Türkiye-Türk Cumhuriyetleri ticaret ilişkilerinin dinamikleri: Ekonomik ve coğrafi faktörler
Dynamics of trade relations between Türkiye and Turkic Republics: Economic and geographical factors
- Tez No: 1022348
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FATİH OKUR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Uluslararası Ticaret, Uluslararası İlişkiler, Economics, International Trade, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Türkiye, Türk Cumhuriyetleri, yapısal çekim modeli, bölgesel ekonomik entegrasyon, karşıfaktüel analiz, Turkey, Turkic Republics, structural gravity model, regional economic integration, counterfactual analysis
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bayburt Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İktisat Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bağımsızlıklarını kazanan Türk Cumhuriyetleri (Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan) ile Türkiye arasındaki ekonomik ilişkiler, tarihsel ve kültürel bağların ötesine geçerek stratejik bir boyut kazanmıştır. Ancak mevcut ticaret hacminin, tarafların ekonomik potansiyelini yansıtmaktan uzak olduğu ve bir“eksik ticaret”(undertrading) probleminin varlığını koruduğu gözlemlenmektedir. Bu çalışmanın temel amacı; Türkiye ile beş Türk Cumhuriyeti arasındaki ikili ticaret akımlarını, 2000-2024 dönemini kapsayan güncel ve kapsamlı bir panel veri seti ile analiz etmek, ticareti belirleyen yapısal, coğrafi ve kurumsal faktörleri tespit etmek ve politika önerileri geliştirmektir. Tez çalışmasında, uluslararası ticaret literatürünün standart tahmin aracı olan Anderson ve van Wincoop (2003) tabanlı“Yapısal Çekim (Gravity) Modeli”kullanılmıştır. Analiz yönteminde, geleneksel En Küçük Kareler (EKK) yönteminin yarattığı sapmaları, değişen varyans (heteroskedastisite) sorununu ve veri setindeki“sıfır ticaret”akışlarını yönetebilmek adına, literatürdeki en güncel standart kabul edilen Poisson Pseudo Maximum Likelihood (PPML) tahmincisi tercih edilmiştir. Ayrıca, içsellik sorunlarını kontrol etmek için Araçsal Değişkenler (IV-2SLS) yöntemi ve ülke çifti sabit etkileri modele dahil edilmiştir. Çalışmanın özgünlüğünü pekiştiren bir diğer unsur ise, Costinot ve Rodriguez-Clare (2014) yaklaşımı temel alınarak uygulanan“Karşıfaktüel Analiz”(Counterfactual Analysis) yöntemidir. Bu sayede, ticaret maliyetlerinin azaltılması veya yeni serbest ticaret anlaşmalarının (STA) imzalanması gibi senaryoların refah üzerindeki etkileri simüle edilmiştir. Ampirik bulgular, ekonomik büyüklüklerin ticaret hacmi üzerinde pozitif, coğrafi mesafenin ise negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu doğrulamaktadır. Özellikle PPML tahminlerinde mesafe elastikiyetinin (-1.123) geleneksel yöntemlere göre daha yüksek çıkması, lojistik maliyetlerin kritik bir engel olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma ayrıca, STA'ların etkisinin heterojen olduğunu; özellikle küçük ekonomilerle (Kırgızistan, Türkmenistan) yapılan anlaşmaların ticaret hacminde %33 oranında daha güçlü bir artış sağladığını göstermiştir. COVID-19 dönemi analizleri ise bölgesel ticaretin küresel şoklara VI karşı daha dirençli olduğunu kanıtlamıştır. Politika simülasyonları, lojistik maliyetlerin %50 azaltılmasının bölgesel refahı %4.2 oranında artırabileceğini öngörmektedir. Sonuç olarak bu tez,“Orta Koridor”stratejisi ve Türk Devletleri Teşkilatı'nın (TDT) kurumsal entegrasyon vizyonu çerçevesinde, bölgesel ticaretin derinleştirilmesi için kanıta dayalı, somut politika önerileri sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Following the dissolution of the Soviet Union, economic relations between Turkey and the newly independent Turkic Republics (Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan, and Turkmenistan) have evolved beyond historical and cultural ties into a strategic partnership. However, observations