Öğretmenlerin afet tehdidine karşı psikolojik hazırlıklarının bireysel afet direnci üzerine etkisi ve fiziksel deprem hazır bulunuşluk düzeylerinin belirlenmesi: Eskişehir ili örneği
The effect of teachers' psychological preparedness for disaster threats on individual disaster resilience and the their physical earthquake preparedness: The case of Eskişehir province
- Tez No: 1022419
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ASLI ERGENEKON ARSLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Acil Durum ve Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, öğretmenlerde afet tehdidine karşı psikolojik hazırlığın bireysel afet direnci üzerindeki etkisi nicel yöntemlerle incelenmiş ve fiziksel deprem hazırlığı düzeyleri sosyo-demografik, konut ve afet deneyimi değişkenlerine göre karşılaştırılmıştır. Araştırma kesitsel tarama modelinde yürütülmüştür. Örneklemi farklı branşlarda görev yapan 376 öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde Afet Tehdidi İçin Psikolojik Hazırlık Ölçeği (ATPHÖ), Bireysel Afet Direnç Değerlendirmesi Ölçeği (BADDÖ) ve Fiziksel Deprem Hazırlığı Ölçeği (FDHÖ) kullanılmıştır. Ölçeklerin güvenirlik analizlerinde Cronbach's alfa katsayılarının 0,79–0,95 arasında değiştiği; açımlayıcı faktör analizi sonucunda BADDÖ'nün dört, ATPHÖ'nün ise iki faktörlü yapıya sahip olduğu ve bu yapıların toplam varyansın sırasıyla %62,55 ve %64,01'ini açıkladığı belirlenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi ile birleşim ve ayrışım geçerliliği bulguları, ölçüm modellerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. Yapısal eşitlik modeli sonuçları, afet tehdidi için psikolojik hazırlığın bireysel afet direnci üzerinde güçlü ve anlamlı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir (β = 0,78, p <0,05). Psikolojik hazırlık, bireysel afet direncindeki varyansın %61,2'sini açıklamaktadır (R² = 0,612). En güçlü göstergesi Dış Durumsal Çevre Bilgisi ve Yönetimi (β = 0,87), en güçlü bileşen ise Bilgi alt boyutu olmuştur (β = 0,89; R² = 0,795). Duygusallık alt boyutunun direnç üzerinde negatif ve anlamlı bir etkisi olduğu belirlenmiştir (β = –0,31, p <0,05). Betimleyici bulgular, psikolojik hazırlık düzeylerinin orta (ATPHÖ = 2,99 ± 0,51), bireysel afet direnci düzeylerinin ise ortalamanın üzerinde olduğunu göstermektedir (BADDÖ = 3,28 ± 0,47). Fiziksel deprem hazırlığı bilgi düzeyi yüksek olmasına rağmen bu bilginin yapısal önlemlere yeterince yansımadığı belirlenmiştir. Erkek ve ileri yaş grubundaki öğretmenlerin hazırlık düzeylerinin daha yüksek olduğu, afet deneyimi bulunan bireylerde ise bu düzeyin daha düşük olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak bulgular, öğretmenlerde psikolojik hazırlığın artırılmasının bireysel afet direncini anlamlı biçimde güçlendirdiğini ve afetlere yönelik bütüncül hazırlık politikalarında önemli bir bileşen olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study examined the effect of teachers' psychological preparedness for disaster threats on individual disaster resilience and compared their physical earthquake preparedness levels according to socio-demographic characteristics, housing conditions, and disaster experience variables. The research was conducted cross-sectional survey design with a sample of 376 teachers. Data were collected using the Psychological Preparedness for Disaster Threat Scale (PPDTS), the Individual Disaster Resilience Assessment Scale (IDRAS), and the Physical Earthquake Preparedness Scale (PEPS). Reliability analyses indicated that Cronbach's alpha coefficients ranged between 0.79 and 0.95. Exploratory factor analysis revealed that IDRAS had a four-factor structure and PPDTS had a two-factor structure, explaining 62,55% and 64,01% of the total variance, respectively. Confirmatory factor analysis and validity results confirmed acceptable model fit. Structural equation modeling results showed that psychological preparedness had a strong and significant effect on individual disaster resilience (β = 0,78, p <0,05), explaining 61,2% of its variance (R² = 0,612). The strongest indicator was External Situational Environmental Knowledge and Management (β = 0,87), while the strongest component was the Knowledge sub-dimension (β = 0,89; R² = 0,795). In contrast, the Emotionality sub-dimension had a significant negative effect on resilience (β = –0.31, p <0,05). Descriptive findings indicated that psychological preparedness levels were moderate (PPDTS = 2,99 ± 0,51), whereas individual disaster resilience levels were above average (IDRAS = 3,28 ± 0.47). Although knowledge levels regarding physical earthquake preparedness were high, they were not adequately reflected in structural safety measures. Additionally, male and older teachers demonstrated higher preparedness levels, whereas individuals with prior disaster experience showed lower preparedness. In conclusion, the findings indicate that enhancing psychological preparedness significantly strengthens individual disaster resilience and highlight its critical role in developing holistic disaster preparedness policies.
Benzer Tezler
- Sınıf öğretmenlerinin afet tehdidine yönelik psikolojik hazırlıklarının incelenmesi
Examination of class teachers' psychological preparedness for disaster threats
NURAY KILIÇARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KAYA TUNCER ÇAĞLAYAN
- Öğretmenlerin afet deneyimleri ile afete hazırbulunuşluk düzeylerini etkileyen faktörler
Factors affecting teachers' disaster preparedness levels based on their disaster experiences
KÜBRA TOP
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
HemşirelikDüzce ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURİYE YILDIRIM
- Kayseri ili Kocasinan ilçesinde görev yapan öğretmenlerin afet bilinci algı düzeylerinin belirlenmesi
Determination of disaster awareness perception levels of teachers working in Kocasinan district of Kayseri province
ALİM REMZİ DÜNDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Halk SağlığıNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiAfet Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİĞDEM SAMANCI TEKİN
- Eğitimde drama uygulamalarıyla Çaycuma'da görev yapan öğretmenlerin afet farkındalıklarındaki değişimin incelenmesi
An examination of changes in disaster awareness among teachers working in Çaycuma through the use of drama in education
BURÇİN DOĞRU
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimBartın ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASİYE PARLAK RAKAP
- EFL teachers' wellbeing in the context of disaster: Building back better
Yabancı dil olarak İngilizce öğreten öğretmenlerin doğal afet sonrasında iyi oluşu: daha iyisini inşa etmek
SEMRA KARAALİ
Doktora
İngilizce
2025
Eğitim ve ÖğretimÇukurova Üniversitesiİngiliz Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLDEN İLİN