Böbrek nakli alıcılarında sağlık okuryazarlığı ve öz yönetim arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between health literacy and self-management in kidney transplant recipients
- Tez No: 1017603
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ESMA ÖZŞAKER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Böbrek nakli, Sağlık okuryazarlığı, Öz yönetim, Cerrahi hemşireliği, Hemşirelik bakımı, Kidney transplantation, health literacy, self-management, surgical nursing, nursing care
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Cerrahi Hastalıklar Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu araştırmanın amacı, böbrek nakli alıcılarında sağlık okuryazarlığı ile öz yönetim düzeyini belirlemek ve sağlık okuryazarlığı ile öz yönetim arasındaki ilişkiyi incelemektir. Yöntem: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tipteki bu araştırma, Ocak-Haziran 2025 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Böbrek Nakli Polikliniği'nde yürütüldü. Araştırmaya, 18 yaş ve üzerinde olan, en az üç ay önce böbrek nakli uygulanmış ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan toplam 280 böbrek nakli alıcısı dâhil edildi. Veriler, Birey Tanıtım Formu, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve Böbrek Nakli Alıcılarında Öz Yönetim Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplandı. Çalışma öncesinde etik kurul izni, kurum izni ve katılımcılardan yazılı gönüllü onam alındı.Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t testi, tek yönlü varyans analizi, Pearson korelasyon analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanıldı. Bulgular: Araştırmaya katılan böbrek nakli alıcılarının yaş ortalaması 49,37 ± 15,46 olup, %58,9'unun erkek olduğu, hastaların böbrek nakli sonrası geçen sürenin ortalama 10,83 ± 6,96 yıl olduğu, %67,5'ine canlı donörden böbrek nakli yapıldığı ve %44,6'sında en az bir ek kronik hastalık bulunduğu belirlendi. Hastaların Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği toplam puan ortalaması 104,55±21,04, alt boyut puan ortalamaları; bilgiye erişim 20,31± 6,95, bilgileri anlama 28,29±7,24, değerlendirme 34,18±6,47 ve uygulama/kullanma 21,77±3,52 olarak belirlendi. Böbrek Nakli Alıcılarında Öz Yönetim Ölçeği toplam puan ortalaması 32,70± 7,09 olup, normal olmayan durumları erken dönemde fark etme ve bunlarla baş etme alt boyutu 15,06±3,97, günlük yaşamda öz bakım davranışları ve stresle baş etme alt boyutu 12,45±2,14 ve kendi kendine izleme alt boyutu 5,19±2,34 olarak saptandı. Sağlık okuryazarlığı ile öz yönetim arasında pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulundu (p<0,001). Eşlik eden hastalık varlığı, diabetes mellitus ve hipertansiyon öz yönetim puanlarını olumsuz etkiledi; nakil sonrası eğitim alma durumu ise öz yönetim düzeyini artırdı (p<0,05). Çoklu regresyon analizinde, öz yönetim üzerinde sağlık okuryazarlığının“uygulama/kullanma”alt boyutu pozitif, sigara ve alkol kullanımı negatif etkili olduğu bulundu. Sonuç: Bu araştırmada, böbrek nakli alıcılarının sağlık okuryazarlığı ve öz yönetim düzeylerinin orta düzeyin üzerinde olduğu ve sağlık okuryazarlığı arttıkça öz yönetim becerilerinin de arttığı belirlendi. Ayrıca yaş, eğitim düzeyi, nakil sonrası geçen süre ve bazı klinik özelliklerin sağlık okuryazarlığı ve öz yönetim düzeyi üzerinde etkili olduğu görüldü. Özellikle sağlık okuryazarlığının“uygulama/kullanma”boyutunun öz yönetim üzerinde belirleyici olduğu saptandı. Bu bulgular, böbrek nakli alıcılarında sağlık okuryazarlığının geliştirilmesine yönelik girişimlerin öz yönetim becerilerini destekleyebileceğini göstermektedir. Bu doğrultuda, hasta eğitimi ve sağlıklı yaşam davranışlarını destekleyen uygulamaların güçlendirilmesinin bakım sonuçlarını iyileştirebileceği sonucuna varıldı.
