Dijital çağda ebeveyn sigara içme modellemesi: Sosyal medyada sigara algısının 18–30 yaş arası gençlerde sigara içme tutumuna aracılık etkisi
Parental smoking modeling in the digital age: The mediating effect of smoking perception on social media on smoking attitudes among young adults aged 18–30
- Tez No: 1020612
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EDA ÇELİK GÜZEL
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Family Medicine, Smoking Attitude, Parental Modeling, Social Media, Mediation Analysis, Young Adults, Nicotine Dependence
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Tütün kullanımı, küresel ölçekte önlenebilir hastalık yükünün ve mortalitenin en önemli nedenlerinden biridir. 18–30 yaş genç yetişkinlik dönemi, tutum ve davranışların kalıcı hale geldiği gelişimsel bir evredir. Bu çalışmanın amacı, ebeveynlerin sosyal medyada sigara içme davranışlarını paylaşmalarının ve genel ebeveyn sigara modellemesinin 18–30 yaş arası gençlerin sigara içme tutumları üzerindeki etkisini incelemek ve bu ilişkide sosyal medyada sigara algısının aracılık (medyasyon) rolünü test etmektir. İkincil olarak, ebeveyn modellemesinden nikotin bağımlılık düzeyine uzanan sıralı aracılık modeli değerlendirilmiştir. Gereç ve Yöntemler: Kesitsel ve gözlemsel nitelikteki bu çalışma, Tekirdağ Çorlu Omurtak Aile Sağlığı Merkezi 42 No'lu Aile Hekimliği Birimi'ne kayıtlı 18–30 yaş aralığındaki 421 genç yetişkin (kayıtlı popülasyon N=475, katılım oranı %88.6) ile yürütülmüştür. Katılımcılara sosyo-demografik özellikler, sosyal medya kullanım alışkanlıkları, Ebeveyn Modelleme Ölçeği (α=0.724), Sosyal Medya Sigara Algısı Ölçeği (α=0.606), Sigara İçme Tutumu Ölçeği (α=0.635) ve sigara içen katılımcılarda (n=241) Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi (FNBT, α=0.802) uygulanmıştır. Veriler Shapiro-Wilk normallik testi, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis H, Ki-kare testi (Cramér's V), Spearman sıra korelasyonu, ikili lojistik regresyon, HC3 robust standart hatalı çoklu doğrusal regresyon, ordinal lojistik regresyon ve 5000 bootstrap örneklemli aracılık (medyasyon) analizleri ile değerlendirilmiştir (p<0.05). Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 23.57 ± 3.93 yıl olup, %52.5'i erkek (n=221), %47.0'ı kadındır (n=198). Sigara içme prevalansı %57.2 (n=241) bulunmuştur. Cinsiyet ile sigara içme durumu arasında anlamlı ilişki saptanmazken (p=0.931), erkeklerin sigara tutum skoru kadınlardan anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (2.00 ± 1.01 vs. 1.81 ± 0.94, p=0.040). Günlük sosyal medya kullanım süresi arttıkça sigara tutum skoru anlamlı şekilde yükselmiştir (p=0.045). Ebeveynlerin sosyal medyadaki sigara paylaşım düzeyi arttıkça gençlerin sigara içme oranı anlamlı artış göstermiştir (%48.5 vs %67.1, p=0.002). Ebeveyn modelleme skoru ile sigara tutum skoru arasında güçlü pozitif korelasyon ($r_s$=0.505, p<0.001); sosyal medya sigara algısı ile sigara tutumu arasında ise çok güçlü pozitif korelasyon ($r_s$=0.878, p<0.001) saptanmıştır. İkili lojistik regresyon analizinde sosyal medya sigara algısı, sigara içme durumunun en güçlü yordayıcısı olmuştur (OR=4.033, %95 GA=[2.811–5.788], p<0.001). Çoklu regresyon modelinde sigara tutum skorundaki varyansın %80.1'i açıklanmış ($R^2$=0.801); en güçlü yordayıcılar sosyal medya teşvik algısı (β=0.776, p<0.001) ve influencer etkisi (β=0.177, p<0.001) olmuştur. Ordinal lojistik regresyonda ebeveyn modellemesi nikotin bağımlılık düzeyini anlamlı şekilde yordamıştır (OR=1.549, p=0.028). Aracılık analizi, ebeveyn modellemesinin sigara tutumuna etkisinde sosyal medya sigara algısının kilit bir aracı değişken olduğunu doğrulamıştır. Sonuç: Ebeveynlerin dijital alandaki sigara içme modellemesi ve gençlerin sosyal medyadaki sigara algıları, genç yetişkinlerin sigara içme tutum ve davranışlarını şekillendiren temel belirleyicilerdendir. Sosyal medyadaki sigara algısı, ebeveyn modellemesinin tutuma dönüşmesinde kritik bir aracı köprü oluşturmaktadır. Birinci basamak aile hekimliği uygulamalarında tütün kontrolü ve koruyucu danışmanlık hizmetleri sunulurken geleneksel ev içi rol modellemenin yanı sıra dijital maruziyet ve sosyal medya algıları da mutlaka değerlendirmeye dahil edilmelidir.
