Kurumsal hiyerarşiden kamusal anlatıya: TTK A tipi misafirhanesi üzerinden müze ve bellek tartışması
From institutional hierarchy to public narrative: A discussion of museum and memory in the case of the TTK type A guesthouse
- Tez No: 1020426
- Danışmanlar: PROF. DR. BİLLUR TEKKÖK KARAÖZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Müzecilik, Museology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi ve Müzecilik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Müzecilik Sanat Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Endüstriyle var olmuş kentlerde kimlik ve aidiyet, endüstrinin doğrudan ve dolaylı bileşenleriyle birlikte şekillenmekte; üretim ilişkileri, yaşam biçimleri ve mekânsal örgütlenme bu kimliğin ayrılmaz parçalarını oluşturmaktadır. Kentin ruhunu, toplumsal yapısını ve kolektif belleğini görünür kılan endüstri ile ilişkili yapılar, endüstriyel faaliyetlerin gerilemesiyle birlikte kentsel kimlik ve aidiyet bağlamında yeniden ele alınması gereken mekânsal taşıyıcılar olarak öne çıkmaktadır. Zonguldak, 19. yüzyıldan itibaren mekânsal ve sosyo-kültürel kimliğini kömür endüstrisi etrafında şekillendirmiş, farklı kurumsal yapılanmalar aracılığıyla biçimlenmiş bir kenttir. Günümüzde Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) çatısı altında sürdürülen bu kurumsal yapı, kentin mekânsal gelişiminde ve toplumsal yapısının biçimlenmesinde merkezi bir rol üstlenmiştir. Fener Mahallesi'nde bulunan TTK A Tipi Misafirhanesi, özgün mimarisi, iç mekân özellikleri ve çevresiyle birlikte tasarlanmış istisnai bir yapıdır. Üst düzey devlet heyetlerini ağırlamak üzere tasarlanan yapı, kentin“vitrini”ve“diplomatik kapısı”olarak kurumsal temsil ve prestij üzerinden anlam kazanmıştır. Kurumsal gücün ve üst düzey ziyaretçi trafiğinin azalmasıyla birlikte kullanım dışı kalmıştır. Bu çalışma, TTK A Tipi Misafirhanesi'ni yeniden işlevlendirme tartışmaları kapsamında ele almaktadır. Yapının özgün mimari ve kurumsal kimlik değerlerinin yerin ruhu (Genius Loci), yer duygusu, aidiyet ve bellek sürekliliği çerçevesinde nasıl korunabileceği ve bu değerlere en uygun yeniden kullanım potansiyeli araştırılmaktadır. Bu doğrultuda fenomenolojik yaklaşım kuramsal temel olarak benimsenmiştir. Araştırmada öncelikle Zonguldak'ın tarihsel gelişimi ve Fener mahallesi'nin oluşumu ele alınmış; tarihsel, kurumsal ve mekânsal bağlamı ile mimari özellikleri incelenmiştir. Ardından geliştirilen kavramsal değerlendirme eksenleri doğrultusunda yapı yeniden değerlendirilmiş; yeniden işlevlendirme kapsamında geçmişte farklı kurumlar tarafından önerilen devlet konservatuvarı, butik otel, kütüphane ve tarihî müze ev seçenekleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Değerlendirme sonucunda, tarihî müze ev ve kamusal kültür alanı yaklaşımının yapının tarihsel kimliği, temsil niteliği ve mekânsal karakteriyle en güçlü ilişkiyi kurabildiği ve geçmişi temsili bir bilgiye indirgemek yerine mekânla kurulan deneyimsel ilişki aracılığıyla bellek sürekliliğini güçlendirdiği belirlenmiştir. BU yaklaşımın aynı zamanda farklı kullanıcı gruplarının katılımıyla kamusal aidiyet üretimine katkı sunduğu ortaya konmuştur. Çalışma kapsamında geliştirilen öneri, TTK A Tipi Misafirhanesi'ni Zonguldak'ın endüstriyel geçmişini tek başına temsil eden merkezî bir müze olarak değil; çok odaklı bir kültürel ağ içinde kurum kültü, temsil pratikleri ve Fener Mahallesi'nin tarihsel çevresine odaklanan özgül bir bellek mekânı olarak ele almaktadır. Bu yaklaşım, yapıyı ve çevresini sadece korunması gereken fiziksel unsurlar olarak değil, kurumsal hafızanın Zonguldak'ın kentsel belleğiyle kesiştiği, aidiyet ilişkilerinin güçlenebildiği bir yer olarak değerlendirmektedir. Çalışma, yeniden işlevlendirme kararlarında yerin ruhu, yer duygusu, aidiyet ve bellek sürekliliği gibi deneyimsel değerlerin de değerlendirme sürecine dâhil edilmesinin önemini ortaya koymakta; endüstri mirasının yeniden işlevlendirilmesine yönelik bütüncül ve deneyim odaklı bir değerlendirme yaklaşımı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
