Yemen'de ihvan-ı müslimîn ve selefi hareketler
The musli̇m brotherhood and salafi̇ movements i̇n Yemen
- Tez No: 1019389
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA YILDIZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Mezhepleri Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Yemen'de ortaya çıkan Selefî hareketleri, tarihsel oluşum süreçleri, ideolojik yaklaşımları, İslâm anlayışları ve mezhebî tutumları çerçevesinde ele almaktadır. Araştırmanın temel amacı ise, jeopolitik konumu itibarıyla stratejik bir öneme sahip olan ve tarih boyunca farklı dinî ve siyasî grupların bir arada yaşadığı karmaşık bir toplumsal yapıyı barındıran Yemen'de, Selefî hareketlerin toplumsal, siyasal ve mezhebi ilişkiler üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Çalışmanın birinci bölümünde, Yemen'in toplumsal ve siyasi yapısını belirleyen temel unsurlar ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Bu çerçevede, ülkenin tarihsel olarak kuzey ve güney bölgeleri arasındaki ulusal, kültürel ve siyasi farklılıklar incelenmekte ve özellikle Osmanlı hâkimiyeti sonrasında ortaya çıkan yeni siyasi düzen ve bunun Yemen'in modern devletleşme sürecine etkileri değerlendirilmektedir. Ayrıca Yemen'de önemli bir nüfusa sahip olan Zeydîliğin imamet doktrini etrafında şekillenen siyasi yaklaşımı ile Yemen'de geniş bir toplumsal nüfuza sahip Şafiîliğin dini ve sosyal konumuna genel olarak değinilmektedir. Mezhepler arası ilişkilerin niteliği, etkileşim alanları ve bu ilişkilerin ülkenin toplumsal ve siyasi dengelerine yansımaları da bölümde ele alınan konular arasında yer almaktadır. İkinci bölümde Selefîlik kavramı teorik olarak incelenmektedir. Bu kapsamda selefiliğin tanımı yapılmakta, hangi ilmî ve fikrî çevrelerde ortaya çıktığı ve bu düşüncenin şekillenmesinde etkili olan isimlerle birlikte açıklanmaktadır. Selefîlik ile Vehhâbîlik arasındaki ilişkiye kısaca değinilmektedir. Bu bağlamda Selefî hareketlerin düşünsel arka planı, din anlayışı ve ideolojik referansları analiz edilmeye çalışılmaktadır. Selefî düşüncenin zahirî yaklaşımı, bid'at karşıtlığı ve tevhid ilkesi gibi temel kabulleri açıklanmaktadır. Ayrıca Selefîliğin Yemen'de hangi tarihsel ve toplumsal koşullarda ortaya çıktığı analiz edilmektedir. Son bölümde ise Yemen'de Selefî hareketlerin mezhebi kimliği, toplumsal alandaki görünürlüğü, siyasi aktörlerle ilişkileri, eğitim faaliyetleri ve dinî-tasavvur anlayışları ele alınmaktadır. Bu çerçevede, Yemen'deki Müslüman Kardeşler (İhvân-ı Müslimîn) hareketinin oluşumu, dinî-sosyal faaliyetleri ve ülkenin siyasal yapısıyla ilişkileri ele alınmakta ve Şeyh Mukbil b. Hâdî el-Vadi'i öncülüğünde Demmac merkezli olarak ortaya çıkan Selefî yapılanmaların oluşum ve kurumsallaşma süreçleri ayrıntılı biçimde incelenmektedir. Ayrıca Selefî düşüncenin Yemen'deki radikal yansımaları çerçevesinde El-Kaide ve IŞİD gibi cihadî yapılanmaların oluşumu ve gelişimi de incelenmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the Salafi movements that emerged in Yemen within the framework of their historical formation processes, ideological approaches, interpretations of Islam, and sectarian attitudes. The main purpose of the research is to reveal the influence of Salafi movements on the social, political, and sectarian relations in Yemen, which holds a strategic position due to its geopolitical location and hosts a complex social structure where various religious and political groups have coexisted throughout history. The first chapter of the study discusses in detail the fundamental elements shaping Yemen's social and political structure. In this context, the national, cultural, and political differences between the country's historical northern and southern regions are examined, and the new political order that emerged after the Ottoman rule, along with its impact on Yemen's modern state-building process, is evaluated. Furthermore, the political orientation of Zaydism—shaped around the doctrine of the imamate and representing a significant segment of the population—is addressed, alongside a general discussion of the religious and social position of Shafi'ism, which holds broad societal influence in Yemen. The nature of inter-sectarian relations, their spheres of interaction, and their implications for the country's social and political equilibrium are likewise discussed within this chapter. The second chapter offers a theoretical examination of the concept of Salafism. It provides a definition of Salafism, identifies the scholarly and intellectual milieus in which it emerged, and discusses the key figures influential in its formation. The relationship between Salafism and Wahhabism is briefly addressed. In this context, an attempt is made to analyze the intellectual foundations, religious understanding, and ideological references of the Salafi movements. The fundamental tenets of Salafi thought, such as its literalist approach, opposition to bidʿa, and emphasis on the principle of tawḥīd, are explained. In addition, the historical and social conditions under which Salafism emerged in Yemen are analyzed. The final chapter addresses the sectarian identity of Salafi movements in Yemen, their visibility in the social sphere, their relations with political actors, their educational activities, and their religious-conceptual perspectives. In this framework, the emergence of the Muslim Brotherhood movement in Yemen, its religious and social activities, and its relations with the country's political structure are discussed, while the formation and institutionalization processes of Salafi structures that emerged under the leadership of Shaykh Muqbil b. Hadi al-Wadi'i, centered in Dammaj, are examined in detail. Moreover, within the scope of the radical reflections of Salafi thought in Yemen, the formation and development of jihadi organizations such as al-Qaeda and ISIS are also analyzed.
Benzer Tezler
- Fethi Yeken ve Lübnan İhvanı
Fethi Yeken and the Lebonon Ikhvan
EDA İRİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinBayburt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET SEVER
- Sufi tradition in Ottoman Egypt according to al-Jabarti's Aja'ib al-athar
El-Ceberti'nin Aca'ibü'l-asar adlı eserine göre Osmanlı Mısır'ında sufi gelenek
ŞEYMA MERT
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Tarihİstanbul Medeniyet ÜniversitesiUluslararası Osmanlı Çalışmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH BAYRAM
- Çağdaş Suriye nesrinde siyasî hapishane edebiyatı üzerine eleştirel bir bakış
The literature of political prisons in contemporary Syrian prose analytical prepective
ABDOLGADER MOHAMED ALİ
Yüksek Lisans
Arapça
2014
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. FİKRET ARSLAN
- Abbâsîler'de ticarî hayat (750-847)
Commercial life in the Abbâsîds (750-847)
YUSUF ŞANVERDİ
Doktora
Türkçe
2025
DinRecep Tayyip Erdoğan Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ŞAMİL BAŞ
PROF. DR. İHSAN ARSLAN