Meşruiyetin kayıp zemini: Kamu yararı kavramının tarihsel dönüşümü ve Türkiye'de AKP dönemi (2002-2024)
The lost ground of legitimacy: The historical transformation of the concept of public interest and the AKP period in Turkey (2002-2024)
- Tez No: 1018024
- Danışmanlar: PROF. DR. FİLİZ ZABCI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Siyasal Bilimler, Political Science
- Anahtar Kelimeler: Kamu yararı, hegemonya, otoriter neoliberalizm, çift dilli kamu yararı, millet iradesi, siyasal meşruiyet, Demokratik meşruiyet, Hegemonik otoriter rejimler, Karşıt kamusallık, Rekabetçi otoriter rejimler, Public interest, hegemony, authoritarian neoliberalism, dual-language public interest, national will, political legitimacy, Democratic legitimacy, Hegemonic authoritarian regimes, Counter publicity, Competitive authoritarian regimes
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Siyaset Bilimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, kamu yararı kavramının yaklaşık iki bin beş yüz yıllık tarihsel serüvenini ve bu kavramın Türkiye'de AKP iktidarı (2002-2024) altında geçirdiği dönüşümü, siyasal meşruiyetin üretimi sorunsalı çerçevesinde incelemektedir. Araştırma, kamu yararını sabit bir öze sahip normatif bir ideal olarak değil, farklı birikim rejimleri ve hegemonik projeler tarafından sürekli yeniden eklemlenen bir söylemsel kategori olarak ele almaktadır. Çalışma üç bölümlü bir mimari içinde ilerlemektedir. İlk bölüm, kavramın Antik Yunan'ın ortak iyi (koinon agathon) kavrayışından on dokuzuncu yüzyıl liberal-faydacı dönüşümüne uzanan güzergâhını izleyerek, kamu yararının kurucu bir ilkeden türev bir sonuca evrildiği ontolojik, epistemolojik ve işlevsel kaymaları çözümlemektedir. İkinci bölüm, kavramın yirminci yüzyıldaki yapısal dönüşümünü refah devletinin kuruluşu ve neoliberal yeniden yapılanma ekseninde ele almaktadır. Üçüncü bölüm ise AKP dönemini ampirik olarak analiz etmektedir. Kuramsal çerçeve Gramsci, Poulantzas, Hall ve Jessop'un eleştirel hattına dayanmakta, bu birikim söylemsel-hegemonik analiz olarak adlandırılan bir yöntem aracılığıyla kamu yararının özgül çözümlemesine uygulanmaktadır. Çalışmanın özgün kavramsal katkısı, AKP deneyiminin zemininde geliştirilen çift dilli kamu yararı kavramsallaştırmasıdır. Bu kavram, neoliberal yeniden yapılanmanın aynı politikalarının tek bir söylemsel mimari içinde yarı özerk iki kayıtta -seçkinlere ve uluslararası muhataplara yönelik teknokratik kayıt ile geniş toplumsal kesimlere yönelik popüler kayıt- eşzamanlı olarak meşrulaştırılması ve rızaya dönüştürülmesi mantığını adlandırmaktadır. Türkiye örneğinden türetilen bu kavram, otoriterleşme ile neoliberalizm arasındaki ilişkiye dair tartışmalara somut bir analitik araç sunmayı amaçlamaktadır. AKP söylemi, millet iradesinin sabit meşruiyet kaynağı olarak işlediği ve dönemsel üst çerçevelerin (demokratikleşme, kalkınma, beka) değiştiği iki düzeyli bir söylemsel mimari olarak okunmaktadır. Çalışma, kamu yararının dolaşımda kalmaya devam ettiği ancak onu çoğul bir ilke olarak müzakere edebilecek söylemsel-kurumsal zeminin kapandığı bir“meşruiyetin kayıp zemini”tablosu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the approximately two-thousand-five-hundred-year historical trajectory of the concept of public interest and its transformation in Turkey under the AKP government (2002-2024) within the problematic of the production of political legitimacy. The research treats public interest not as a normative ideal possessing a fixed essence, but as a discursive category continuously rearticulated by different accumulation regimes and hegemonic projects. The study proceeds within a tripartite architecture. The first part traces the concept from the Ancient Greek understanding of the common good (koinon agathon) to the nineteenth-century liberal-utilitarian transformation, analysing the ontological, epistemological and functional shifts through which public interest evolved from a constitutive principle into a derivative outcome. The second part addresses the structural transformation of the concept during the twentieth century along the axis of the formation of the welfare state and neoliberal restructuring. The third part offers an empirical analysis of the AKP period. The theoretical framework rests on the critical line extending from Gramsci and Poulantzas to Hall and Jessop, applied to the specific analysis of public interest through a method termed discursive-hegemonic analysis. The study's original conceptual contribution is the notion of the dual-language public interest, developed on the terrain of the AKP experience. The concept names the logic whereby the same policies of neoliberal restructuring are legitimised -and converted into consent- simultaneously across two semi-autonomous registers within a single discursive architecture: a technocratic register addressed to elites and international interlocutors, and a popular register addressed to broad social constituencies. Derived from the Turkish case, it aims to offer a concrete analytical tool to the broader debate on the relationship between authoritarianisation and neoliberalism. AKP discourse is read as a two-level discursive architecture in which the national will (millet iradesi) functions as the constant source of legitimacy while period-specific master frames (democratisation, development, survival) shift. The study reveals a“lost ground of legitimacy”in which the concept of public interest continues to circulate even as the discursive-institutional ground for negotiating it as a pluralistic principle has been systematically closed.
Benzer Tezler
- The 1656 Çınar Event: Threads of historical narratives and political dynamics
1656 Çınar Vakası: Tarihsel anlatıların ve siyasi dinamiklerin izdüşümleri
İBRAHİM SERT
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Tarihİstanbul Medeniyet ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜNEŞ IŞIKSEL
- Heteroseksüel gençlerin flört şiddetine yönelik söylemleri
Heterosexual young people's discourses concerning dating violence
OLGA ÇİMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Psikolojiİstanbul Arel ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ UMUT ŞAH
- Karşılaştırmalı olarak islam siyasi düşüncesinde otorite kavramı
Başlık çevirisi yok
HALUK ALKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
Siyasal Bilimlerİstanbul ÜniversitesiSiyaset ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET NİYAZİ ÖKTEM
- What justifies resistance? Resistance as the necessity of freedom
Direnişi ne haklılaştırır? Özgürlüğün zorunluluğu olarak direniş
GÖRKEM GİRAY
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
Felsefeİstanbul Teknik ÜniversitesiSiyaset Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. GÜRCAN KOÇAN
- Egemenlik öncesinde devlet ve siyaset: XVII. yüzyıl Osmanlı nasihatnamelerinde siyasal meşruiyet
State and politics before sovereignty: Political legitimacy in 17th-century Ottoman mirrors for princes
NURİ FUDAYL KICIROĞLU
Doktora
Türkçe
2024
Siyasal Bilimlerİstanbul ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞEGÜL KOMSUOĞLU