Planlı davranış teorisi ve sürdürülebilirlik temelli değişkenlerin sürdürülebilir tüketim niyeti ve davranışı üzerinde etkisi
The effect of theory of planned behavior and sustainability-based variables on sustainable consumption intention and behavior
- Tez No: 1018937
- Danışmanlar: PROF. DR. RUZİYE COP, DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN ÇELİK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Araştırma, Planlı Davranış Teorisi'nin temel bileşenleri olan tutum, öznel norm ve algılanan davranışsal kontrol ile yeşil tüketici kimliği, çevresel kaygı, ahlaki yükümlülük ve finansal risk algısının sürdürülebilir tüketim niyeti ve davranışı üzerindeki etkilerini Türkiye ve Irak örneklemleri bakımından karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamıştır. Araştırmada ayrıca sürdürülebilir tüketim niyetinin ve yeşil tüketici kimliğinin sürdürülebilir tüketim davranışı üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Araştırmada nicel araştırma yaklaşımıyla anket şeklinde çevrim içi ortamda gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılan Türkiye'de İstanbul, Ankara ve İzmir illerinden 410; Irak'ta Bağdat, Musul ve Basra illerinden 408 olmak üzere toplam 818 katılımcı oluşturmaktadır. Analiz sürecinde tanımlayıcı istatistikler, güvenirlik analizi, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri, yapısal eşitlik modellemesi ve bağımsız örneklem t-testi uygulanmıştır. Bulgular, ölçüm modelinin her iki ülke örnekleminde de yeterli geçerlik ve güvenirlik değerlerine sahip olduğunu göstermiştir. Yapısal model sonuçlarına göre, tutum, öznel norm, algılanan davranışsal kontrol, yeşil tüketici kimliği, çevresel kaygı ve ahlaki yükümlülük sürdürülebilir tüketim niyetini her iki ülkede de pozitif ve anlamlı biçimde etkilemiştir. Finansal risk algısının sürdürülebilir tüketim niyeti üzerindeki etkisi negatif ve anlamlı bulunmuştur. Ayrıca sürdürülebilir tüketim niyetinin ve yeşil tüketici kimliğinin sürdürülebilir tüketim davranışı üzerinde pozitif ve anlamlı etkileri olduğu belirlenmiştir. Tutum ve yeşil tüketici kimliğinin niyet üzerindeki etkisinin Türkiye örnekleminde daha güçlü olduğu; algılanan davranışsal kontrolün etkisinin ise Irak örnekleminde daha yüksek olduğu görülmüştür. Türkiye ve Irak örneklemleri arasında modelde yer alan değişkenlerin tümünde anlamlı farklılıklar tespit edilmiş ve Türkiye örnekleminin ortalama puanlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak sürdürülebilir tüketim niyeti ve davranışının yalnızca çevresel farkındalıkla şekillenmediği bilişsel, sosyal, psikolojik, ahlaki ve ekonomik unsurların birlikte etkisiyle şekillendiği sonucuna ulaşılmıştır. Planlı Davranış Teorisi'nin sürdürülebilirlik temelli değişkenlerle genişletilmesinin, sürdürülebilir tüketim niyeti ve davranışını açıklama gücünü önemli ölçüde artıracağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
The study aimed to examine, on a comparative basis using samples from turkey and ıraq, the effects of green consumer identity, environmental concern, moral obligation and perceived financial risk—alongside the key components of the theory of planned behaviour, namely attitude, subjective norm and perceived behavioural control—on the intention and behaviour of sustainable consumption. The study also assessed the effects of the intention to engage in sustainable consumption and green consumer identity on sustainable consumption behaviour. The research was conducted online in the form of a questionnaire using a quantitative research approach. The study sample comprised a total of 818 participants: 410 from the turkish provinces of ıstanbul, ankara and ızmir, and 408 from the ıraqi provinces of baghdad, mosul and basra, all of whom were recruited using convenience sampling. During the analysis process, descriptive statistics, reliability analysis, exploratory and confirmatory factor analyses, structural equation modelling and the independent samples t-test were applied. The findings demonstrated that the measurement model possessed adequate validity and reliability values in both country samples. According to the structural model results, attitude, subjective norm, perceived behavioural control, green consumer identity, environmental concern and moral obligation all had a positive and significant effect on the intention to engage in sustainable consumption in both countries. The effect of perceived financial risk on the intention to consume sustainably was found to be negative and significant. Furthermore, it was determined that the intention to consume sustainably and green consumer identity had positive and significant effects on sustainable consumption behaviour. It was observed that the effect of attitude and green consumer identity on intention was stronger in the turkish sample, whilst the effect of perceived behavioural control was higher in the ıraqi sample. Significant differences were identified across all variables included in the model between the turkish and ıraqi samples, and it was determined that the turkish sample had higher mean scores. Consequently, it was concluded that the intention and behaviour regarding sustainable consumption are not shaped solely by environmental awareness, but are shaped by the combined influence of cognitive, social, psychological, moral and economic factors. It is considered that extending the theory of planned behaviour to include sustainability-based variables will significantly enhance its explanatory power regarding the intention and behaviour of sustainable consumption.
Benzer Tezler
- Endüstriyel işletmelerde planlı davranış teorisi kapsamında sürdürülebilir pazarlamaya hazır olma durumu öncüllerinin analizi
The analysis of the antecedents of sustainable marketing readiness in industrial companies on the basis of the theory of planned behavior
BURAK DEMİR
- Otel çalışanlarının sıfır atık bilgileri, çevresel kaygıları, niyet ve davranışları arasındaki ilişki üzerine bir araştırma
A study on the relationship between hotel employees' zero waste knowledge, environmental concerns, intentions, and behaviors
KÜBRA RUKİYE KÜÇÜKERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TurizmKapadokya ÜniversitesiSürdürülebilir Turizm Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ ILGAZ
- The role of social media marketing in green purchase intention behaviour among Gen Z: The case of Azerbaijan
Z Kuşağı'nda sosyal medya pazarlamasının yeşil satın alma niyeti ve davranışındaki rolü: Azerbaycan örneği
NIHAD MURADZADA
- Greenwashing in Istanbul: Effects of greenwashing on Migros' customer attitudes and beliefs toward green consumption
İstanbul'da yeşil yıkama: Yeşil yıkamanın Migros'a etkilerimüşterilerin yeşil tüketime yönelik tutum ve inançları
EYA HERMASSI
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
İşletmeHaliç Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SİBEL DEMİREL
- Planlı davranış teorisi perspektifinden sürdürülebilirlik için pazar bölümlerinin politik ve sosyal önerileri
Political and social suggestions of market segments for sustainability from theory of planned behavior perspective
BAHAR TÜRK