Erişkin dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda duygu düzenleme güçlükleri ile üstbilişlerin ve otomatik düşüncelerin ilişkisi
The relationship between emotion regulation difficulties, metacognition, and automatic thoughts in adult Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD)
- Tez No: 1021381
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AHMET KOKURCAN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik bozukluğu, Duygu düzenleme güçlüğü, Otomatik düşünce, Üstbiliş, Attention deficit and hyperactivity disorder, Emotion dysregulation, Automatic thoughts, Metacognitive
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Ankara Dr. Abdurrahman Yurtaslan Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanılı erişkin bireylerde, duygu düzenleme güçlüklerinin klinik tabloya sıklıkla eşlik ettiği bilinmektedir. DEHB'de duygu düzenleme güçlüğünün, dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik kadar temel bir belirti olduğu konusunda giderek artan bir fikir birliği vardır. Duygu düzenlenmesi sürecinde ise üstbilişlerin (metakognisyon) ve otomatik düşüncelerin önemli bir rol oynadığı bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı, erişkin DEHB tanılı bireylerde duygu düzenleme güçlükleri ile üstbilişler ve otomatik düşünceler arasındaki ilişkiyi incelemektir. Gereç ve Yöntem: SBÜ Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvuran DEHB tanısı konulan 80 hasta ve 80 sağlıklı kontrol grubu çalışmaya dahil edilmiştir. DEHB tanısı, DSM-5 Bozuklukları İçin Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-5) ile konulmuştur. Çalışmaya dahil edilme ölçütlerini karşılayan ve çalışmaya katılmaları için yazılı onamları alınan katılımcılara kendi dolduracakları öz bildirim ölçekleri olan; Sosyodemografik Veri Formu, Erişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Kendi Bildirim Ölçeği (ASRS), Wender-Utah Derecelendirme Ölçeği (WUDÖ), Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği-36 (DDGÖ-36), Üstbiliş Ölçeği-30 (ÜBÖ), Otomatik Düşünceler Ölçeği (ODÖ), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) ve Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ) verilmiştir. DEHB'de duygu düzenleme güçlüğünün olumsuz otomatik düşünceler ve üstbilişlerle olan ilişkisi regresyon ve aracılık analizi ile değerlendirilmiştir. Bulgular: DEHB grubunun ASRS, DDGÖ, ÜBÖ, ODÖ, BDÖ, BAÖ ve WUDÖ puanlarının kontrol grubuna göre istatistiksel olarak daha yüksek olduğu bulunmuştur. Cinsiyet açısından değerlendirildiğinde ise DEHB tanılı kadınlarda DDGÖ'nün“açıklık”alt ölçeği ve toplam ölçek puanı ile ÜBÖ'nün“düşünceleri kontrol ihtiyacı”ve“bilişsel farkındalık”alt ölçeklerinin puanları erkeklere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. DEHB grubunda, DDGÖ toplam puanı ile hemÜBÖ toplam puanı hem de ODÖ toplam puanı arasında pozitif yönlü korelasyonlar tespit edilmiştir (p < 0.001). Tüm örneklem üzerinde yapılan çok değişkenli regresyon analizi sonucunda, DEHB tanısı, kadın cinsiyet, ASRS, ÜBÖ ve ODÖ toplam puanlarının DDGÖ için anlamlı öngörücüler olduğu anlaşılmıştır. Öte yandan, BDÖ ve BAÖ toplam puanlarının modele anlamlı katkı sağlamaması dikkat çekici bir bulgu olmuştur. Aracılık analizinde ise, DEHB belirti şiddetinin (ASRS) DDGÖ puanı üzerindeki etkisinde ÜBÖ'nün aracılık etkisi olmadığı; buna karşılık ODÖ puanının ise tam aracı rol üstlendiği bulunmuştur. Sonuç: DEHB'li bireylerin sağlıklı kontrol grubuna göre daha fazla duygu düzenleme güçlüğü yaşadığı ve daha sık olumsuz otomatik düşünce ve olumsuz üstbilişe sahip olduğu görülmüştür. Duygu düzenleme güçlüklerinde olumsuz otomatik düşüncelerin ve üstbilişlerin etkisi diğer psikiyatrik bozukluklarda yaygın olarak araştırılmış olsa da DEHB'de bu ilişkiyi inceleyen çalışmalar oldukça sınırlıdır. Çalışmamız, bu alandaki ilk çalışmalardan biri olması ve DEHB'de duygu düzenleme güçlüklerinin altında yatan bilişsel mekanizmalara ışık tutması açısından önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
Objectives: Emotional dysregulation is highly prevalent among adults diagnosed with Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD). There is growing consensus that emotional dysregulation in ADHD is a core symptom, as fundamental as inattention, hyperactivity, and impulsivity. Furthermore, metacognitions and automatic thoughts have a significant impact on emotion regulation process. The aim of this study is to investigate the relationship between emotion regulation difficulties and metacognitions and automatic thoughts in adults diagnosed with ADHD. Materials and Methods: A total of 80 patients diagnosed with ADHD and 80 healthy controls were included in the study from the psychiatry outpatient clinic of Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Oncology Training and Research Hospital. The diagnosis of ADHD was confirmed using the Structured Clinical Interview for DSM 5 Disorders (SCID-5). Participants who met the inclusion criteria and provided written informed consent were administered the following self-report questionnaires: a Sociodemographic Data Form, the Adult ADHD Self-Report Scale (ASRS), the Wender Utah Rating Scale (WURS), the Difficulties in Emotion Regulation Scale-36 (DERS-36), the Metacognitions Questionnaire-30 (MCQ-30), the Automatic Thoughts Questionnaire (ATQ), the Beck Depression Inventory (BDI), and the Beck Anxiety Inventory (BAI). The relationship between emotion dysregulation and negative automatic thoughts and metacognitions in ADHD was evaluated using regression and mediation analysis. Results: It was found that the ADHD group had statistically significantly higher scores on the ASRS, DERS, MCQ, ATQ, BDI, BAI, and WURS compared to the control group. When evaluated by gender, it was observed that females with ADHD had higher scores than males on the“lack of emotional Awareness”subscale and the total score of the DERS, as well as on the“need to control thoughts”and“cognitive self-consciousness”subscales of the MCQ. In the ADHD group, positive correlations were detected between the total DERS score and both the total MCQ score and the total ATQ score (p < 0.001). The results of the multivariate regression analysis conducted on the entire sample indicated that an ADHD diagnosis, female gender, and total ASRS, MCQ, and ATQ scores were significant predictors of DERS scores. On the other hand, it was a noteworthy finding that the total BDI and BAI scores did not make a significant contribution to the model. In the mediation analysis, it was found that MCQ scores did not have a mediating effect on the relationship between ADHD symptom severity (ASRS) and DERS scores; in contrast, ATQ scores demonstrated a full mediation effect on that relationship. Conclusion: It was observed that individuals with ADHD experience greater difficulties in emotion regulation and have more frequent negative automatic thoughts and pathological metacognitions compared to the healthy control group. Although the influence of negative automatic thoughts and metacognitions on emotion dysregulation has been extensively investigated in other psychiatric disorders, studies examining this relationship in ADHD are quite limited. Our study is significant as it is one of the first in this field and sheds light on the cognitive mechanisms underlying emotion dysregulation in ADHD.
Benzer Tezler
- Erişkin dikkat eksikliği / hiperaktivite bozukluğunda duygu düzenleme güçlükleri ve çocukluk çağı travmaları ilişkisinin araştırılması
Investigation of the relationship of emotion regulation difficulties and childhood trauma in adult attention deficit / hyperactivity disorder
FATMA GÖZDE AVCI BÜYÜKDOĞAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MELİKE NEBİOĞLU YILDIZ
DR. SENCAN SERTÇELİK
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda duygu düzenleme güçlüğünün yeme tutumları ve yeme bozukluğu ile ilişkisi
The relationship between emotion regulation difficulty and eating attitudes and eating disorder in attention deficit hyperactivity disorder
TUĞBA YENİÇERİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER AKİL ÖZER
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanılı çocukların ebeveynlerinin dikkat eksikliği ve hiperaktivite (DEHB), emosyonel disregülasyon, duygu dışavurumu ve bağımlılık açısından araştırılması
Investigation of parents of children with attention deficit and hyperactivity disorder (ADHD) in terms of attention deficit and hyperactivity (ADHD), emotional dysregulation, expression of emotions and addiction
SÜMEYYE SÖYLEMEZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Psikiyatriİnönü ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE BİRGÜL CUMURCU
- Erişkin dikkat eksikliği / hiperaktivite bozukluğunda aleksitimi ve dürtüsellik ilişkisinin araştırılması
Investigation of the relationship between alexithymia and impulsivity in adult attention deficit / hyperactivity disorder
SEDA KİRAZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERAP ERDOĞAN TAYCAN
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı olan erişkinlerde emosyon regülasyonu ile sirkadiyen ritim ve uyku kalitesi arasındaki ilişki
The relationship between emotion regulation, circadian rhythm, and sleep quality in adults diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder
UFUK KILIÇ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriAnkara ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEDRİYE ÖNCÜ ÇETİNKAYA