Aktör temelli ve yapı duyarlı argüman bileşeni ayrıştırması: İnşaat uyuşmazlıklarına ilişkin yargıtay eser sözleşmesi kararları
Actor-based and structure-aware argument component parsing: cassation decisions on construction work-contract disputes
- Tez No: 1019750
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ONUR BEHZAT TOKDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İnşaat Mühendisliği, Civil Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yapı İşletmesi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, eser sözleşmesinden doğan inşaat uyuşmazlıklarına ilişkin Yargıtay kararlarında yer alan çok aktörlü argümantatif söylem bileşenlerinin doğal dil işleme yöntemleriyle sistematik olarak ayrıştırılmasını amaçlamaktadır. Çalışmanın temel çıkış noktası, Yargıtay kararlarının yalnızca uyuşmazlık sonucunu bildiren hukuki belgeler olarak değil; davacı iddiaları, davalı savunmaları, ilk derece mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi değerlendirmeleri, tarafların kanun yolu itirazları, bilirkişi ve mevzuat atıfları ile Yargıtay'ın nihai hukuki değerlendirmesini birlikte içeren çok katmanlı metinler olarak ele alınması gerektiğidir. Bu doğrultuda, inşaat uyuşmazlığı kararlarının aktör temelli ve yapı duyarlı biçimde analiz edilmesine yönelik bir doğal dil işleme çerçevesi geliştirilmiştir. Araştırma kapsamında, eser sözleşmesi merkezli inşaat uyuşmazlıklarına ilişkin Yargıtay kararları anahtar kelime tabanlı sorgularla derlenmiş; tekilleştirme, kapsam dışı kararların elenmesi, eser sözleşmesi odağının doğrulanması ve kalite kontrol adımlarının ardından 2.372 karardan oluşan çekirdek korpus elde edilmiştir. Bu korpus toplam 47.783 analiz birimine ayrıştırılmıştır. Çalışmada altı ana etiketten oluşan aktör temelli bir etiketleme şeması tasarlanmıştır. Bu şemada davacı iddiaları, davalı savunmaları, ilk derece mahkemesi ile Bölge Adliye Mahkemesi'nin gerekçelendirme ve hüküm değerlendirmeleri, tarafların istinaf veya temyiz aşamasındaki kanun yolu itirazları ve Yargıtay'ın nihai hukuki değerlendirmesi ayrı söylem alanları olarak temsil edilmiştir. Ayrıca kanun atfı, bilirkişi atfı ve talep ifadesi göstergelerinden oluşan ikincil bir sinyal katmanı kullanılarak karar metinlerindeki teknik ve hukuki içerik göstergeleri de değerlendirilmiştir. Yöntemsel olarak, büyük dil modeli destekli anotasyon yaklaşımı ile BERTurk tabanlı denetimli modelleme süreci birlikte kullanılmıştır. İnsan etiketli altın referans seti üzerinde büyük dil modeli ile insan anotasyonu arasında yüksek düzeyde uyum elde edilmiş; ince ayar yapılmış BERTurk modeli ise genişletilmiş korpus üzerinde ölçeklenebilir aktör temelli etiketleme yapılmasına olanak sağlamıştır. Bulgular, eser sözleşmesinden doğan inşaat uyuşmazlıklarına ilişkin Yargıtay kararlarında argümantatif bileşenlerin yalnızca sözcüksel içerik üzerinden değil, karar metinlerinin yapısal düzeni, yargısal aşamalar ve söylemin ait olduğu aktör dikkate alınarak daha sağlıklı biçimde çözümlenebileceğini göstermektedir. Özellikle açık bölümlemeye sahip kararlar ile düz formatlı kararlar arasındaki performans farkı, yapı duyarlılığının bu görevde belirleyici bir unsur olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak bu tez, yapı işletmesi, hukuki doğal dil işleme ve argüman madenciliği alanlarına, inşaat uyuşmazlığı kararlarının çok aktörlü ve yapı duyarlı biçimde analiz edilmesine yönelik ölçeklenebilir bir yöntem önererek katkı sunmaktadır. Çalışma, Yargıtay kararlarının uyuşmazlık türleri, taraf argümanları, delil kullanımı, mevzuat referansları ve yargısal muhakeme örüntüleri bakımından sistematik araştırma verisine dönüştürülebileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to systematically parse multi-actor argumentative discourse components in Turkish Court of Cassation decisions concerning construction disputes arising from contracts for work by using natural language processing methods. The study is based on the premise that Court of Cassation decisions should not be treated merely as legal documents reporting the outcome of a dispute, but as multilayered texts that jointly include the plaintiff's claims, the defendant's defences, the assessments of