suggest that the current trade volume fails to reflect the full economic potential of the parties, indicating the persistence of an“undertrading”phenomenon. The primary objective of this thesis is to analyze bilateral trade flows between Turkey and the five Turkic Republics using a comprehensive panel data set covering the period 2000–2024, to identify the structural, geographical, and institutional determinants of trade, and to develop evidence-based policy recommendations. The study employs the“Structural Gravity Model”based on the theoretical framework of Anderson and van Wincoop (2003), which serves as the workhorse of international trade literature. Methodologically, the Poisson Pseudo Maximum Likelihood (PPML) estimator is utilized as the primary estimation technique. This approach is preferred over traditional Ordinary Least Squares (OLS) to effectively address biases arising from heteroscedasticity and to account for“zero trade”flows within the data set. Furthermore, Instrumental Variables (IV-2SLS) and country-pair fixed effects are incorporated to control for endogeneity issues and unobserved heterogeneity. A distinct contribution of this study is the application of“Counterfactual Analysis,”based on the approach of Costinot and Rodriguez-Clare (2014). This allows for the simulation of potential welfare effects resulting from various policy scenarios, such as the reduction of trade costs or the implementation of new Free Trade Agreements (FTAs). Empirical findings confirm that economic size has a significant positive impact on trade volume, while geographical distance exerts a significant negative effect. Notably, the distance elasticity obtained from PPML estimates (-1.123) is higher than that of traditional methods, underscoring that logistical costs remain a critical barrier. The study also reveals that the impact of FTAs is heterogeneous; agreements with smaller economies (Kyrgyzstan, Turkmenistan) lead to a significantly stronger increase in trade volume (approximately 33%). Analyses VIII covering the COVID-19 period demonstrate that regional trade exhibited greater resilience to global shocks compared to global trade. Policy simulations suggest that a 50% reduction in logistics costs could increase regional welfare by 4.2%. Consequently, this thesis provides concrete, quantitative policy recommendations for deepening regional trade within the framework of the“Middle Corridor”strategy and the institutional integration vision of the Organization of Turkic States (OTS).
Benzer Tezler
- Kitle iletişim sürecinde radyo
Başlık çevirisi yok
AYDAN F. AYDIN
Doktora
Türkçe
1993
Radyo-Televizyonİstanbul ÜniversitesiSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERSAN İLAL
- Türkiye'nin Türk Cumhuriyetleri ile dış ticaret ilişkilerinin AB süreci açısından değerlendirilmesi ve imalat sanayiinde bir uygulama
Study on foreign trade relations of Turkey with Turkic countries in period of joining to E.U. and survey on manufacturing industry
BERDIMURAD ATABALLYYEV
- Türkiye'nin Türk Cumhuriyetleri ile ticari ilişkilerinin analizi
Analysis of commercial relations of Turkey and Turkic Republic
HURİYE SARIALİOĞLU
- Türkiye'nin Türk Cumhuriyetleriyle ticari ilişkilerinin iyileştirilmesi üzerine bir araştırma
A research on the improvement of Türkiye's trade relations with the Turkic Republics
NEZAKET GÖGEBAKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Uluslararası TicaretYalova ÜniversitesiUluslararası Ticaret ve Finansman Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYTUĞ SÖZÜER
- Kazakistan'ın ekonomik yapısı ve Türkiye ile dış ticari ilişkileri
Kazakhstan's ekonomic structure and foreing trade relations with Turkey
ANAR BEISBEKOVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Uluslararası İlişkilerİstanbul ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DÜNDAR MURAT DEMİRÖZ