Marksist kuram çerçevesinde öğretmenlerin yabancılaşmaya yönelik görüşleri
Teachers' views on alienation within the framework of Marxist theory
- Tez No: 1019026
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GÖKÇE ÖZDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Lise öğretmenleri, Okula yabancılaşma, Ortaokul öğretmenleri, High schools teachers, School alienation, Secondary school teachers
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, Marksist Yabancılaşma Kuramı bağlamında öğretmenlerin iş yaşamında eğitim çıktılarıyla, eğitim faaliyetleriyle, mesleki kimlikleriyle ve meslektaşlarıyla kurdukları ilişkilere yansıyan yabancılaşma süreçlerini incelemektir. Temel nitel araştırma deseniyle yürütülen çalışmanın örneklemini, maksimum çeşitlilik yöntemiyle seçilen ve Gaziantep ilinde ortaokul ve liselerde görev yapan 22 branş öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmış ve içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular, kuramın dört temel boyutuyla uyumludur. Eğitim Çıktılarına (Ürüne) Yabancılaşma boyutunda öğretmenler, sosyo-ekonomik dezavantajlar gibi dışsal faktörlerin baskınlığı karşısında emeklerinin sonuca etki etmediğini hissederek çaresizlik yaşamakta; eğitimin metalaşması nedeniyle beklentilerini düşürüp öğrencilerin az sayıdaki“mikro başarılarına”sığınmaktadır. Eğitim Faaliyetine Yabancılaşma boyutunda ise kalabalık sınıflar, bürokratik iş yükü ve idari müdahaleler öğretmenin pedagojik otonomisini zedelemekte; eğitim sürecini idealizmin kaybedildiği mekanik bir rutine dönüştürmektedir. Mesleki Kimliğe (Öze) Yabancılaşma boyutunda, mesleğin değersizleştirilmesi ve kusursuzluk baskısı öğretmenlerde öz benlik çatışması yaratmaktadır. Sınıf içi zoraki otoriter yapı ve evrak memurluğuna indirgenme hissi mesleki aidiyeti zayıflatmaktadır. Meslektaşlara (Diğerlerine) Yabancılaşma boyutunda ise sistemdeki rekabetçi yapı ve iş yoğunluğu iletişimi yüzeyselleştirmekte; mesleki kaytarmacılık kolektif dayanışmayı engellemektedir. Sonuç olarak, öğretmen yabancılaşmasının yalnızca bireysel değil, eğitim sisteminin bürokratik yapısı ve yönetim anlayışıyla şekillenen çok boyutlu yapısal bir sorun olduğu görülmüştür. Çözüm olarak, öğretmen özerkliğinin yasal güvenceyle güçlendirilmesi, eğitim dışı bürokratik yükün asgariye indirilmesi, mesleki itibarın yeniden inşası ve okullarda rekabet yerine işbirlikli kolektif dayanışma ikliminin teşvik edilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This research examines teachers' alienation regarding educational outcomes, activities, professional identities, and colleagues through the lens of Marxist Alienation Theory. The sample of the study, conducted using a basic qualitative research design, consists of 22 subject-area teachers working in middle and high schools in the province of Gaziantep, selected via the maximum variation sampling method. Findings align with the theory's four dimensions. Regarding Alienation from Outcomes (Product), teachers feel helpless against external socio-economic factors, believing their labor lacks impact. Due to education's commodification, they lower expectations, settling for students' rare“micro achievements.”In Alienation from the Activity (Process), crowded classrooms, bureaucratic burdens, and administrative interventions erode pedagogical autonomy, turning education into a mechanical routine devoid of idealism. Concerning Alienation from Identity (Self), professional devaluation and perfectionism pressures trigger self-identity conflicts. Forced classroom authoritarianism and feeling reduced to clerical workers weaken professional belonging. In Alienation from Colleagues (Others), systemic competition and heavy workloads make communication superficial, while professional shirking hinders collective solidarity. Ultimately, teacher alienation is a multidimensional structural problem shaped by the education system's bureaucracy and management, not just an individual issue. Solutions include legally guaranteeing teacher autonomy, minimizing non-educational bureaucratic loads, rebuilding professional prestige, and fostering collaborative solidarity over competition in schools.
Benzer Tezler
- Inserting space into social theory: The case of David Harvey
Toplumsal kurama mekanın yerleştirilmesi: David Harvey örneği
ERCAN GÜNDOĞAN
Yüksek Lisans
İngilizce
1999
Kamu YönetimiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiKentsel Politika Planlaması ve Yerel Yönetimler Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
YRD. DOÇ. DR. TARIK ŞENGÜL
- Marksist kuramının bugünü ve yarını: Postmarksizm tartışmaları
Marxist theory and its future: The postmarxist debate
HÜLYA ULAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
FelsefeHacettepe ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYLİN ÖZMAN
- Looking Backward 2000-1887, News From Nowhere ve A Modern Utopia adlı eserler üzerine Marksist bir eleştiri
A study of Marxist Criticism in Looking Backward 2000-1887, News From Nowhere and A Modern Utopia
MELTEM BEKİRCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Batı Dilleri ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMA EGE
- Shakespeare retold: Contemporary visions of the bard
Shakespeare'i yeniden anlatmak: Yazarın çağdaş yorumları
NESLİHAN KÖROĞLU ÇALLI
Doktora
İngilizce
2020
Karşılaştırmalı EdebiyatEge Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİLEK DİRENÇ
- Eleştiri, toplum ve bilim: Frankfurt Okulu üzerine bir inceleme
Critique, society and science: An examination on Frankfurt School
KURTUL GÜLENÇ