Bolşeviklerin Özbekistan'da Sovyetleştirme faaliyetleri (1925-1939): Pioner teşkilatı örneği
The Bolsheviks' Sovietization activities in Uzbekistan (1925–1939): The case of the pioneer organization
- Tez No: 1019852
- Danışmanlar: PROF. DR. ÜÇLER BULDUK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Pioner teşkilatı, Sovyetler Birliği, Özbekistan, Pioneer organization, Soviet Union, Uzbekistan
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 1925–1939 yılları arasında Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nde Pioner Teşkilatı'nın Sovyetleştirme sürecindeki rolünü incelemektedir. Çalışmada Pioner Teşkilatı, yalnızca çocuklara yönelik pedagojik bir örgütlenme olarak değil, Sovyet eğitim politikalarının, kültürel devrim uygulamalarının ve yeni Sovyet yurttaşlığı idealinin yerel topluma aktarılmasında kullanılan ideolojik bir araç olarak ele alınmaktadır. Bu bağlamda tez, Özbekistan'da Sovyet iktidarının çocuklar ve gençler üzerinden nasıl toplumsal tabana yayılmaya çalışıldığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bolşevik Devrimi sonrasında Sovyet yönetimi, eski imparatorluk coğrafyasında yalnızca siyasi ve idari bir düzen kurmakla yetinmemiş, aynı zamanda toplumu sosyalist değerler doğrultusunda yeniden biçimlendirmeyi hedeflemiştir. 1924 ulusal-bölgesel sınırlandırma sürecinin ardından Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla birlikte bu dönüşüm, eğitim kurumları, okuma-yazma seferberlikleri, çocuk örgütleri, kültürel faaliyetler ve basın aracılığıyla daha sistemli bir hâl almıştır. Sovyet yönetimi açısından çocuklar, yeni sosyalist toplumun gelecekteki taşıyıcıları olarak görülmüş ve bu nedenle onların erken yaşlardan itibaren kolektif yaşam, emek terbiyesi, disiplin, ateist eğitim, Sovyet yurttaşlığı ve komünist ideoloji doğrultusunda yetiştirilmeleri öncelikli bir mesele hâline gelmiştir. Tezde Pioner Teşkilatı'nın Özbekistan'daki faaliyetleri okul içi eğitim, okul dışı kültürel çalışmalar, okuma-yazma faaliyetleri, çocuk basını, ekonomik seferberlik, tarımsal üretime katılım, kulüpler ve kamplar çerçevesinde incelenmektedir. Bu yönüyle çalışma, Pioner örgütlenmesinin yalnızca çocukların boş zamanlarını düzenleyen bir kurum olmadığını, aynı zamanda Sovyet ideolojisinin gündelik yaşama taşınmasında, geleneksel değerlerin yeniden yorumlanmasında ve sosyalist kimliğin inşasında etkin bir mekanizma olarak kullanıldığını göstermektedir. Araştırma, döneme ait süreli yayınlar, Pioner teşkilatına ilişkin rehber metinler, Sovyet eğitim politikalarına dair kaynaklar ve konuya ilişkin akademik literatür ışığında hazırlanmıştır. Özellikle çocuklara ve gençlere yönelik yayınlar, Sovyet yönetiminin Özbekistan'daki yeni nesli nasıl tanımladığını, hangi davranış kalıplarını teşvik ettiğini ve Pionerleri toplumsal dönüşüm sürecinde nasıl konumlandırdığını anlamak açısından temel kaynak grubu olarak değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the role of the Pioneer Organization in the Sovietization process in the Uzbek Soviet Socialist Republic between 1925 and 1939. In the study, the Pioneer Organization is approached not merely as a pedagogical institution for children, but also as an ideological instrument employed to transmit Soviet educational policies, cultural revolution practices, and the ideal of the new Soviet citizenship to local society. In this context, the thesis aims to demonstrate how Soviet rule in Uzbekistan sought to expand its social base through children and youth. Following the Bolshevik Revolution, the Soviet administration did not confine itself solely to establishing a political and administrative order across the former imperial territories; it also sought to reshape society in line with socialist values. After the process of national-territorial delimitation in 1924 and the establishment of the Uzbek Soviet Socialist Republic, this transformation assumed a more systematic character through educational institutions, literacy campaigns, children's organizations, cultural activities, and the press. From the Soviet perspective, children were regarded as the future bearers of the new socialist society. Consequently, their upbringing from an early age in line with collective life, labor discipline, atheistic education, Soviet citizenship, and communist ideology became a matter of primary importance. The thesis analyzes the activities of the Pioneer Organization in Uzbekistan within the framework of in-school education, extracurricular cultural activities, literacy campaigns, children's press, economic mobilization, participation in agricultural production, clubs, and camps. In this respect, the study demonstrates that the Pioneer Organization was not merely an institution regulating children's leisure time, but also an effective mechanism for embedding Soviet ideology into everyday life, reinterpreting traditional values, and constructing a socialist identity. The research has been prepared in the light of periodicals from the era, guidebooks related to the Pioneer Organization, sources on Soviet educational policies, and the relevant academic literature. Publications aimed particularly at children and youth have been evaluated as a principal body of sources for understanding how the Soviet administration defined the new generation in Uzbekistan, which patterns of behavior it encouraged, and how it positioned the Pioneers within the process of social transformation.
Benzer Tezler
- The formation of national identity in Uzbekistan: Imperial, Soviet and post Soviet policies
Özbekistan'da ulusal kimliğin oluşumu: İmparatorluk, Sovyet ve Sovyet sonrası politikalar
SAIDAKHROR MAKHSUDOV
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Siyasal Bilimlerİstanbul Kent ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZAFER ÇELER
- SSCB sonrası Türkmenistan'da sosyal değişme süreci
Social Change Process in Post-USSR Turkmenistan
TAHYR GAYYPOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
SosyolojiNecmettin Erbakan ÜniversitesiDin ve Felsefe Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYRİ ERTEN
- Karakalpak Türkleri ve Karakalpakistan tarihi (1873-2003)
Karakalpak Turks and history of Karakalpakistan (1873-2003)
SALİH YILMAZ
- Türkiye'nin çağdaşlaşma sürecinin Azerbaycan muhaceret yayınlarına yansıması (1923 - 1934)
The modernization process of Turkish Republic?s impressions on the Azeri emigration publications (1923 ? 1937)
ÜLKÜ USLU