HFACS yaklaşımı ile ticari havacılıkta insan faktörlerinin sınıflandırılması (2015-2024) bakım odağında bir uygulama
Classification of human factors in commercial aviation with the HFACS approach (2015-2024) an application focused on maintenance
- Tez No: 1020464
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZTÜRK ÖZDEMİR KANAT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sivil Havacılık, Civil Aviation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Havacılık sektörü, yüksek teknolojiye dayalı yapısına rağmen insan performansının belirleyici olduğu karmaşık ve riskli bir sistemdir. Bu çalışmada, ticari sabit kanatlı hava araçlarında meydana gelen bakım kaynaklı kaza ve ciddi olaylarda insan faktörlerinin rolü HFACS modeli çerçevesinde incelenmiştir. Araştırma, nitel ve nicel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma yöntemle yürütülmüştür. Çalışmanın veri kaynağını, 2015–2024 yılları arasında Birleşik Krallık Hava Kazaları Araştırma Kurulu tarafından yayımlanan kaza ve ciddi olay raporları oluşturmaktadır. İncelenen 243 rapor arasından bakım kaynaklı olduğu belirlenen 89 olay araştırmanın örneklemine alınmıştır. Raporlar doküman analizi yöntemiyle değerlendirilmiş, insan faktörleri HFACS'in dört düzeyli yapısına göre kodlanmış ve elde edilen veriler SPSS programında frekans, yüzde, Ki-kare, Goodman ve Kruskal Lambda katsayısı ve Odds Ratio analizleriyle incelenmiştir. Ayrıca insan tabanlı kodlama sonuçları ile yapay zekâ tabanlı sınıflandırma sonuçları karşılaştırılmıştır. Bulgular, bakım kaynaklı kaza ve ciddi olayların çok katmanlı bir nedensellik yapısına sahip olduğunu göstermiştir. Emniyetsiz davranışlar düzeyinde yetenek ve karar hataları ile alışılmış ihlaller, ön koşullar düzeyinde teknolojik çevre, ekip kaynak yönetimi ve fiziksel çevre öne çıkmıştır. Emniyetsiz yönetim düzeyinde yetersiz yönetim ve bilinen problemlerin düzeltilmesinde başarısızlık, örgütsel etkiler düzeyinde ise örgütsel süreçler ve kaynak yönetimi belirgin faktörler olarak belirlenmiştir. HFACS seviyeleri arasında anlamlı ilişkilerin bulunması, bakım emniyetinin yalnızca çalışan performansına değil, planlama, gözetim, kaynak yönetimi ve emniyet kültürüne de bağlı olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak çalışma, bakım kaynaklı kazaların önlenmesinde insan faktörlerinin sistem yaklaşımıyla değerlendirilmesinin önemini vurgulamakta ve önleyici emniyet stratejilerinin geliştirilmesine katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Despite its high-tech nature, the aviation sector is a complex and risky system where human performance plays a decisive role. This study examines the role of human factors in maintenance-related accidents and serious incidents involving commercial fixed-wing aircraft within the framework of the HFACS model. The research employed a mixed-methods approach, combining qualitative and quantitative techniques. The data source consisted of accident and serious incident reports published by the UK Air Accidents Investigation Branch between 2015 and 2024. From the 243 reports reviewed, 89 incidents identified as maintenance-related were selected for the study sample. The reports were evaluated using document analysis; human factors were coded according to the four-level structure of HFACS, and the resulting data were analyzed using SPSS software through frequency, percentage, Chi-square, Goodman and Kruskal's Lambda, and Odds Ratio analyses. Additionally, the results of human-based coding were compared with those of artificial intelligence-based classification. The findings revealed that maintenance-related accidents and serious incidents possess a multi-layered causal structure. At the unsafe acts level, skill-based errors, decision errors, and routine violations were prominent, while the technological environment, crew resource management, and physical environment stood out at the preconditions level. Inadequate management and failure to rectify known problems were identified as key factors at the unsafe supervision level, whereas organizational processes and resource management were significant at the organizational influences level. The existence of significant relationships between HFACS levels demonstrated that maintenance safety depends not only on worker performance but also on planning, supervision, resource management, and safety culture. In conclusion, the study emphasizes the importance of evaluating human factors through a systems approach in preventing maintenance-related accidents and contributes to the development of proactive safety strategies.
Benzer Tezler
- Framing the future of flight: Perceptions of reduced crew operations (RCO/SPO) in the commercial aviation sector
Uçuşun geleceğini şekillendirmek: Ticari havacılıkk sektöründe azaltılmış mürettebat operasyonlarına (RCO/SPO) yönelik algılar
MEHMET BERK GÜNEŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Sivil HavacılıkBahçeşehir ÜniversitesiHavacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET BAYRAM
- Anoxybacillus gonensis yaban tip ve W137/V184S mutantı glukoz izomerazlarının DEAE-sefaroz matriksina kovalent ve non-ko0valent immobilizasyonu
Covalently and non-covalently immobizilation on DEAS-sepharose matrix of wild type and W137/V184S mutant glucose isomerase from Anoxybacillus gonensis
ZÜLEYHA AKPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
BiyokimyaRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiSu Ürünleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HAKAN KARAOĞLU
- Seyir emniyetinde insan hatası risk analizi ve insan faktörleri temelinde köprüüstü dizaynına yönelik kural önerileri
Human error risk analysis in navigational safety and human factors based rule recommendations on bridge design
RİFAT BURKAY ALAN
Doktora
Türkçe
2021
Gemi Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiGemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OĞUZ SALİM SÖĞÜT
- Numerical and experimental study of fluid structure interaction in a reciprocating piston compressor
Pozitif deplasmanlı pistonlu bir kompresörde akışkan yapı etkileşiminin sayısal ve deneysel incelenmesi
UMUT CAN COŞKUN
Doktora
İngilizce
2022
Makine Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiUçak ve Uzay Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYRİ ACAR
PROF. DR. HASAN GÜNEŞ
- A human factor analysis approach to prevent fire safety related deficiencies on board ships
Gemilerde yangın emniyeti ile ilgili uygunsuzlukların önlenmesine yönelik bir insan faktörü analizi yaklaşımı
ÖMER SÖNER
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Denizcilikİstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. METİN ÇELİK