ABD dış politikasında yaptırımlar: Libya örneği
Sanctions in US foreign policy: The example of Libya
- Tez No: 1018705
- Danışmanlar: PROF. DR. ÇINAR ÖZEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, ABD dış politikasında yaptırımların işlevini Libya örneği üzerinden, geleneksel davranış değişikliği ölçütlerinin ötesine geçen yapısal bir çerçevede incelemektedir. Uluslararası ilişkiler literatüründe yaptırımlar çoğunlukla hedef devletin kısa vadede politika değişikliğine gidip gitmediği üzerinden değerlendirilmektedir. Bu yaklaşım, yaptırımları askeri güç kullanımına alternatif, daha düşük maliyetli ve daha meşru dış politika araçları olarak konumlandırmakta, ancak yaptırımların hedef devletin ekonomik, kurumsal, siyasal ve askeri kapasitesi üzerinde uzun vadede yarattığı birikimli etkileri yeterince açıklayamamaktadır. Bu tez, söz konusu sınırlılıktan hareketle, yaptırımların yalnızca hedef devletin dış politika davranışlarını değiştirmeye yönelik teknik baskı araçları olmadığını, bazı koşullarda hedef devletin direnç kapasitesini aşındırarak olası bir askeri dış müdahaleyi daha uygulanabilir, daha öngörülebilir ve daha düşük maliyetli hale getiren yapısal bir süreç olarak işleyebileceğini savunmaktadır. Tezin temel araştırma sorusu, Libya'ya yönelik ABD öncülüğündeki tek taraflı ve çok taraflı yaptırımların, Muammer Kaddafi rejiminin ekonomik, kurumsal ve askeri dayanıklılığını aşındırarak 2011'deki askeri dış müdahalenin uygulanabilirlik koşullarına katkı sağlayıp sağlamadığıdır. Çalışmanın temel iddiası, yaptırımların 2011 Libya müdahalesini doğrudan tetiklemediği, bununla birlikte, rejimin kriz yönetme, toplumsal talepleri maddi araçlarla karşılama, askeri caydırıcılık üretme ve dış baskıya direnme kapasitesini uzun vadede zayıflatarak müdahalenin mümkünlük koşullarını olgunlaştırdığıdır. Bu çerçevede yaptırımlar, tek başına belirleyici bir neden olarak değil, ekonomik, siyasal ve askeri alanlarda kümülatif etkiler üreten bir ara mekanizma olarak kavramsallaştırılmaktadır. Çalışma, süreç takibi yöntemi ve belge analizi temelinde yürütülmüştür. ABD dış politika belgeleri, başkanlık kararları, OFAC düzenlemeleri, Kongre kayıtları, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, diplomatik belgeler, uluslararası kuruluş raporları ve ilgili akademik literatür birlikte değerlendirilmiştir. Tezde öncelikle yaptırımların uluslararası hukuk, ABD iç hukuku ve dış politika pratiği bakımından hukuki ve kurumsal çerçevesi ele alınmaktadır. Ardından ABD-Libya ilişkilerindeki sorunlu alanlar, 1980'lerdeki tek taraflı yaptırımlar, 1990'larda Birleşmiş Milletler şemsiyesi altında uygulanan çok taraflı yaptırımlar ve bu yaptırımların Libya'nın iç kırılganlıklarıyla etkileşimi analiz edilmektedir. Son bölümde ise 2003 sonrası normalleşme süreci, yaptırımların iç siyasal etkileri, Libya'da askeri caydırıcılığın aşınması ve 2011 müdahalesine uzanan süreç incelenmektedir. Tezin ulaştığı sonuç, Libya örneğinde yaptırımların kısa vadeli davranış değişikliği üretmiş görünmesine rağmen, uzun vadede rejimin direnç kapasitesini zayıflattığıdır. 2003 sonrası normalleşme süreci bu nedenle kalıcı ve kurumsallaşmış bir dönüşümden ziyade, yaptırım baskısı, uluslararası güvenlik ortamı ve rejim güvenliği kaygıları altında şekillenen kırılgan bir uyum stratejisi olarak değerlendirilmelidir. Yaptırımların yarattığı ekonomik daralma, petrol gelirlerine dayalı yeniden dağıtım mekanizmalarını ve patronaj ağlarını sınırlamış, teknoloji ve askeri ambargolar ise Libya ordusunun ikmal, bakım, modernizasyon ve caydırıcılık kapasitesini aşındırmıştır. Arap Baharı, Birleşmiş Milletler kararları ve NATO müdahalesi 2011'deki askeri sürecin doğrudan belirleyici unsurları olmakla birlikte, yaptırımların yıllar içinde ürettiği ekonomik, kurumsal ve askeri aşınma, Libya'nın dış müdahaleye karşı sınırlı direnç gösterebilmesinde önemli bir yapısal zemin oluşturmuştur. Bu bakımdan tez, yaptırımların yalnızca askeri güç kullanımının barışçıl alternatifi olarak değil, bazı koşullarda askeri müdahalenin maliyet, risk ve uygulanabilirlik hesaplarını dönüştüren uzun vadeli yapısal süreçler olarak da değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the function of sanctions in United States foreign policy through the case of Libya, employing a structural framework that moves beyond conventional criteria of behavioral change. In the international relations literature, sanctions are generally assessed in terms of whether the target state changes its policy behavior in the short term. Such an approach positions sanctions as lower-cost and more legitimate foreign policy instruments that serve as alternatives to the use of military force. However, it does not sufficiently explain the cumulative long-term effects that sanctions produce on the economic, institutional, political, and military capacities of the target state. Proceeding from this limitation, this