkelerde ise planlı kentleşme ve enerji verimli altyapılar nedeniyle enerji yoğunluğunu azaltmaktadır. Çevresel Kuznets Eğrisi hipotezi kapsamında elde edilen bulgular, net enerji ithalatçısı ülkelerde enerji yoğunluğu ile ekonomik kalkınma arasında ters U biçimli bir ilişkinin varlığını desteklemektedir. CCEMG ve AMG tahmincilerinden elde edilen eşik gelir düzeyleri sırasıyla 5.447 ve 6.025 ABD doları (2015 sabit fiyatları) olarak tespit edilmiştir. Bu sonuç, kalkınmanın erken aşamalarında sanayileşme, altyapı yatırımları ve enerjiye erişim artışı nedeniyle enerji yoğunluğunun yükselebileceğini ortaya koymaktadır. Ancak belirli bir gelir düzeyinden sonra teknolojik gelişme, enerji verimliliği, yenilenebilir enerji kullanımı ve hizmet sektörü ağırlıklı dönüşüm aracılığıyla enerji yoğunluğunun azalma eğilimine girdiğini göstermektedir. Dolayısıyla elde edilen sonuç, enerji yoğunluğu ile kalkınma arasındaki ilişkinin doğrusal olmadığını, ülkelerin gelir düzeylerine ve yapısal dönüşüm kapasitelerine bağlı olarak değişen dinamik bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır. LMDI ayrıştırma analizi sonuçları, enerji yoğunluğundaki düşüşün tüm gelir gruplarında büyük ölçüde yoğunluk etkisinden, yani sektör içi enerji verimliliği kazanımlarından kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Alt orta ve üst orta gelirli ülkelerde yapısal etkinin sınırlı kalması, bu ülkelerde sektörel dönüşümün henüz enerji yoğunluğunu azaltmada yeterince güçlü bir rol üstlenmediğini göstermektedir. Üst gelirli ülkelerde ise hem yoğunluk etkisi hem de yapısal etkinin enerji yoğunluğunu azalttığı tespit edilmiştir. Bu sonuç, üst gelirli ülkelerde üretim yapısının daha az enerji yoğun sektörlere doğru dönüşmesi ve sektör içi verimlilik artışlarının birlikte ilerlediğini göstermektedir. Tüm gelir gruplarında sektörel düzeyde hanehalkı sektöründeki enerji verimliliği artışının enerji yoğunluğundaki düşüşe önemli katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgu, enerji yoğunluğunun azaltılmasında sanayi politikalarının yanı sıra hanehalkı tüketim alışkanlıkları, konutlarda enerji verimliliği, verimli cihaz kullanımı ve enerji tasarrufu bilincinin de önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, net enerji ithalatçısı ülkelerde enerji yoğunluğunu azaltmaya yönelik politikaların gelir gruplarının yapısal özelliklerine göre farklılaştırılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması, sanayide enerji verimli teknolojilerin yaygınlaştırılması, ticaret politikalarının düşük enerji yoğunluklu üretim yapılarıyla uyumlu hale getirilmesi, hanehalkı enerji verimliliğinin güçlendirilmesi ve sektörel dönüşümün hızlandırılması enerji yoğunluğunun azaltılmasında temel politika alanları olarak öne çıkmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study comparatively examines the energy intensity dynamics of net energy importing countries by income group. Energy intensity, which expresses the amount of energy consumed per unit of output produced, is one of the key indicators showing how efficiently an economy uses energy. However, energy intensity is not merely a technical efficiency indicator. It is a multi-dimensional indicator reflecting the production structure of countries, their sectoral transformation capacity, their level of dependence on energy supply, and their structural characteristics in the development process. External dependence on energy supply makes net energy importing countries more vulnerable to fluctuations in energy prices, geopolitical risks, current account deficit pressures, and energy security problems. Therefore, reducing energy intensity is not only an energy efficiency goal for these countries. It is considered a strategic policy area in terms of macroeconomic stability, environmental sustainability, and energy supply security. In this study, 71 countries were divided into three groups based on the World Bank income classification: 21 lower-middle-income, 17 upper-middle-income, and 33 high-income countries. This classification was chosen to reveal how energy intensity differs according to development levels and to develop income group specific policy implications for net energy importing countries. The research is based on three main analytical frameworks. First, the determinants of energy intensity for the period 1996-2021 were examined using panel data analysis. In this context, energy intensity was considered as the dependent variable; per capita income, level of industrialization, trade openness, renewable energy use, and urbanization rate were included in the model as explanatory variables. In the analyses, cross-sectional dependence and slope heterogeneity were tested, second-generation unit root and cointegration tests were applied, and long-term coefficient estimates were obtained through CCEMG and AMG estimators. Second, the relationship between energy intensity and economic development was investigated within the framework of the Environmental Kuznets Curve hypothesis. This stage tested how energy intensity changes at different stages of the development process and whether a tendency to decrease in energy intensity emerges after a certain income level. Thirdly, a decomposition analysis