Dede Korkut Hikâyelerinde isimlerde alt anlamlılık
Subsemanticity in names in the Stories of Dede Korkut
- Tez No: 1018349
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NİMET KARA KÜTÜKÇÜ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Alt anlamlılık (hyponymy), kavramlar arasındaki hiyerarşik ilişkileri ortaya koyan, söz varlığının anlamsal örgütlenmesini açıklamada temel bir işlev üstlenen ve içerme–kapsama ilişkisi çerçevesinde ele alınan anlambilimsel bir ilişkidir. Bu çalışmada, Dede Korkut Hikâyeleri'nde yer alan isimler, alt anlamlılık ilişkileri doğrultusunda belirlenen 25 ana başlık altında sınıflandırılarak incelenmiştir. İnceleme sürecinde metindeki kavramlar üst anlam (hiperonim), alt anlam (hiponim) ve günümüz Türkçesindeki karşılıklarıyla kurdukları anlamsal ilişkiler esas alınarak sistematik bir biçimde değerlendirilmiştir. Araştırma boyunca elde edilen veriler, Dede Korkut metninin son derece zengin ve çok katmanlı bir anlam yapısına sahip olduğunu göstermektedir. İnceleme sonucunda, 25 üst başlık altında toplam 1325 isim tespit edilerek değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, metnin yalnızca edebî bir eser olmanın ötesinde, aynı zamanda güçlü bir kültürel ve dilsel veri kaynağı niteliği taşıdığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda hayvan, duygu, yiyecek ve zaman gibi temel kavramların, çok sayıda alt anlam birimiyle genişleyerek metnin anlatı gücünü ve kültürel derinliğini artırdığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, tarihî metinlerde alt anlamlılık ilişkilerinin incelenmesinin yalnızca dilsel yapıların çözümlemesine değil aynı zamanda ilgili dönemin düşünce dünyasının, kavramsal algısının ve kültürel kodlarının anlaşılmasına da önemli katkılar sağladığını göstermektedir. Elde edilen bulguların hem tarihî metin incelemelerine hem de anlambilim çalışmalarına katkı sağlaması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
Hyponymy is a semantic relation that reveals hierarchical relationships among concepts, plays a fundamental role in explaining the semantic organization of the lexicon, and is examined within the framework of inclusion and containment. In this study, the nouns occurring in the Book of Dede Korkut are analyzed by being classified under 25 main categories determined in accordance with hyponymic relations. During the analytical process, the concepts in the text are systematically evaluated on the basis of their semantic relationships established through superordinate meanings (hypernyms), subordinate meanings (hyponyms), and their equivalents in Modern Turkish. Within the scope of the research, semantic fields such as natural elements, animal names, human-related concepts, cultural elements, social concepts, and names of objects are examined within the framework of the identified categories. The findings indicate that the text possesses a rich and multi-layered lexicon and that this lexicon displays a regular and coherent structure organized around specific conceptual domains. In this context, it is observed that fundamental concepts such as animals, emotions, food, and time expand through numerous hyponymic units, thereby enhancing the narrative power and cultural depth of the text. In conclusion, the study demonstrates that the examination of hyponymic relations in historical texts contributes not only to the analysis of linguistic structures but also to a deeper understanding of the conceptual world, modes of perception, and cultural codes of the period in question.
Benzer Tezler
- Müzik ve retorik: Dede Korkut'un hikâyelerinde müziğin ikna unsurları
Music and rhetoric: The persuasive elements of music in the narratives of Dede Korkut
ONUR GENÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
FelsefeYıldız Teknik ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYNUR KOÇAK
- Dede Korkut Kitabı Türkistan/Türkmen Sahra Nüshası, Soylamalar ve 13. Boy“Salur Kazan'ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürmesi”hikâyesinde şekil özellikleri bakımından isimler
Names in terms of shape features in the story of Dede Korkut Book, Declamations and the 13th tribe, Salur Kazan's Slaying of the Seven-Headed Dragon
MERCAN KORKMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN ÇELİK
- Dede Korkut hikâyelerinde edatlar
Prepositions in inline Dede Korkut stories
MENEKŞE GÖĞEBAKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET HAŞİMİ
- Ulip halapisem metni esasında Çuvaşçada isim
Başlık çevirisi yok
FEYZİ ERSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET BİCAN ERCİLASUN
- Dede Korkut hikayelerinde cümleden büyük birimler ve bunların oluşumunda tekrarların rolü
The Grammatical units longer than a sentence used in the stories by Dede Korkut and the role of repetition in the formation of these
KERİME ÜSTÜNOVA
Doktora
Türkçe
1996
Türk Dili ve EdebiyatıUludağ ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. COŞKUN AK