first instance courts and Regional Courts of Appeal, the parties' appellate objections, expert and statutory references, and the final legal reasoning of the Court of Cassation. Accordingly, a natural language processing framework was developed to analyze construction dispute decisions through an actor-based and structure-aware approach. Within the scope of the research, Court of Cassation decisions concerning construction disputes centered on contracts for work were collected through keyword-based queries. After deduplication, exclusion of out-of-scope decisions, verification of the contract-for-work focus, and quality control procedures, a core corpus consisting of 2,372 decisions was obtained. This corpus was segmented into 47,783 analysis units. An actor-based annotation scheme consisting of six main labels was designed. In this scheme, plaintiff claims, defendant defences, the reasoning and judgment assessments of first instance courts and Regional Courts of Appeal, the parties' appellate or cassation-stage objections, and the final legal reasoning of the Court of Cassation were represented as distinct discourse domains. In addition, a secondary signal layer consisting of statutory reference, expert reference, and request-expression indicators was used to evaluate the technical and legal content indicators embedded in the decision texts. Methodologically, large language model-supported annotation and BERTurk-based supervised modeling were used together. A high level of agreement was obtained between the large language model and human annotation on the human-labeled gold reference set, while the fine-tuned BERTurk model enabled scalable actor-based labeling on the extended corpus. The findings show that argumentative components in Court of Cassation decisions concerning construction disputes arising from contracts for work can be analyzed more accurately not only through lexical content, but also by considering the structural organization of the decision texts, judicial stages, and the actor to whom the discourse belongs. In particular, the performance difference between explicitly sectioned decisions and flat-format decisions demonstrates that structure-awareness is a determining factor in this task. In conclusion, this thesis contributes to construction management, legal natural language processing, and argument mining by proposing a scalable method for the multi-actor and structure-aware analysis of construction dispute decisions. The study shows that Court of Cassation decisions can be transformed into systematic research data in terms of dispute types, party arguments, evidence use, statutory references, and patterns of judicial reasoning.
Benzer Tezler
- Computational harmonic analysis with rhythmical weights
Ritmik ağırlıklarla hesaplamalı armoni analizi
AYŞE RUHAN İKEDA
- Hybrids in making: Developing a processual perspective on hybridization of organizations
Melezlerin oluşumu: Örgütlerin melezleşme sürecine yönelik süreçsel bir perspektifin geliştirilmesi
MERVE ARIOĞLU
Doktora
İngilizce
2025
İşletmeİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ TUNÇALP
- Midyat'ın tarihi kent merkezinde işlevsel ve mekansal dönüşüm: 2000-2025 dönemi üzerine bir analiz
Functi̇onal and spati̇al transformati̇on i̇n the hi̇stori̇cal ci̇ty center of mi̇dyat: an analysi̇s of the peri̇od 2000–2025
HARUN TUNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Kültür ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NESLİHAN DOSTOĞLU
- State and civil society relation in Türkiye: The case of women csos
Türkiye'de Devlet ve sivil toplum ilişkisi: Kadın örgütleri örneği
TUNA YÜCEL
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyal Politika Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYÇA ERGUN ÖZBOLAT
- Design, fabrication and characterization of subwavelength-scale distance sensors based on optical directional coupling
Optik yönlü bağlaşım temelli dalgaboyu-altı mesafe ölçüm sensörlerinin tasarımı, imalatı ve karakterizasyonu
SHAHAB BAKHTIARI GORAJOOBI
Yüksek Lisans
İngilizce
2013
Mekatronik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiMekatronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ERDAL BULĞAN