was conducted using the Logarithmic Mean Divisia Index method for the period 2000-2020 to determine the sources of changes in energy intensity. Through this analysis, changes in energy intensity were evaluated by decomposing them into intensity effect and structural effect components. The findings reveal that increases in per capita income and renewable energy use reduce energy intensity. This result shows that in the process of economic development, the spread of more efficient production techniques, technological advancements, and energy-saving practices, along with increased income, reduces energy intensity. The reduction in energy intensity due to renewable energy use highlights the importance of the transformation in the energy supply structure in terms of energy efficiency and sustainability goals. Conversely, it was found that the level of industrialization increases energy intensity in lower-middle and upper-middle income countries. It was concluded that trade openness increases energy intensity in lower-middle and high-income countries. The effect of urbanization differs according to income groups. While it increases energy intensity in lower-middle income countries, it reduces it in high-income countries due to planned urbanization and energy-efficient infrastructure. The findings obtained within the framework of the Environmental Kuznets Curve hypothesis support the existence of an inverted U-shaped relationship between energy intensity and economic development in net energy importing countries. The threshold income levels obtained from the CCEMG and AMG estimators were determined as US$5,447 and US$6,025 (2015 constant prices), respectively. This result shows that energy intensity can increase in the early stages of development due to industrialization, infrastructure investments, and increased access to energy. However, it shows that after a certain income level, energy intensity tends to decrease through technological development, energy efficiency, renewable energy use, and service sector-weighted transformation. Therefore, the result reveals that the relationship between energy intensity and development is not linear, but a dynamic process that varies depending on the income levels and structural transformation capacities of countries. The LMDI decomposition analysis results reveal that the decrease in energy intensity across all income groups is largely due to the intensity effect, i.e., intra-sectoral energy efficiency gains. The limited structural effect in lower-middle and upper-middle income countries indicates that sectoral transformation has not yet played a sufficiently strong role in reducing energy intensity in these countries. In high-income countries, both the intensity effect and the structural effect were found to reduce energy intensity. This result shows that in high-income countries, the shift in the production structure towards less energy-intensive sectors and intra-sectoral efficiency increases are progressing together. It was concluded that, at the sectoral level across all income groups, the increase in energy efficiency in the household sector significantly contributed to the decrease in energy intensity. This finding reveals that, in addition to industrial policies, household consumption habits, energy efficiency in homes, the use of efficient appliances, and awareness of energy saving are also important in reducing energy intensity. In conclusion, the study reveals that policies aimed at reducing energy intensity in net energy importing countries should be differentiated according to the structural characteristics of income groups. Increasing investments in renewable energy, expanding the use of energy-efficient technologies in industry, aligning trade policies with low-energy-intensity production structures, strengthening household energy efficiency, and accelerating sectoral transformation stand out as key policy areas for reducing energy intensity.
Benzer Tezler
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Çevresel performansın temel belirleyicileri: Gelir gruplarına göre çok ülkeli karşılaştırmalı analizler
Main determinants of environmental performance: Cross-country comparative analyses by income groups
EMİNE DİLARA AKTEKİN GÖK
Doktora
Türkçe
2026
EkonomiNiğde Ömer Halisdemir Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET DEMİRAL
- Enerji yoğunluğunu etkileyen faktörlerin regresyon analizi ve makine öğrenmesi yaklaşımlarıyla modellenmesi
Modeling the determinants of energy intensity using regression analysis and machine learning approaches
HÜLYA EREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İstatistikAnkara Üniversitesiİstatistik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİBEL AÇIK KEMALOĞLU
- Ankara ili'nde konutlarda enerji tüketiminden kaynaklanan CO2 emisyon miktarlarının tahmini ve değişime neden olan etmenlerin tespiti
Estimation of residential energy consumption based CO2 emission amounts and determination of the factors causing the variation in Ankara province
MELİKE KUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Çevre MühendisliğiHacettepe ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLEN GÜLLÜ
YRD. DOÇ. DR. MERİH AYDINALP KÖKSAL