Özet (Çeviri)
Introduction and Objective: Tobacco use remains a leading cause of preventable disease burden and mortality worldwide. Emerging adulthood (ages 18–30) represents a critical developmental transition during which health attitudes and behaviors become established alongside identity formation and social expansion. The objective of this study was to examine the impact of parental smoking behavior posts on social media and overall parental smoking modeling on smoking attitudes among young adults aged 18–30, and to test the mediating role of social media smoking perception in this relationship. Secondarily, a sequential mediation model extending from parental modeling to nicotine dependence level was evaluated. Materials and Methods: This observational, cross-sectional study was conducted with 421 young adults aged 18–30 registered at Tekirdağ Çorlu Omurtak Family Health Center Unit No. 42 (registered population N=475, participation rate 88.6%). Sample size was calculated using Cochran's (1977) formula. Participants completed a structured questionnaire assessing socio-demographics, social media usage patterns, the Parental Modeling Scale (α=0.724), Social Media Smoking Perception Scale (α=0.606), Smoking Attitude Scale (α=0.635), and for active smokers (n=241), the Fagerstrom Test for Nicotine Dependence (FTND, α=0.802). Data were evaluated using Shapiro-Wilk normality test, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis H test, Chi-square test (Cramér's V), Spearman rank correlation, binary logistic regression, multiple linear regression with HC3 robust standard errors, ordinal logistic regression, and mediation analysis with 5000 bootstrap samples (p<0.05). Results: The mean age of participants was 23.57 ± 3.93 years; 52.5% were male (n=221) and 47.0% were female (n=198). Overall smoking prevalence was 57.2% (n=241). While gender showed no significant association with smoking status (p=0.931), males exhibited significantly higher smoking attitude scores than females (2.00 ± 1.01 vs. 1.81 ± 0.94, p=0.040). Increased daily social media usage duration was significantly associated with higher smoking attitude scores (p=0.045). Higher frequency of parental smoking posts on social media was significantly associated with higher smoking rates among young adults (48.5% vs. 67.1%, p=0.002). A strong positive correlation was identified between parental modeling and smoking attitude ($r_s$=0.505, p<0.001), while social media smoking perception exhibited a very strong positive correlation with smoking attitude ($r_s$=0.878, p<0.001). Binary logistic regression demonstrated that social media smoking perception was the single strongest predictor of smoking status (OR=4.033, 95% CI=[2.811–5.788], p<0.001). Multiple linear regression accounted for 80.1% of the variance in smoking attitude scores ($R^2$=0.801), with social media encouragement perception (β=0.776, p<0.001) and influencer effect (β=0.177, p<0.001) acting as primary predictors. Ordinal logistic regression revealed that parental modeling significantly predicted nicotine dependence levels (OR=1.549, p=0.028). Mediation analysis confirmed that social media smoking perception plays a key mediating role between parental modeling and smoking attitude. Conclusion: Parental smoking modeling in digital platforms and young adults' smoking perceptions on social media are critical determinants shaping smoking attitudes and behaviors. Social media smoking perception acts as an essential bridge mediating the impact of parental modeling on smoking attitude. In primary care family medicine practice, tobacco control and preventive counseling strategies must incorporate assessments of digital exposure and social media perceptions alongside traditional household role modeling.
Benzer Tezler
- Dijital çağda ebeveyn rekreasyon farkındalığı: Boş zaman eğitimi programının rekreasyona katılım üzerindeki rolü
Parental recreation awareness in the digital age: The role of a leisure education program in recreational participation
ECEM TÜRKMEN
- Dijital çağda çocuklarla felsefe etkinliklerinin rolü ve işlevi: Öğretmen ve ebeveyn görüşleri üzerine nitel bir araştırma
The role and function of philosophy for children activities in the digital age: A qualitative study on teacher and parent views
GONCA DEMİREL
- Okul öncesi eğitimi alan çocukların ebeveynlerinin dijital ebeveynlik farkındalıkları ve ebeveyn medya arabuluculuğu profilinin anne-baba çocuk ilişkisine etkisi
The effects of parents of preschool children digital parenting awareness and parent media mediation profile on parent-child relationship
MUAMMER ENES BAYAR
- Koklear implantlı çocuğa sahip ebeveynlerin dijital farkındalık düzeyinin çocuğun dil gelişimi üzerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of digital awareness level of parents with cochlear implant child on language development of the child
RABİA ARISOY
- Dijital habitus üzerinden yeni ebeveynlik modeli: Çocuk mahremiyeti ihlali bağlamında“Sharenting”
New parenting model through digital habitus: 'Sharenting' in the context of child privacy violation
SEVRA SU TATLIOĞLU
