Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenler için yapay zekâ destekli öğrenme ortamının psikolojik ihtiyaç tatmini ve yetkinlik kaygısı üzerindeki rolü
The role of an artificial intelligence-supported learning environment in the psychological need satisfaction and competency anxiety of learners of Turkish as a foreign language
- Tez No: 1018447
- Danışmanlar: PROF. DR. FATİH KANA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Dil kaygısı, Duygusal yetkinlik, Duygusal özerklik, Psikolojik ihtiyaçlar, Yabancı dil öğretimi, Öz belirleme, İnsan-yapay zeka etkileşimi, Language anxiety, Emotional competence, Emotional autonomy, Psychological needs, Foreign language teaching, Determination of essense, Human-artificial intelligence interaction
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin yapay zekâ kullanım düzeyleri ile yapay zekâ kullanımı yoluyla temel psikolojik ihtiyaçlarının tatmini ve yapay zekâ yetkinlik kaygıları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırmada öğrencilerin özerklik, yetkinlik, başkalarıyla ilişki ve yapay zekâyla ilişki boyutlarındaki psikolojik ihtiyaç doyumlarının yapay zekâ kullanımıyla nasıl şekillendiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte öğrencilerin yapay zekâya yönelik yetkinlik kaygılarının düzeyi belirlenmiş ve bu kaygıların çeşitli demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Araştırmada nicel araştırma modellerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmış olup örneklem grubunu 2025-2026 eğitim öğretim yılında yabancı dil olarak Türkçe öğrenen 248 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak“Yapay Zekâ Kullanımı Yoluyla Temel Psikolojik İhtiyaçların Tatmini Ölçeği”ile“Yapay Zekâ Yetkinlik Kaygısı Ölçeği”kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS programı aracılığıyla analiz edilmiş; t-testi, ANOVA ve Pearson korelasyon analizlerinden yararlanılmıştır. Araştırmada öğrencilerin psikolojik ihtiyaç tatmin düzeyleri ile yapay zekâ yetkinlik kaygıları; cinsiyet, yaş, Türkçe yeterlik düzeyi, yapay zekâ eğitimi alma durumu, günlük yapay zekâ kullanım süresi, internet kullanım süresi ve sosyal medya kullanım süresi değişkenleri açısından değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda yapay zekâ destekli öğrenme ortamlarının öğrencilerin özellikle özerklik ve yetkinlik algılarını desteklediği, bireyselleştirilmiş öğrenme deneyimleri sayesinde öğrenme motivasyonuna olumlu katkı sunduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte yapay zekâ kullanımının bazı öğrencilerde yetersizlik hissi, teknolojiye bağımlılık ve performans kaygısı gibi duyuşsal etkiler oluşturabildiği görülmüştür.
Özet (Çeviri)
The aim of this research is to examine the relationship between the level of artificial intelligence (AI) use among students learning Turkish as a foreign language, the satisfaction of their basic psychological needs through AI use, and their AI competency anxieties. The study attempts to reveal how students' psychological need satisfaction in the dimensions of autonomy, competence, relationships with others, and relationships with AI is shaped by the use of AI. Furthermore, the level of students' AI competency anxieties was determined, and whether these anxieties differed according to various demographic variables was investigated. The research utilized a correlational survey model from quantitative research models, and the sample group consisted of 248 students learning Turkish as a foreign language in the 2025-2026 academic year. The“Satisfaction of Basic Psychological Needs Through AI Use Scale”and the“AI Competency Anxiety Scale”were used as data collection instruments. The obtained data were analyzed using SPSS software; t-tests, ANOVA, and Pearson correlation analyses were utilized. In this study, students' levels of psychological need satisfaction and artificial intelligence competency concerns were evaluated in terms of gender, age, Turkish language proficiency level, AI training status, daily AI usage time, internet usage time, and social media usage time. The results showed that AI-supported learning environments particularly supported students' perceptions of autonomy and competence, and positively contributed to learning motivation through individualized learning experiences. However, it was also observed that the use of AI could create affective effects such as feelings of inadequacy, technology dependency, and performance anxiety in some students.
Benzer Tezler
- Yapay zekâ destekli uyarlanabilir öğrenme ortamının yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde telaffuz becerisine, konuşma kaygısına ve öz yeterliğe etkisi
The effect of an artificial intelligence supported adaptive learning environment on pronunciation skills, speaking anxiety and self-efficacy in teaching Turkish as a foreign language
MÜLKİYE EZGİ İSKENDER TOPALOĞLU
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAHADIR GÜCÜYETER
- Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde sözlü etkileşim ve üretim sürecinin yapay zekâ uygulamalarıyla desteklenmesi
Supporting the oral interaction and production process with artificial intelligence applications in teaching Turkish as a foreign language
MUSTAFA TEKELİ
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YILMAZ YEŞİL
- The impact of AI-based chatbots on speaking anxiety among EFL learners
Yapay zeka tabanlı sohbet robotlarının ingilizceyi yabancı dil olarak öğrenenlerdeki konuşma kaygısına etkisi
MELTEM BALLIDAĞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELAMİ AYDIN
- The impact of artificial intelligence-based feedback on students' self-efficacy in academic writing classes
Akademik yazma derslerinde yapay zekâ tabanlı geri bildirimin öğrencilerin öz yeterlilikleri üzerindeki etkisi
SİNEM AYDIN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELAMİ AYDIN
- Yapay zekânın ürettiği metinlerin dinleme becerisi gelişiminde kullanımı: B1 düzeyindeki öğrenciler üzerine bir inceleme
The use of text generated by artificialintelligence in the development of listening skills: A study on B1 level students
GÜRDAL KARAKILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞABAN ÇOBANOĞLU