Öğretmen adaylarının yapay zekâ kabullerinin modellenmesi
Modeling pre-service teachers' acceptance of artificial intelligence
- Tez No: 1022278
- Danışmanlar: DOÇ. DR. VOLKAN KUKUL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Amasya Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışmanın amacı öğretmen adaylarının, yapay zekâya dönük epistemolojik inançları, yapay zekâ etik tutumları, yapay zekâ kaygıları ve yapay zekâ kullanım niyetleri arasındaki yapısal ilişkileri incelemek ve bu değişkenler arasındaki etkileşimleri açıklayan bir model geliştirmektir. Çalışma nicel araştırma yöntemi çerçevesinde iki aşamada yürütülmüştür. İlk aşamada öğretmen adaylarının yapay zekâya dönük epistemolojik inançlarını, yapay zekâ etik tutumlarını ve yapay zekâ kullanım niyetlerini belirlemeye yönelik ölçekler geliştirilmiş, ikinci aşamada ise önerilen kuramsal model yapısal eşitlik modellemesi ile test edilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde yapay zekaya dönük epistemolojik inanç ölçeği için 455 öğretmen adayından elde edilen veriler kullanılmıştır. Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda iki faktör ve 15 madde ve Cronbach's Alpha değerleri ,841 olan Yapay Zekâya Dönük Epistemolojik İnanç Ölçeği geliştirilmiştir. Yapay Zekâ Etik Tutum ölçeği için 473 öğretmen adayından elde edilen veriler kullanılarak 4 faktör 20 maddelik Cronbach's Alpha değeri ,874 olan ölçek geliştirilmiştir. Yapay Zekâ Kullanım Niyeti ölçeği için 473 öğretmen adayından elde edilen veriler kullanılarak 4 faktör 25 maddelik Cronbach's Alpha değeri ,952 olan ölçek geliştirilmiştir. Araştırmanın yapısal model aşamasında ise 464 öğretmen adayından elde edilen veriler ile yapay zekaya dönük epistemolojik inanç ölçeği, yapay zekâ etik tutum ölçeği, yapay zekâ kaygı ölçeği ve yapay zekâ kullanım niyeti ölçekleri kullanılarak model test edilmiştir. Çalışma bulguları, yapay zekâya dönük epistemolojik inançların model içerisinde merkezi bir değişken olduğunu ortaya koymuştur. Yapay zekâ kaygısının, yapay zekâ kullanım niyeti üzerindeki doğrudan etkisinin anlamlı olmaması dikkat çekici bir sonuçtur. Çalışmanın bulgularının öğretmen eğitiminde yapay zekâ okuryazarlığının geliştirilmesine, yapay zekâya ilişkin epistemolojik farkındalığın güçlendirilmesine ve etik değerlendirme becerilerinin desteklenmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine the structural relationships among pre-service teachers' artificial intelligence (AI) epistemological beliefs, AI ethical attitudes, AI anxiety, and AI intention to use AI, and to develop a model that explains the interactions among these variables. The study was conducted in two stages within the framework of a quantitative research methodology. In the first stage, scales were developed to measure pre-service teachers' AI epistemological beliefs, AI ethical attitudes, and AI intention to use AI. In the second stage, the proposed theoretical model was tested using structural equation modeling (SEM). During the scale development process, data obtained from 455 pre-service teachers were used to develop the AI Epistemological Beliefs Scale. Exploratory and confirmatory factor analyses resulted in a two-factor, 15-item scale with a Cronbach's alpha coefficient of .841. For the AI Ethical Attitudes Scale, data collected from 473 pre-service teachers were analysed, resulting in a fourfactor, 20-item scale with a Cronbach's alpha coefficient of .874. Similarly, the AI Intention to Use Scale was developed using data from 473 pre-service teachers and consisted of four factors and 25 items, with a Cronbach's alpha coefficient of .952. In the structural model phase of the study, data collected from 464 pre-service teachers were analysed using the AI Epistemological Beliefs Scale, AI Ethical Attitudes Scale, AI Anxiety Scale, and AI Intention to Use Scale. The proposed model was tested through SEM. The findings revealed that AI epistemological beliefs constitute a central construct within the model. A particularly noteworthy finding was that AI anxiety did not have a significant direct effect on intention to use AI. Overall, the results suggest that enhancing pre-service teachers' epistemological understanding of AI may play a critical role in shaping their ethical attitudes, reducing uncertainty, and fostering positive engagement with AI technologies. The findings are expected to contribute to the promotion of AI literacy in teacher education, the strengthening of AI-related epistemological awareness, and the development of ethical evaluation competencies.
Benzer Tezler
- Investigating pre-service English language teachers' acceptance of generative artificial intelligence
İngilizce öğretmen adaylarının üretken yapay zekâya yönelik kabullerinin incelenmesi
FATMA AKA
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Eğitim ve Öğretimİnönü ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BETÜL KINIK GÜLEK
- Öğretmen adaylarının yapay zekâ kavramı ve yapay zekâ uygulamalarına ilişkin farkındalık düzeylerinin belirlenmesi
Determination of pre-service teachers' awareness levels on the concept of artificial intelligence and artificial intelligence applications
AYŞEGÜL DUMLUPINAR ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve Öğretimİnönü ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EROL KOÇOĞLU
- Öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlık düzeyleri ile 21.yy öğreten becerilerinin ve aralarındaki ilişkinin incelenmesi
An investigation of preservice teachers' artificial intelligence literacy levels and 21st century teacher skills with the relationship between the variables
MURAT KAYABAŞI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NUH YAVUZALP
- Öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlığının ve uzman görüşleriyle gelişim stratejilerinin belirlenmesi
Determination of pre-service teachers' artificial intelligence literacy and development strategies based on expert opinions
FATMA MUKADDES ÖCAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DENİZ ATAL DEMİRBACAK
- Öğretmen adaylarının yapay zeka kullanımına ilişkin farkındalık düzeylerinin incelenmesi
Investigation of awareness levels of prospective teachers regarding the use of artificial intelligence
SEZEN AKSU KURU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimOndokuz Mayıs ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FADIL ŞİRAZ