dissertation argues that sanctions are not merely technical instruments of pressure designed to alter the foreign policy behavior of the target state; under certain conditions, they may also operate as a structural process that erodes the target state's resistance capacity and renders a possible external military intervention more feasible, more predictable, and less costly. The central research question of this dissertation is whether the unilateral and multilateral sanctions led by the United States against Libya contributed to the feasibility conditions of the 2011 external military intervention by eroding the economic, institutional, and military resilience of Muammar Qaddafi's regime. The main argument of the study is that sanctions did not directly trigger the 2011 intervention in Libya. Rather, by weakening the regime's capacity to manage crises, meet social demands through material means, generate military deterrence, and resist external pressure over the long term, sanctions contributed to the maturation of the conditions that made intervention possible. Within this framework, sanctions are conceptualized not as a singular determining cause, but as an intermediary mechanism that generates cumulative effects across economic, political, and military domains. Methodologically, the study is based on process tracing and document analysis. United States foreign policy documents, presidential decisions, OFAC regulations, congressional records, United Nations Security Council resolutions, diplomatic documents, reports of international organizations, and the relevant academic literature are examined together. The dissertation first addresses the legal and institutional framework of sanctions in terms of international law, United States domestic law, and foreign policy practice. It then analyzes the problematic areas in United States–Libya relations, the unilateral sanctions of the 1980s, the multilateral sanctions imposed under the United Nations framework in the 1990s, and the interaction between these sanctions and Libya's internal vulnerabilities. The final section examines the post-2003 normalization process, the domestic political effects of sanctions, the erosion of military deterrence in Libya, and the process leading to the 2011 intervention. The dissertation concludes that, although sanctions in the Libyan case appeared to produce short-term behavioral change, they weakened the regime's resistance capacity in the long term. The post-2003 normalization process should therefore be understood not as a durable and institutionalized transformation, but as a fragile strategy of adjustment shaped by sanctions pressure, the international security environment, and regime security concerns. The economic contraction generated by sanctions constrained redistribution mechanisms and patronage networks based on oil revenues, while technological and military embargoes eroded the supply, maintenance, modernization, and deterrence capacity of the Libyan armed forces. Although the Arab Spring, United Nations decisions, and NATO intervention were the direct determinants of the military process in 2011, the economic, institutional, and military erosion produced by years of sanctions constituted an important structural basis for Libya's limited ability to resist external intervention. In this respect, the dissertation demonstrates that sanctions should be understood not only as peaceful alternatives to the use of military force, but also as long-term structural processes that may, under certain conditions, transform the cost, risk, and feasibility calculations of military intervention.
Benzer Tezler
- The impact of sanctions on the authoritarian regimes` behavior: The case of Syria
Yaptırımların, otoriter rejimlerin davranışı üzerindeki etkisi: Suriye örneği
BADER MUSTAFA
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Siyasal Bilimlerİstanbul Aydın ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAZAR VURAL JANE
- L'instrumentalisation de l'énergie dans la politique étrangère Russe et ses effets sur la politique énergétique de l'Union Européenne
Rus dış politikasında enerjinin araçsallaşması ve Avrupa Birliği enerji politikasına etkileri
ZEYNEL KILINÇ
Yüksek Lisans
Fransızca
2013
EnerjiGalatasaray ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ARDA
- İşsizlik sigortası ve Türkiye
Başlık çevirisi yok
CEYLAN ER
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
Kamu Yönetimiİstanbul ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NAZİF KUYUCUKLU
- “Sanctions”as an instrument of foreign policy: Use of smart sanctions in American foreign policy
Bir dış politika aracı olarak yaptırımlar: Amerikan dış politikasında akıllı yaptırımların kullanımı
MEHMET EMİN ARSLAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Uluslararası İlişkilerMarmara ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞÜKRÜ YAZĞAN