Üretken yapay zekâ destekli öğretimin ortaokul öğrencilerinin dil bilgisi başarımlarına ve tutumlarına etkisi
The effect of generative artificial intelligence-supported instruction on middle school students' grammar achievement and attitudes
- Tez No: 1018936
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SEVİL AKSOY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Dil öğrenimi, Türkçe öğretimi, Yapay zeka, İnsan-yapay zeka etkileşimi, İşlevsel dil bilgisi, Study of languages, Turkish teaching, Artificial intelligence, Human-artificial intelligence interaction, Functional grammar
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ChatGPT gibi üretken yapay zekâ araçlarının eğitimde kullanımı hızla yaygınlaşsa da bu araçların Türkçe dil bilgisi öğretimindeki etkisine yönelik deneysel kanıtlar sınırlıdır. Bu araştırmanın amacı, üretken yapay zekâ destekli dil bilgisi öğretiminin ortaokul öğrencilerinin dil bilgisi başarımları ve tutumları üzerindeki etkisini nitel verilerle bütünlüklü incelemektir. Çalışmada yakınsak paralel karma yöntem deseni yeğlenmiştir. Çalışma grubunu, devlet ortaokulunda öğrenim gören 100 altıncı sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunda yarı deneysel Solomon dörtlü grup benimsenmiştir. Deney gruplarında 12 hafta üretken yapay zekâ destekli dil bilgisi öğretimi yapılmış, kontrol gruplarında ise dersler geleneksel yöntemlerle işlenmiştir. Öğrencilerin dil bilgisi başarımını ölçmek için, araştırmacı tarafından geliştirilen Türkçe Dil Bilgisi Başarı Testi; tutum içinse Ömeroğlu ve Onan (2021) tarafından geliştirilen Türkçe Dil Bilgisi Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Dil bilgisi başarımıyla ilgili son test sonuçlarında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu belirlenmiştir. Tutum düzeyleri açısından ise deney grubu lehine genel toplamda anlamlı bir etki yarattığı, alt boyutlarda sevgi ve ilgide güçlü bir etki oluşturduğu saptanmış; kaygı ve gereklilikte ise istatistiki olarak anlamlı bir fark saptanamamıştır. Nitel veriler araştırmacı günlüklerinden ve odak grup görüşmelerinden elde edilmiştir. Bu veriler MAXQDA 2024 Pro programıyla kodlanmıştır. Bu kodlamalarda, deney grubundaki öğrencilerin derse karşı duyuşsal tepkilerinde olumlu yönde bir değişim meydana geldiği belirlenmiştir. Nitel ve nicel bulguların birbirini desteklediği saptanmıştır. Araştırmada, Türkçe dil bilgisi öğretiminde üretken yapay zekânın, öğrencilerin hem bilişsel hem duyuşsal yönünü destekleyebilecek; öğretmenlerinse ders planı, materyal hazırlama gibi işlerde yükünü hafifletebilecek potansiyelde yenilikçi ve dönüştürücü bir teknoloji olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda, eğitimcilere Ortak Zekâ Temelli Dil Bilgisi Öğretim Modeli (OZDİL) önerilmiştir.
Özet (Çeviri)
Although generative AI tools such as ChatGPT are becoming increasingly widespread in education, experimental evidence regarding their effect on Turkish grammar instruction remains limited. This study comprehensively examined, drawing on qualitative data, the effect of generative AI-supported grammar instruction on middle school students' grammar achievement and attitudes. A convergent parallel mixed-methods design was adopted. The study group comprised 100 sixth-grade students at a public middle school. In the quantitative strand, a quasi-experimental Solomon four-group design was employed: experimental groups received generative AI-supported grammar instruction for 12 weeks, while control groups were taught using traditional methods. Grammar achievement was measured with the researcher-developed Turkish Grammar Achievement Test, and attitudes with the Turkish Grammar Attitude Scale (Ömeroğlu & Onan, 2021). Post-test results indicated a statistically significant difference in grammar achievement favoring the experimental group. For attitudes, a significant overall effect favoring the experimental group was found; at the sub-dimension level, a strong effect emerged for affection and interest, whereas no significant difference was detected for anxiety and necessity. Qualitative data from researcher diaries and focus-group interviews were coded using MAXQDA 2024 Pro, revealing a positive change in experimental-group students' affective responses toward the lesson. The qualitative and quantitative findings corroborated each other. The study concluded that generative AI is a potentially innovative and transformative technology in Turkish grammar instruction, capable of supporting students' cognitive and affective dimensions while easing teachers' workload in lesson planning and material preparation. A Collaborative Intelligence-Based Grammar Instruction Model (OZDİL) is proposed for educators.
Benzer Tezler
- The effect of additional use of generative AI in language achievement and self-regulation skills on middle school students
Destekleyici olarak üretken yapay zeka kullanımının ortaokul öğrencilerinin İngilizce dil bilgisi ve öz düzenleme becerileri üzerine olan etkisi
EMİNE BOSTANCI
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Eğitim ve ÖğretimBahçeşehir ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAVUZ SAMUR
- Öğrenenlerin sonsuz yolculuğu: Dijital araçlarla zenginleştirilmiş yaratıcı yazma uygulamalarının ortaokul öğrencilerinin yazma becerilerine, kaygılarına ve motivasyonlarına etkisi
The endless journey of learners: The effect of creative writing practices enriched with digital tools on middle school students' writing skills, anxiety and motivation
MUSTAFA YILDIRIM
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimYıldız Teknik ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TALAT AYTAN
- The efficacy of ai-enhanced gamification for vocabulary learning in the efl learning context
İngilizce'nin yabancı dil olarak öğrenilmesi bağlamında yapay zekâ destekli oyunlaştırmanın kelime öğrenimine etkisi
SERDAR HOŞER
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELAMİ AYDIN
- Masal ve destanlarımız dersinde üretken yapay zekâ destekli etkinliklerle öğrencilerin kök değerleri içselleştirme süreci
The process of students' internalization of core values in the our tales and epic course course through generative artificial intelligence–supported activities
MEHMET MİRAÇ SERT
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve Öğretimİnönü ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SONGÜL TAŞ
- Yapay zekâ destekli stem etkinliklerinin özel yetenekli öğrencilerin 21. yy becerileri yeterliliği ile bilgi işlemsel düşünme öz yeterliğine etkisi
The effect of artificial intelligence–assisted stem activities on gifted students' 21st-century skills competence and computational thinking self-efficacy
ARİF DAMAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimGiresun ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NECLA DÖNMEZ USTA