Geri Dön

Kur'ân-ı Kerîm'in din dili oluşturmadaki etkisi: Şer'î ve örfî vaz'

The effect of the Qur'ān al-Karīm on the formation of religious language: Sharʿī and ʿurfī waḍʿ

PDF İndir

  1. Tez No: 1020492
  2. Yazar: İSA YEŞİLMEN
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. SULTAN ŞİMŞEK
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Dilbilim, Linguistics
  6. Anahtar Kelimeler: Vaz' ilmi, Kur'ân kavramları, Din dili, Şer'î Vaz, Örfî Vaz, Anlam değişmesi, Allah, Rab, İman, İslâm, Hamd, Hidâyet, Cennet, waḍʿ (vazʿ), Qur'anic concepts, religious language, sharʿī waḍʿ, ʿurfī waḍʿ, semantic change, Allah, Rabb, Islām, ḥamd, hidāya, Jannah
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu tez, Kur'ân-ı Kerîm'in din dilinin oluşmasındaki etkisini Vaz' ilmi çerçevesinde incelemektedir. Çalışmanın hareket noktası, Kur'ân'ın nâzil olduğu dil dünyasında mevcut lafızları kullandığı; ancak bazı kavramlarda anlam merkezini yeniden kurarak onlara dinî bir mana kazandırdığı, bazı kelimelerde ise tekrar eden Kur'ânî bağlamlar yoluyla toplum dilinde örfî bir anlam yoğunlaşması/genişlemesi/daralması meydana getirdiğidir. Bu bağlamda tez,“lügavî–şer'î–örfî”katmanları birlikte değerlendiren dinî kavramların ortaya çıkış sürecini ve yeni anlamlarını inceleyen bir çalışma sunmayı hedefler. Çalışmanın 1. Bölümü Vaz' ilminin tanımı, konusu, kapsamı ve türlerini (lügavî, şer'î, örfî, ıstılahî Vaz') açıklarken 2. Bölüm Kur'ân'ın kelimelere yeni anlamlar tayin etmesini Allah, Rab, İman ve İslâm kavramları üzerinden örneklendirir. 3. Bölüm ise Kavramların Kur'ân'daki kullanımının Müslüman toplumların dilinde meydana getirdiği örfî sonuçlara odaklanarak ḥamd (حمد), hüda/hidayet (هُدًى/الهِدَايَةُ) ve Cennet (جَنّة) kavramlarını inceler. Tez gerek Şer'î gerek Örfî açıdan anlam değişimine uğrayan bütün Kur'ân kavramlarını ilgilendirmektedir. Ancak bu kavramlardan Mushaf sıralaması esas alınarak Fâtiha ve Bakara surelerindeki (1-25) 7 kavram incelenmiştir. Bu çalışmadan önce her ne kadar Vaz' ilmiyle ilgili tahkik, inceleme ve çeşitli İslâmi ilimlerde Vaz' olgusu incelendiyse de Arap dili açısından Şer'î ve Örfî Vaz'ın incelenmesi ve Kur'ân-ı Kerîme tatbikini yapan bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu çalışma söz konusu boşluğu akademik bir yöntemle doldurmayı hedeflemektedir. Bu tez Vaz' ilminin ortaya çıkışını, dönemlendirmelerini, kaynaklarını, Vaz'ın kısımlarını aktardıktan sonra Cahiliye dönemi Arap şiiri, Klasik sözlükler, Garîbu'l-Kur'ân, Meʿâni'l-Kur'ân ve Tefsirlerden yardım alarak Şer'î ve Örfî Vaz'ı Kur'ân-ı Kerîm kavramlarına tatbik etmiştir. Netice olarak bu tez, Kur'ân'ın din diline etkisini iki ana mekanizma üzerinden temellendirir: birincisi bazı lafızlarda doğrudan şer'î anlam tayini, ikincisi ise bazı lafızlarda Kur'ân ayetlerinin bir kavramı sürekli olarak aynı bağlamda kullanmasıyla oluşan örfî anlamdır. Vaz' ilmi, bu iki süreci birlikte açıklamaya elverişli bir disiplin olup; çalışma da bunu seçilmiş kavramlar üzerinden somutlaştırıp kanıtlamaktadır.

