Yapay zekaya duyulan güvenin toksik pozitiflik ve psikolojik dayanıklılık açısından incelenmesi
Examining trust in artificial intelligence in terms of toxic positivity and psychological resilience
- Tez No: 1023066
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BUSE SABİHA BOZASLAN BAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Üsküdar Üniversitesi
- Enstitü: Bağımlılık ve Adli Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Adli Bilimler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, bireylerin yapay zekâya duydukları güven ve kaygının psikolojik dayanıklılık ve toksik pozitiflik üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeline dayalı kesitsel saha çalışması, 18-60 yaş aralığındaki 326 yetişkin katılımcıyla yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde Yapay Zekâ Ölçeği (YZÖ), Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği (PDÖ) ve Toksik Pozitiflik Ölçeği (TPÖ) kullanılmış; veriler SPSS ve jamovi programlarıyla tanımlayıcı istatistikler, t testi, ANOVA, Pearson korelasyon analizi ve 5000 örneklemli bootstrap yöntemine dayalı yol analizi ile çözümlenmiştir. Bulgular, katılımcıların yapay zekâ ile etkileşim (%58,4), yapay zekânın yaşam üzerindeki etkisine inanma (%63,5) ve yapay zekâ kaynaklı kaygı (%61,1) düzeylerinin yüksek olduğunu; psikolojik dayanıklılık düzeylerinin ise ortalamanın sınırında kaldığını (%51,6) göstermiştir. Toksik pozitiflik düzeyi %56,3 olarak belirlenmiş, en yüksek puanlar zorluklar karşısında mutlu kalmaya çalışma (%66,7) ve başkalarının yanında mutlu görünme (%61,3)boyutlarında görülmüştür. Yapay zekâ kaygısı ile psikolojik dayanıklılığın kendilik algısı (r=-0,54) ve gelecek algısı (r=-0,56) boyutları arasında güçlü negatif ilişkiler saptanmıştır. Yol analizi sonuçları, yapay zekâ kaygısının toksik pozitiflik aracılığıyla kendilik ve gelecek algısını dolaylı olarak olumsuz etkilediğini göstermiştir. Bulgular, yapay zekâ çağında bireyin psikolojik dayanıklılığını zayıflatan kaygı ile bu kaygıyla başa çıkma amacıyla geliştirilen toksik pozitiflik stratejileri arasındaki paradoksal ilişkiye işaret etmektedir. Bu yönüyle çalışma, Türkçe literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the direct and indirect effects of trust in and anxiety about artficial intelligence on psychological resilience and toxc positivity. The study was designed as a cross-sectional field study based on the relational survey model, one of the quantitative research methods, and was conducted with 326 adult participants aged between 18 and 60. Data were collected using the Artificial Intelligence Scale (AIS), the Resilience Scale for Adults (RSA), and the Toxic Positivity Scale (TPS). The veri were analyzed using SPSS and jamovi yazılım through descriptive statistics, independent samples t-test, ANOVA, Pearson correlation analysis, and path analysis based on the bootstrap method with 5,000 samples. The findings indicated that participants exhibited high levels of interaction with artificial intelligence (58.4%), belief in its impact on daily life (63.5%), and AI-related anxiety (61.1%), while their level of psychological resilience remained only at the threshold of the average level (51.6%). The level of toxic positivity was found to be 56.3%, with the highest scores observed in the dimensions of trying to remain happy in the face of difficulties (66.7%) and appearing happy in the presence of others (61.3%). Strong negative correlations were identified between AI-related anxiety and the self-perception (r = −0.54) and future perception (r = −0.56) dimensions of psychological resilience. Path analysis results revealed that AI-related anxiety indirectly and negatively affected self-perception and future perception through toxic positivity. The findings point to a paradoxical relationship in which anxiety associated with artificial intelligence weakens individuals' psychological resilience, while toxic positivity strategies adopted to cope with this anxiety further undermine perceptions of self and the future. In this respect, the study provides an original contribution to the Turkish literature.
Benzer Tezler
- Do ai-based tools increase task performance: The mediating role of trust and discomfort
Yapay zekâ temelli uygulamalar görev performansını arttırı mı; Güven ve rahatsızlığın aracı rolü
ABDULKADİR FURKAN AYHAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Bilim ve TeknolojiMarmara Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜSEYİN EKİZLER
- Yapay zekanın yönetimde karar alma süreçlerine etkisi: İzmir ili örneği
The effect of artificial intelligence on decision-making processes in management: The case of Izmir province
DUYGU ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
İşletmeİzmir Katip Çelebi Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ KÖSTEPEN
- Bankacılık sektöründe yapay zekâ teknolojilerinin kullanımı regülasyon ve etik boyutunun incelenmesi
The use of artificial intelligence technologies in the banking sector: an analysis of regulatory and ethical dimensions
ALPER GÜNAY
Doktora
Türkçe
2026
Bankacılıkİstanbul Ticaret ÜniversitesiSanayi Politikaları ve Teknoloji Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. RECEP ALİ KÜÇÜKÇOLAK
- Beş faktör kişilik özelliklerinin yenilikçi iş davranışına etkisinde yapay zekâ tutumunun aracılık etkisi
The mediating role of attitudes toward artificial intelligence in the effect of big five personality traits on innovative work behavior
FULDEN AKAY
- Yapay zeka marka antropomorfizmi bağlamında marka güveni, onay, memnuniyet ve sürekli kullanım niyetinin marka sadakati üzerindeki rolü: ChatGPT örneği
The role of brand trust, confirmation, satisfaction, and continuance intention in shaping brand loyalty within the context of AI brand anthropomorphism: The case of ChatGPT
GAMZE EREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
İşletmeFırat Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERKAN GÜLTER
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED FATİH CEVHER