Osmanlı dış politikası üzerine bir kaynak ve yorum denemesi: 5 numaralı Name-i Hümayun Defteri'nin transkripsiyonu ve analizi (1688-1709) (s. 448-569)
A source and interpretive essay on Ottoman foreign policy: Transcription and analysis of the imperial register of diplomatic correspondence (Name-i Hümayun Defteri) no. 5 (1688-1709) (pp. 448-569)
- Tez No: 1021541
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HİKMET ÇİÇEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Osmanlı tarihi, Ottoman history
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Osmanlı Devleti'nin 17. yüzyılın sonu ile 18. yüzyılın başındaki diplomatik stratejilerini ve dış politika vizyonunu Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri'nde A.{DVNS.NMH.d.} fon koduyla kayıtlı 5 Numaralı Nâme-i Hümâyûn Defteri (1688-1709) üzerinden analiz etmektedir. Karlofça (1699) ve İstanbul (1700) antlaşmaları sonrasında, askerî fetihlere dayalı politikalardan sınır güvenliğini, ticari imtiyazları ve uluslararası dengeyi merkeze alan bürokratik ve savunmacı bir diplomasi anlayışına geçiş, defterdeki 235 adet nâme ve ahidnâme metninin transkripsiyonu yoluyla incelenmiştir. Araştırma kapsamında; defterdeki diplomatik yazışmaların muhtevaları siyasi, askerî ve idari açılardan çok boyutlu olarak tasnif edilip değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda, Avusturya ve Venedik ile sınırların yeniden çizilmesi ve esir mübadelesi süreçleri; İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuk faaliyetleri neticesinde elde ettikleri ticari imtiyazların ahitnamelerle güvence altına alınması; Fransa ile geleneksel dostluğun elçi değişimleri üzerinden teyit edilmesi gibi Avrupa diplomasisine dair kritik bulgular ortaya konmuştur. Kuzey sınırlarında Lehistan ve Rusya ile tesis edilen uzun süreli barışın korunması amacıyla, antlaşmaları ihlal eden Kırım Hanlığı tebaasının (Nogay ve Bucak mîrzâlarının) merkezi otorite tarafından cezalandırılarak Kırım içlerine sürgün (iclâ) edilmesi, devletin uluslararası yükümlülüklerine sadakatini gösteren bir veri olarak işlenmiştir. Ayrıca, doğu sınırlarında Basra'nın Osmanlı idaresine iadesi sürecinde Safevîler ile yürütülen asayiş diplomasisi ve Hicaz bölgesinde hac yollarını tehdit eden Bedevi (Gazze ve Benî Sahar) isyanlarının bastırılması ele alınmıştır. Mekke ve Medine'deki mevlid merasimlerinin kurumsallaştırılması ile Surre Alayları kayıtları ise, Osmanlı'nın kutsal mekânlar üzerindeki manevi ve fiilî otoritesini pekiştirme stratejisi olarak metne yansımıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis investigates the diplomatic strategies and foreign policy vision of the Ottoman Empire at the turn of the eighteenth century through the analysis of the Nâme-i Hümâyûn (Imperial Letters) Register No. 5 (1688–1709), cataloged under the code A.{DVNS.NMH.d.} in the Presidency of State Archives. The transition from an expansionist military policy to a defensive, bureaucratic diplomacy prioritizing border security, commercial privileges, and international equilibrium following the treaties of Karlowitz (1699) and Constantinople (1700) is examined through the full-text transcription of 235 imperial decrees and diplomatic correspondence. Within the scope of the research, the contents of the diplomatic correspondence were multidimensionally classified and evaluated from political, military, and administrative perspectives. In this context, critical findings regarding European diplomacy were revealed, such as the redrawing of borders and prisoner exchanges with Austria and Venice; the securing of commercial privileges obtained by England and the Netherlands as a result of their mediation; and the confirmation of traditional friendship with France through ambassadorial changes. To maintain the long-term peace established with Poland and Russia on the northern borders, the penalization and exile (iclâ) of the Crimean Khanate subjects (Nogay and Budjak mirzas) by the central authority for violating treaties were examined as striking evidence of the state's adherence to its international obligations. Furthermore, the security diplomacy conducted with the Safavids during the restitution of Basra to Ottoman administration on the eastern borders, and the suppression of Bedouin (Gazze and Beni Sahar) rebellions threatening pilgrimage routes in the Hejaz region were analyzed. Finally, the institutionalization of Mawlid ceremonies in Mecca and Medina, and the records of Surre processions were reflected in the text as strategies to consolidate the Ottoman Empire's spiritual and de facto authority over the holy sanctuaries.
Benzer Tezler
- Bütçe açıklarının finansmanında iç borçlanmanın yeri ve etkileri -Türkiye ekonomisi üzerine ekonometrik bir çalışma-
Başlık çevirisi yok
METİN DEMİRAY
- Safevî Devleti'nin yıkılış döneminde dış politikası 1694-1736
Foreign policy of the Safavids During their decline 1694-1736
ADEM ERZENGİN
- Türkiye Cumhuriyeti'nin dış borçları (1950-1960)
Foreign debts of Turkish Republic (1950-1960)
ERKAN ŞAKİR
- Türkiye iktisat politikalarının belirlenmesinde iktisadi kurum-kural ve kuruluşların rolleri
Başlık çevirisi yok
İBRAHİM GÜRAN YUMUŞAK
