Yapay zekâ uygulamalarının bağımsız denetime etkisi: Bağımsız denetçilere yönelik bir uygulama
The impact of artificial intelligence applications on independent auditing: An application on independent auditors
- Tez No: 1021948
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BİRGÜL BOZKURT YAZAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Munzur Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın temel amacı, hızla dijitalleşen ekonomik ekosistemde yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin bağımsız denetim süreçleri üzerindeki dönüştürücü etkisini incelemek ve sahada görev yapan denetçilerin bu inovatif sistemlere yönelik algı, tutum ve beklentilerini ampirik olarak çözümlemektir. Araştırmanın örneklemini, İstanbul ilinde faaliyet gösteren bağımsız denetim kuruluşlarında aktif olarak görev alan 51 profesyonel denetçi oluşturmaktadır. Nicel araştırma yöntemlerinden tarama modelinin benimsendiği çalışmada veriler, yapılandırılmış çevrimiçi anket aracılığıyla derlenmiş ve SPSS yazılımı ile analize tabi tutulmuştur. Ölçeğin yapı geçerliliği Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile test edilerek toplam varyansın %76,20'sini açıklayan dört boyutlu (Etik, Verimlilik, Bilgi, Hile Tespiti) güvenilir bir yapı doğrulanmıştır. İstatistiksel bulgular, denetçilerin yapay zekâyı mesleki bir ikame tehdidi yerine, operasyonel iş akışlarını hızlandıran tamamlayıcı bir araç olarak konumlandırdıklarını kanıtlamaktadır. Denetçilerin en yüksek katılım gösterdiği boyut“YZ Süreç ve Verimlilik”(Ortalama=4,04) olmuştur. Ayrıca uygulanan Çoklu Doğrusal Regresyon analizi; denetçilerin etik farkındalıkları, mesleki bilgi düzeyleri ve hile tespiti beklentilerinin, YZ operasyonel verimlilik algısındaki değişimin %71,4'ünü doğrudan açıkladığını ortaya koymuştur. Demografik değişkenlere yönelik uygulanan fark analizleri (t-Testi ve ANOVA) sonucunda çalışmanın en çarpıcı bulgusu eğitim düzeyinde saptanmıştır. Lisansüstü eğitime sahip denetçilerin“Etik ve Şeffaflık”boyutuna yönelik sorgulayıcı yaklaşımları, lisans mezunlarına kıyasla istatistiksel açıdan anlamlı derecede daha yüksektir (p=0,047). Cinsiyet, yaş, unvan ve deneyim süresi gibi diğer değişkenlerin ise algı üzerinde anlamlı bir ayrışma yaratmadığı görülmüştür (p>0,05). Bu sonuçlar; denetim sektöründe yapay zekâ kullanımının kurumsal ve evrensel bir standarda dönüştüğünü, ancak algoritmik sistemlerin doğurabileceği ahlaki risklerin yönetilmesinde akademik eğitimin kritik bir rol oynadığını kanıtlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The primary objective of this study is to examine the transformative impact of artificial intelligence (AI) technologies on independent auditing processes within the rapidly digitalizing economic ecosystem and to empirically analyze the perceptions, attitudes, and expectations of active field auditors toward these innovative systems. The research sample consists of 51 professional auditors actively working in independent audit firms operating in the province of Istanbul. In the study, which adopted the survey model as a quantitative research method, data were collected via a structured online questionnaire and analyzed using SPSS software. The construct validity of the scale was tested through Exploratory Factor Analysis (EFA), confirming a reliable four-dimensional structure (Ethics, Efficiency, Knowledge, Fraud Detection) that explains 76.20% of the total variance. Statistical findings prove that auditors position artificial intelligence not as an occupational substitution threat, but rather as a complementary tool that accelerates operational workflows. The dimension with the highest level of agreement among the auditors was“AI Process and Efficiency”(Mean=4.04). Furthermore, the applied Multiple Linear Regression analysis revealed that auditors' ethical awareness, professional knowledge levels, and fraud detection expectations directly explain 71.4% of the variance in the perception of AI operational efficiency. As a result of the difference analyses (t-Test and ANOVA) applied to demographic variables, the most striking finding of the study was identified at the education level. The questioning approaches of auditors with postgraduate education toward the“Ethics and Transparency”dimension are statistically significantly higher compared to those with undergraduate degrees (p=0.047). Other variables such as gender, age, professional title, and years of experience were found not to create a significant divergence in perception (p>0.05). These results demonstrate that the use of artificial intelligence in the auditing sector has transformed into an institutional and universal standard; however, academic education plays a critical role in managing the moral risks that algorithmic systems might pose.
Benzer Tezler
- Yapay zekanın denetim çalışmalarına etkileri ve ticari alacaklar ile stokların denetiminde kullanılmasına yönelik öneriler
Effects of artificial intelligence on audit activities and recommendations for the audit of trade receivables and inventory
HALUK MERT
- Bağımsız denetim firmalarında yapay zeka uygulamaları ve denetim riski
Artificial intelligence applications in independent audit firms and its effect on audit risk
NİHAT ÖCAL
- Professional service conglomerates and jurisdictional competition: Influences of digital technologies and regulations
Profesyonel hizmet konglomeraları ve yetki alanı rekabeti: Dijital teknolojiler ve düzenlemelerin etkileri
BERKER KÖKTENER
- Bilişim teknolojilerindeki gelişmeler ve denetimde mesleki şüphecilik ilişkisi: Bağımsız denetçiler üzerine bir araştırma
Developments in information technologies and the relations with the professional skepticism in audit: A research on independent auditors
ÇAĞLAR AYYAYLA