Özet (Çeviri)

This thesis examines the influence of the Qur'ān al-Karīm on the formation of religious language within the framework of the science of waḍʿ (designation). The point of departure of the study is the proposition that the Qur'ān employed lexical items already existing within the linguistic world into which it was revealed; however, in certain concepts, it reconstructed the semantic center and endowed them with a religious meaning, while in other words, through recurring Qur'ānic contexts, it generated a customary (ʿurfī) concentration, expansion, or narrowing of meaning within communal language. In this context, the thesis aims to examine the emergence and new meanings of religious concepts by evaluating together the“lexical (lughawī)–legal/religious (sharʿī)–customary (ʿurfī)”layers. While the first chapter explains the definition, subject matter, scope, and types of the science of waḍʿ (lexical, legal/religious, customary, and terminological designation), the second chapter exemplifies the Qur'ān's assignment of new meanings to words through the concepts of Allah, Rabb, Īmān, and Islām. The third chapter focuses on the customary consequences produced by the Qur'ānic usage of concepts in the language of Muslim societies and examines the concepts of ḥamd (حمد), hudā/hidāyah (هُدًى/الهِدَايَةُ), and Paradise (Jannah, جَنّة). The thesis concerns all Qur'ānic concepts that underwent semantic transformation from both the legal/religious and customary perspectives. However, among these concepts, seven concepts found in Sūrat al-Fātiḥa and the first twenty-five verses of Sūrat al-Baqara were examined on the basis of the order of the Muṣḥaf. Although prior to this study there had been critical editions, examinations, and analyses concerning the science of waḍʿ, and although the phenomenon of waḍʿ had been investigated in various Islamic sciences, no study was encountered that examined sharʿī and ʿurfī waḍʿ from the perspective of the Arabic language and applied it to the Qur'ān al-Karīm. This study seeks to fill the aforementioned gap through an academic methodology. After presenting the emergence of the science of waḍʿ, its periodization, sources, and categories, this thesis applies sharʿī and ʿurfī waḍʿ to Qur'ānic concepts by drawing upon pre-Islamic (Jāhiliyyah) Arabic poetry, classical dictionaries, Gharīb al-Qur'ān, Maʿānī al-Qur'ān, and exegetical works (tafsīr). In conclusion, this thesis demonstrates the influence of the Qur'ān on religious language through two principal mechanisms: first, the direct assignment of legal/religious (sharʿī) meanings to certain lexical items; and second, the emergence of customary (ʿurfī) meaning through the continuous use of a concept within the same context across Qur'ānic verses. The science of waḍʿ constitutes a discipline suitable for explaining these two processes together, and the study substantiates this through selected concepts.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    947264

    Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)

    Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)

    KADRİ AĞGÜN

    Doktora

    Kırgızca

    Kırgızca

    2016

    TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I Arabaev

    Tarih Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV

  2. Tez No

    10614

    Doğu-batı ilişkileri ve nükleer güç

    Başlık çevirisi yok

    KADRİ KEMAL GÜNEŞ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    1987

    Uluslararası İlişkilerAnkara Üniversitesi

    Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ORAL SANDER

  3. Tez No

    660856

    Ahzâb Sûresi'nin meânî ilmi açısından tahlili

    Analysis of the sira of Ahzab in terms of the science of meani

    NİHAT YALÇIN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    DilbilimTokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ UĞUR GÜLBİL

  4. Tez No

    864186

    Kur'an-ı Kerim'de“Ey İnsanlar”hitabı ile başlayan ayetlerin din eğitimi ve dinî iletişim açısından tahlili

    Analysis of the verses starting with the address“O People”in the Holy Quran in terms of religious education and religious communication

    ESRA DOĞAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    DinBursa Uludağ Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. TURGAY GÜNDÜZ

  5. Tez No

    607421

    Kur'an-ı Kerim'de hayat biçimleri

    Life forms in Holy Quran

    SALİH KÖKLÜ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    DinBursa Uludağ Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. İSMAİL ÇETİN

Geri Dön