Tasavvuf bağlamında Mevlânâ'da ıstırap
Suffering in Rumi in the context of sufism
- Tez No: 1018298
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA AŞKAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Acı kavramı, Epistemoloji, Hüzün, Mevlana Celaleddin-i Rumi, Ontoloji, Tasavvuf, Painful concept, Epistemology, Sadness, Mevlana Celaleddin-i Rumi, Ontology, Mystic
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tasavvuf Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Mevlânâ düşüncesinde ıstırap kavramını ontolojik, epistemolojik ve tasavvufî boyutlarıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Modern düşüncede çoğunlukla ortadan kaldırılması gereken psikolojik bir problem olarak değerlendirilen ıstırap, sûfî düşüncede insanın hakikatle kurduğu ilişkinin merkezinde yer alan dönüştürücü bir tecrübe olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda çalışma boyunca ıstırap, yalnızca duygusal bir acı değil; insanın varoluşunu anlamlandırmasını sağlayan bir bilinç ve idrak alanı olarak ele alınmıştır. Çalışmada öncelikle ıstırap kavramının dilsel ve kavramsal temelleri incelenmiş; acı, üzüntü, hüzün, korku, kaygı ve gam gibi kavramlarla olan ilişkisi değerlendirilmiştir. Kur'ân'da yer alan duygu ifadeleri ve peygamber kıssaları üzerinden duyguların nasıl bir dönüşüm geçirerek hâl ve marifet boyutuna ulaştığı analiz edilmiştir. Bu süreçte özellikle hüzün ve havf kavramlarının tasavvuf düşüncesindeki yeri klasik sûfî kaynaklar ve tefsir literatürü çerçevesinde ele alınmıştır. Ayrıca modern varoluşçu düşüncenin ıstırap anlayışı değerlendirilerek sûfî düşünce ile modern varoluşçuluk arasındaki benzerlikler ve ayrımlar ortaya konulmuştur. Çalışmanın ontolojik boyutunda Mevlânâ düşüncesinde ayrılık kavramı merkeze alınmış ve ıstırabın temel kaynağı olarak insanın vatan-ı aslîsinden uzak düşmesi ele alınmıştır. Firak, gurbet, iştiyak ve ney metaforu üzerinden insanın hakikate yönelişi değerlendirilmiş; vahdet-i vücûd düşüncesi bağlamında a'yân-ı sâbite, elest bezmi, ezelî mîsâk ve anâsır-ı erbaa gibi kavramlar aracılığıyla ıstırabın metafizik temelleri açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca Mevlânâ'nın yaşadığı tarihsel ve tasavvufî çevrenin, özellikle Şems-i Tebrîzî ile kurduğu ilişkinin, onun ıstırap anlayışının şekillenmesindeki etkileri üzerinde durulmuştur. Tezin epistemolojik kısmında ise ıstırabın insan bilincinin dönüşümündeki rolü incelenmiştir. Bu bağlamda nefsânî, misâlî ve kalbî bilinç mertebeleri üzerinden ıstırabın farklı tezahür biçimleri değerlendirilmiş; ilham, keşf, marifet ve kalbî idrak gibi tasavvufî bilgi yollarıyla ilişkisi ortaya konulmuştur. Riyazet, açlık, ağlama, uzlet, zikir ve sükût gibi tasavvufî pratiklerin insanın bilinç dönüşümündeki işlevi açıklanmıştır. Çalışmada ulaşılan temel sonuçlardan biri, ıstırabın yalnızca insanı zorlayan bir durum değil; doğru şekilde anlamlandırıldığında insanı hakikate ve marifete yönelten epistemolojik bir imkân olduğudur.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the concept of suffering in Mawlānā's thought from ontological, epistemological, and Sufi perspectives. While suffering is generally regarded in modern thought as a psychological problem that should be eliminated, in Sufi thought it is considered a transformative experience situated at the center of humanity's relationship with truth. In this context, suffering is approached not merely as an emotional pain, but as a field of consciousness and perception through which human beings make sense of existence. The study first analyzes the linguistic and conceptual foundations of suffering and evaluates its relationship with concepts such as pain, sorrow, grief, fear, anxiety, and anguish. Through emotional expressions in the Qur'an and prophetic narratives, the dissertation investigates how emotions undergo a transformation into spiritual states and ultimately into gnosis (ma'rifa). In this process, the concepts of grief (ḥuzn) and fear (khawf) are examined within the framework of classical Sufi sources and Qur'anic exegesis literature. Furthermore, the understanding of suffering in modern existentialist thought is evaluated in order to reveal the similarities and differences between Sufi thought and existentialism. In the ontological dimension of the study, the concept of separation occupies a central place in Mawlānā's thought, and suffering is interpreted as the result of humanity's estrangement from its original homeland (waṭan al-aṣlī). Through concepts such as separation (firāq), exile, longing, and the metaphor of the reed flute (ney), humanity's orientation toward truth is examined. Within the framework of waḥdat al-wujūd, the metaphysical foundations of suffering are explained through concepts such as aʿyān al-thābita, the covenant of alast, the primordial pact, and the four elements (anāṣır al-arbaʿa). The study also discusses the influence of Mawlānā's historical and Sufi environment—especially his relationship with Shams al-Dīn Tabrīzī—on the formation of his understanding of suffering. The epistemological dimension of the dissertation examines the role of suffering in the transformation of human consciousness. In this respect, the manifestations of suffering are analyzed through the levels of egoic, imaginal, and cardiac consciousness. Their relation to Sufi ways of knowing, such as inspiration (ilhām), unveiling (kashf), gnosis (ma'rifa), and cardiac perception, is also explored. Spiritual practices including ascetic discipline (riyāḍa), hunger, crying, retreat (ʿuzla), remembrance (dhikr), and silence (ṣamt) are evaluated in terms of their transformative effects on consciousness. One of the principal conclusions of the study is that suffering is not merely a condition that burdens human beings; when properly interpreted, it becomes an epistemological possibility leading the individual toward truth and gnosis.
Benzer Tezler
- Bir dinî grup olarak Mevleviler (Sosyolojik bir araştırma: Konya örneği)
Mevlevi as a religious group (A sociological research; case of Konya)
İBRAHİM KAYGUSUZ
- Yöneticilerin psikolojik niteliklerinin Mevlana Celâleddîn-i Rûmî ve Muhyiddin İbnü'l-Arabî bakış açıları ile Allah esmaları bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of the Psychological Qualities of Managers in the Context of the Names of Allah and the Perspectives of Mevlânâ Celâleddîn-i Rumi and Muhyiddin Ibnü'l-Arabî
OKYANUS IŞIK SEDA YILMAZ
- Kerem Operası librettosundaki kurgusal unsurların kerem ile aslı hikayesi ve Kerem ile Aslı Oyunu bağlamında inceleme ve karşılaştırılması
Inspection and comparison of the fictional elements in the libretto of Kerem the opera, in the contexts of the story and of the play of Kerem and Asli
ELİF SANEM GÜLEÇ
- Mevlevi kültürü mutfak terimleri üzerine adbilimsel bir çalışma
An onomasiological study on the terms of the mawlawi culture cuisine
İMREN YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Gaziantep ÜniversitesiGastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...