In industrial cities, identity and sense of belonging are shaped through both the direct and indirect components of industry, while production relations, ways of life, and spatial organization constitute integral parts of this identity. As industrial activities decline, structures associated with industrial heritage require reconsideration not only in terms of physical preservation but also through their relationships with collective memory, place identity, and belonging. Zonguldak, whose spatial and socio-cultural identity has been shaped by coal mining since the nineteenth century, represents a significant example of this process. Today, this institutional structure continues under the Turkish Hardcoal Enterprise (TTK), which has played a central role in the city's spatial development and social structure. This thesis examines the TTK Type A Guesthouse within the context of adaptive reuse debates. It investigates how the building's original architectural and institutional identity values can be preserved through the concepts of Genius Loci, sense of place, belonging, and memory continuity while identifying the most appropriate adaptive reuse potential. A phenomenological approach is adopted as the theoretical foundation. The research first examines the historical development of Zonguldak and the formation of the Fener District, followed by an analysis of the building's historical, institutional, and spatial context and architectural characteristics. The building was then reassessed through the conceptual evaluation framework developed in this study, and adaptive reuse proposals—including a state conservatory, boutique hotel, library, and historic house museum—were comparatively evaluated. The findings indicate that the historic house museum and public cultural space approach establishes the strongest relationship with the building's historical identity, representative character, and spatial qualities while most effectively sustaining memory continuity. Rather than reducing the past to representational knowledge, this approach supports memory continuity through experiential engagement with place and fosters public belonging by enabling diverse user groups to participate. The proposal reinterprets the TTK Type A Guesthouse not as a central museum representing Zonguldak's industrial history, but as a distinctive site of memory within a polycentric cultural network focusing on institutional culture, practices of representation, and the historical environment of the Fener District. It approaches the building and its surroundings as a place where institutional memory intersects with the urban memory of Zonguldak, strengthening place attachment and belonging. The study emphasizes the importance of incorporating experiential values such as Genius Loci, sense of place, belonging, and memory continuity into adaptive reuse decision-making, and proposes a holistic, experience-oriented framework for industrial heritage reuse.
Benzer Tezler
- Bentonitlerde değişebilir katyonların katman yapısına etkilerinin x-ışınları kırınım yöntemi ile incelenmesi
Başlık çevirisi yok
İLHAN AKSOY
- Bölünüme bağlı olmayan varyans çözümlemesi çoklu karşılaştırmalar ve tarımda uygulamaları
Distiribution-free analyis of variance multiple comparisons and applications in agriculture
HAMZA GAMGAM
- Sürekli rejim şartlarında nükleer yakıt çubuklarında tek ve iki boyutlu ısı iletiminin analizi
In steady-state conditions analyses of one and two dimensional conduction in nuclear fuel rods
İBRAHİM ATILGAN
- Oditoryumlarda akustik önlemler ve çoklu kullanım
Accoustical precautions and milti purpose usage of auditorums
ÇİĞDEM YÜCEL
- Türkiye'de dış borçlanmayı etkileyen faktörler ve dış borçlanmanın ekonomik katkıları
Başlık çevirisi yok
MEHMET AKÇAY
