2005, 2018 ve 2024 yılı sosyal bilgiler dersi öğretim programlarının vatandaşlık eğitimi açısından karşılaştırılmalı analizi
Comparative analysis of 2005, 2018 and 2024 social studies curriculum in terms of citizenship education
- Tez No: 1020953
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HÜLYA ÇELİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Zaman ve mekâna bağlı olarak çağdan çağa ve toplumdan topluma değişen 'insan' tanımı, 'vatandaş' kavramının da geçmişten günümüze farklı biçimlerde tanımlanmasına olanak sağlamaktadır. Geçmiş dönemlerde toplumlar, kendilerine özgü vatandaş profilleriyle varlıklarını sürdürürken daha çok ulus-devlet anlayışına sahip bireyler yetiştirmiştir. Ancak başta gelişen teknoloji olmak üzere yaşanan küresel değişimler, günümüz dünyasına yakın dönemlerde farklı vatandaşlık tanımlarının ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Değişen vatandaş tanımına uygun profilde bireyler yetiştirebilmenin ve bireylerin yaşama uyum sağlayarak denge ve düzen içerisinde bir arada yaşayabilmesinin yolu vatandaşlık eğitiminden geçmektedir. Sosyal bilgiler eğitimi, doğrudan vatandaş yetiştirmeyi amaçlamakta olup; öğretim programlarının tarihsel süreçte vatandaşlık eğitimi temelli bir yapıya sahip olması, değişen vatandaşlık tanımlarının ve bu doğrultuda hedeflenen vatandaş profilinin zaman içindeki dönüşümünün incelenmesini gerekli kılmaktadır. Hedeflenen vatandaş profilinin amaçlarının, temellerinin, beklentilerinin ve sınırlarının ortaya konulması, vatandaşlık eğitiminin dönüşümünü anlama açısından önem taşımaktadır. Vatandaşlık eğitiminin taşıyıcı derslerinden biri olan sosyal bilgiler dersi öğretim programı, değişen vatandaş tanımlarının vatandaşlık eğitimine yansımalarını izlemek açısından temel alanlardan biridir. Bu bağlamda, bu çalışma 2005, 2018 ve 2024 yılı sosyal bilgiler öğretim programlarının vatandaşlık eğitimi açısından karşılaştırmalı analizini amaçlamaktadır. Bu araştırma, nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülmüş olup doküman analizi modelinde tasarlanmıştır. Veri toplama sürecinde doküman incelemesi tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırmada veri elde etmek amacıyla 2005, 2018 ve 2024 yılı sosyal bilgiler öğretim programları incelenmiştir. Sosyal bilgiler öğretim programları üzerinden vatandaşlık eğitiminin yıllar içerisinde geçirmiş olduğu değişimin Toplumsal Paradigma Kökenli ve Ulusal-Küresel Boyut üzerinden incelenmesi bu çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Buradan hareketle edilen veriler, önceden belirlenmiş ölçütler doğrultusunda nitel veri analiz yöntemlerinden betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bu çalışmada, ulusal ve küresel düzeyde yaşanan değişimlerin vatandaşlık eğitimine yansımaları sosyal bilgiler dersi öğretim programı bağlamında değerlendirilmektedir. Sonuç olarak vatandaşlık eğitiminin yıllar içerisinde gerçekleşen değişim ve dönüşümün 2005 programında ulusal, 2018 programında küresel ve 2024 programında beceri temelli eğitimden hareketle yansıtıcı inceleme modelinin yoğunlaştığı söylenebilse de programın hem ulusal hem de küresel toplum modelini bir arada yansıttığı söylenebilir.
Özet (Çeviri)
The concept of“human,”which varies across historical periods and social contexts, has led to the emergence of different interpretations of“citizenship”from past to present. In earlier times, societies maintained their existence through citizen profiles shaped largely by a nation-state perspective. However, global transformations—particularly advancements in technology—have contributed to the development of new understandings of citizenship in more recent periods. Educating individuals who can adapt to these changing definitions and coexist harmoniously within society largely depends on effective citizenship education. Social studies education directly aims to cultivate citizens. The fact that curricula have historically been structured around citizenship education necessitates an examination of how evolving definitions of citizenship and the corresponding ideal citizen profile have transformed over time. Identifying the aims, foundations, expectations, and boundaries of the targeted citizen profile is crucial for understanding this transformation. As one of the primary subjects responsible for delivering citizenship education, the social studies curriculum serves as a key area for observing how changing notions of citizenship are reflected in educational practices. In this context, the present study aims to conduct a comparative analysis of the 2005, 2018, and 2024 social studies curricula in terms of citizenship education. This study was conducted within the framework of a qualitative research approach and was designed based on document analysis. Data were collected through document review, focusing on the social studies curricula of 2005, 2018, and 2024. The main objective of the study is to examine the transformation of citizenship education over time through the lenses of socially rooted paradigms and national–global dimensions. The data obtained were analyzed using descriptive analysis, one of the qualitative data analysis methods, based on predetermined criteria. Within this scope, the study evaluates how changes at both national and global levels are reflected in citizenship education through the social studies curriculum. The findings indicate that while the 2005 curriculum emphasizes a national perspective, the 2018 curriculum highlights a more global orientation, and the 2024 curriculum adopts a reflective and skills-based approach. Overall, it can be argued that the most recent curriculum integrates both national and global perspectives.
Benzer Tezler
- Ortaokul Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersi öğretim programlarının karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of the middle school Republic of Türkiye History of Revolutions and Ataturkism course curricula
MÜMİNE AKKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Türk İnkılap TarihiNecmettin Erbakan ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMAL GÜVEN
- Zaman okuryazarlığı ve yönetimi öz denetim becerilerinin 5. sınıf sosyal bilgiler dersi kapsamında değerlendirilmesi
Evaluation of time literacy and management self-discipline skills in 5th grade social studies courses
ALİYE USTA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAydın Adnan Menderes ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SULTAN BAYSAN
- Genel liselerde öğretmenlerin kararlara katılma isteklilikleri ve katılmayı sınırlayan etmenler
Başlık çevirisi yok
TURAN AKMAN ERKILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiEğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. COŞKUN BAYRAK
- Yeni ALC yabancı dil öğretim sisteminin değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA ER
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Eğitim ve Öğretimİstanbul Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALEV BULUT
- Konya merkez ilkokullarında müzik eğitimi üzerine bir araştırma
A Survey on music education in Konya central schools
TUNA ŞİMŞEK