Ergenlerde görünüş algısının sosyal medya bağımlılığı ve sanal mahremiyet üzerindeki etkisi: Beğenilme arzusu ve kendini açmanın seri aracı rolü
The effect of appearance perception on social media addiction and online privacy in adolescents: The serial mediating role of desire to be liked and self-disclosure
- Tez No: 1017376
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH ALDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, ergenlerde sosyal medyada görünüş algısının sosyal medya bağımlılığı ve sanal mahremiyet üzerindeki etkilerinde, beğenilme arzusu ve kendini açma davranışlarının ardışık (seri) aracı rollerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır. Araştırmanın örneklemini Orta Karadeniz'deki bir ilde bulunan lise kademesindeki MEB'e bağlı devlet okullarında öğrenimine devam eden ve aktif olarak sosyal medya kullanıcısı olan 700 katılımcı oluşturmaktadır. Örneklemin belirlenmesinde kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma verilerinin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Ergenlerde Sosyal Medyada Görünüş Algısı Ölçeği, Kendini Açma Ölçeği, Beğenilme Arzusu Ölçeği, Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği ve Çevrimiçi Mahremiyet Farkındalık Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada başlangıçta seri aracılık modeliyle değişkenler arasındaki dolaylı etkiler test edilmiştir. Modelin kuramsal yapısı, sosyal medya kullanımının ergenlerde yalnızca bağımlılık eğilimiyle değil, aynı zamanda mahremiyet sınırlarının yönetimi ve kendini açma davranışlarıyla da ilişkili olabileceği varsayımına dayalı olarak genişletilmiştir. Bu kapsamda bağımlı değişken yapısı genişletilmiş ve sosyal medya bağımlılığına ek olarak mahremiyetle ilişkili ikinci bir çıktı değişkeni modele dâhil edilerek çift çıktılı bir model kurgulanmıştır. Değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkilerin test edilebilmesi amacıyla Yapısal Eşitlik Modellemesi kullanılmıştır. Sonuçlar incelendiğinde, görünüş algısı; beğenilme arzusunu, kendini açma davranışını ve sosyal medya bağımlılığını pozitif yönde ve anlamlı şekilde yordamaktadır. Buna karşın, görünüş algısının sanal mahremiyetteki değişimi doğrudan ve anlamlı düzeyde yordamadığı görülmüştür. Beğenilme arzusunun, kendini açma davranışını negatif yönde, sosyal medya bağımlılığını ise pozitif yönde anlamlı düzeyde yordadığı; ancak sanal mahremiyetteki değişimi anlamlı düzeyde yordamadığı görülmüştür. Kendini açma davranışının sosyal medya bağımlılığını negatif yönde ve anlamlı şekilde, sanal mahremiyeti ise pozitif yönde ve anlamlı şekilde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Model kapsamında sosyal medya bağımlılığı ve sanal mahremiyet değişkenleri bağımsız ve paralel çıktılar olarak ele alınmışlardır. Ayrıca görünüş algısının, beğenilme arzusu ve kendini açma aracılığıyla sosyal medya bağımlılığındaki değişimi pozitif yönde; sanal mahremiyetteki değişimi ise negatif yönde ve dolaylı olarak yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar alan yazındaki benzer ve farklı sonuçlarla karşılaştırılarak tartışılmış; sosyal medya kullanıcılarına, ailelere, alan araştırmacılarına ve ruh sağlığı profesyonellerine yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the sequential (serial) mediating roles of the desire for being liked and self-disclosure behaviors in the effects of appearance-related social media consciousness on social media addiction and online privacy awareness among adolescents. The study was designed using a correlational survey model. The sample of the study consisted of 700 participants who were studying at public high schools affiliated with the Ministry of National Education in a province located in the Central Black Sea Region and who were active social media users. Convenience sampling was used to select the study sample. Data were collected using the Personal Information Form, the Adolescents' Appearance-Related Social Media Consciousness Scale, the Self-Disclosure Scale, the Desire for Being Liked Scale, the Bergen Social Media Addiction Scale, and the Online Privacy Awareness Scale. In the study, the indirect effects among the variables were initially tested through a serial mediation model. The theoretical structure of the model was expanded based on the assumption that social media use among adolescents may be associated not only with addiction tendencies but also with the management of privacy boundaries and self-disclosure behaviors. In this context, the dependent variable structure was expanded, and a dual-outcome model was constructed by including a second outcome variable related to privacy in addition to social media addiction. Structural Equation Modeling was used to test the direct and indirect relationships among the variables. The results showed that appearance-related social media consciousness positively and significantly predicted the desire for being liked, self-disclosure behavior, and social media addiction. However, appearance-related social media consciousness did not directly and significantly predict changes in online privacy awareness. The desire for being liked significantly predicted self-disclosure behavior in a negative direction and social media addiction in a positive direction; however, it did not significantly predict changes in online privacy awareness. Self-disclosure behavior was found to significantly and negatively predict social media addiction, while it significantly and positively predicted online privacy awareness. Within the scope of the model, social media addiction and online privacy awareness were considered as independent and parallel outcomes. In addition, appearance-related social media consciousness was found to indirectly predict changes in social media addiction in a positive direction and changes in online privacy awareness in a negative direction through the desire for being liked and self-disclosure. The findings were discussed in comparison with similar and different results in the literature, and recommendations were provided for social media users, families, researchers in the field, and mental health professionals.
Benzer Tezler
- Ergenlerde sosyal medya bağımlılığı ile beden imajı ve sosyal görünüş kaygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between social media addiction and body image and social appearance anxiety in adolescents
BÜŞRANUR ŞAHİN BAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
HemşirelikÜsküdar ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE ÇOLAK
- Lise öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığının yeme bozukluğu davranışı, sosyal görünüş anksiyetesi ve benlik saygısı ile ilişkisinin incelenmesi
An investigation of the relationship between social media addiction and eating disorder behaviors, social appearance anxiety, and self-esteem among high school students
HİCRAN ALTIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAnkara ÜniversitesiSosyal Pediatri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİLİZ ORHON
- Geç ergenlik döneminde sosyal medya maruziyetinin beden algısı ile ilişkisi
Relationship between social media exposure and body image in late adolescence
DENİZ MERVE ERCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MİNE ELAGÖZ YÜKSEL
- Ergenlerde beden algısı, sosyal görünüş kaygısı ve öz şefkat arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between body perception, social appearance anxiety and self compassion in adolescents
ÖZNUR ÖZGE ÜLGEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiÇağ ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SONER ÇAKMAK
DOÇ. DR. MUSTAFA KALE
- Sosyal medyada görünüş algısı ile akran zorbalığı ilişkisinde benlik saygısının aracı rolü
Başlık çevirisi yok
EDA YENİOCAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiEuropean Unıversıty Of LefkePsikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. DOĞA EROĞLU ŞAH