Özet (Çeviri)
Aim: This study aimed to determine the levels of health literacy and self-management in kidney transplant recipients and to examine the relationship between them. Method: This descriptive and correlational study was conducted between January and June 2025 at the Kidney Transplant Outpatient Clinic of Ege University Faculty of Medicine Hospital. A total of 280 kidney transplant recipients aged 18 years and older, who had undergone transplantation at least three months prior and volunteered to participate, were included. Data were collected through face-to-face interviews using a Patient Information Form, the Health Literacy Scale, and the Self-Management Scale for Kidney Transplant Recipients. Ethical approval, institutional permission, and written informed consent were obtained. Data were analyzed using descriptive statistics, independent samples t-test, one-way ANOVA, Pearson correlation, and multiple linear regression analysis. Results: The mean age of the participants was 49.37 ± 15.46 years, 58.9% were male, and the mean time since transplantation was 10.83 ± 6.96 years. Most patients (67.5%) received kidneys from living donors, and 44.6% had at least one comorbid chronic disease. The mean total score of the Health Literacy Scale was 104.55 ± 21.04. The mean total score of the Self-Management Scale was 32.70 ± 7.09. A statistically significant positive relationship was found between health literacy and self-management (p<0.001). Age and time since transplantation were negatively associated with both scales (p<0.001). The presence of comorbidities, diabetes mellitus, and hypertension negatively affected self-management scores, while receiving post-transplant education increased self-management levels (p<0.05). In multiple regression analysis, the“application/use”subdimension of health literacy had a positive effect, whereas smoking and alcohol use had negative effects on self-management. Conclusion: Health literacy and self-management levels of kidney transplant recipients were above moderate levels, and higher health literacy was associated with better self-management skills. The“application/use”dimension of health literacy emerged as a key determinant of self-management. Interventions aimed at improving health literacy may enhance self-management skills and improve care outcomes in kidney transplant recipients.
Benzer Tezler
- Böbrek nakli alıcılarında sağlık okuryazarlığı ve akılcı ilaç kullanımının immunsupresif ilaç uyumuna etkisi
The effect of health literacy and rational drug use on immunsuppressive drug adherence in kidney transplant recipients
TUĞÇE ZEYREK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Hemşirelikİzmir Ekonomi ÜniversitesiCerrahi Hastalıklar Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜL KARAYURT
DOÇ. DR. GÜLSÜM NİHAL ÇÜRÜK
- Böbrek nakli alıcılarında üriner sistem enfeksiyonları ve risk faktörleri: Tek merkez deneyimi
Urinary system infections and risk factors in kidney transplant recipients: A single center experience
GİZEM ZER TÜRK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
NefrolojiSağlık Bilimleri Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİBEL ERSAN
- Böbrek nakli alıcılarında 5.bulgu girişiminin ilaç uyumuna etkisinin incelenmesi: Randomize kontrollü çalışma
The effect of the 5th sign intervention on medication adherence in kidney transplant recipients: A randomized controlled trial
BÜŞRA SELMA SAHA
Doktora
Türkçe
2026
HemşirelikDokuz Eylül ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAPRAK SARIGÖL ORDİN
- Böbrek nakli alıcılarında belirsizliğe tahammülsüzlük psikolojik iyi oluş ve manevi iyilik halinin incelenmesi
Investigation of intolerance to uncertainty psychological well-being and spiritual well-beingin kidney transplant recipients
CANAN BAKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Hemşirelikİzmir Ekonomi ÜniversitesiCerrahi Hastalıklar Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜL KARAYURT
DOÇ. DR. GÜLSÜM NİHAL ÇÜRÜK
- Böbrek nakli alıcılarında sosyal destek ve seçilmiş faktörlerin yaşam kalitesine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of social support and selected factors on quality of life in recipients of renal transplant
ŞERİFE ÜNLÜTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Hemşirelikİzmir Ekonomi ÜniversitesiCerrahi Hastalıklar Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜL KARAYURT