Fîrûz-ı Cihângîr hikâyesi(281b-354b) dil incelemesi-metin
The story of Fîrûz-i Ci̇hângîr (281b-354b) language analysis-text
- Tez No: 1023311
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA BALCI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeni Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kıssa-i Fîrûzşâh, Fîrûz-ı Cihângîr Hikâyesi, Fîrûznâme, Fîrûzşahnâme gibi adlarla anılan bu hikâye İslamiyet ile birlikte ihtiyacı hissedilen tercüme eserlerdendir. Bîgâmî'nin Dârâb-nâme adlı eseri, devrin padişahı Kanunî Sultan Süleyman'ın isteğiyle XVI. yüzyılın önemli âlimlerinden biri olan Celâlzâde Sâlih Çelebi tarafından Farsçadan Türkçeye çevrilmiştir. Bu tercüme, Dârâb-nâme'nin bilinen ilk Türkçe tercümesidir. Kahramanlık ve aşk temasının iç içe geçtiği hikâyede Melik Dârâb'ın oğlu Fîrûz Şâh ile ordusunun yaptığı yolculuklar ve girdiği mücadeleler anlatılır. Tezde incelenen nüsha Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesinde Pertevniyal 00862 numarası ile kayıtlıdır. Eski Anadolu Türkçesi dil özelliklerini taşıyan yazmanın mütercim, müstensih veya yazım tarihi hakkında bir bilgiye rastlanmamıştır. Eser mensur hikâye türünde yazılmıştır. Hikâyenin 281b-354b sayfa aralıklarını kapsayan çalışmada metnin transkripsiyonu yapılmış; imla, ses ve şekil bilgisi özellikleri incelenerek yazmanın dil özellikleri ortaya konmuştur. Hikâyenin Celâlzâde Sâlih Çelebi tarafından yazıldığı yüzyıl olan 16. Yüzyılın konuşma Türkçesi özellikleriyle ilgili tercüme de olsa bilgi verdiği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
This story, known by names such as Kıssa-i Fîrûzşâh, Fîrûz-ı Cihângîr Hikâyesi, Fîrûznâme, and Fîrûzşahnâme is one of the translated works that became necessary with the advent of Islam. Bîgâmî's work Dârâb-nâme was translated from Persian into Turkish by Celâlzâde Sâlih Çelebi, one of the important scholars of the 16th century, at the request of the sultan of the era, Kanuni Sultan Süleyman. This translation is the first known Turkish translation of Dârâb-nâme. The story, which intertwines themes of heroism and love, recounts the journeys and battles of Melik Dârâb's son, Fîrûz Şâh, and his army. The copy examined in the thesis is registered under number Pertevniyal 00862 in the Süleymaniye Manuscript Library. No information has been found about the translator, copyist, or date of writing of the manuscript, which bears the characteristics of Old Anatolian Turkish. No information has been found regarding the translator, copyist, or date of writing of the manuscript, which bears the linguistic characteristics of Old Anatolian Turkish. The work is written in the prose story genre. The study, covering pages 281b-354b of the story, includes a transcription of the text; the linguistic characteristics of the manuscript have been revealed by examining its orthography, phonetics, and morphology. It is thought that the translation also provides information about the spoken Turkish of the 16th century, the century in which the story was written by Celâlzâde Sâlih Çelebi. It is thought that the story, written by Celâlzâde Sâlih Çelebi in the 16th century, provides information about the spoken Turkish of that century, even if it is a translation.
Benzer Tezler
- Fîrûz-ı Cihângîr hikâyesi (1-70) dil incelemesi-metin
Textual analysis of the story“Fîrûz-i Cihângîr”
MUHAMMED DEMİRTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA BALCI
- Fîrûz-i Cihângîr hikayesi dil incelemesi-metin-sözlük (Vr.71a-140a)
The story of Fîrûz-i Cihângîr language examine-text-dictionary (folios 71r-140r)
GAMZEGÜL KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Dilbilimİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE TÖREN
- Fîrûz-ı Cihângîr hikâyesi (231b-281a) metin - inceleme
The story of Fîrûz-i Cihângîr (231b-281a) text- analysis
MISRA NUR ÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. MUSTAFA BALCI
- Fīrūz-ı Cihāngīr hikāyesi (140b-190b) dil incelemesi-metin
Textual and grammatical analysis of the story“Fīrūz-i Cihāngīr”
MEJREME CURRAJ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA BALCI
- Fîrûz-ı Cihângîr Hikâyesi (191b-231a) dil incelemesi-metin
Textual analysis of the story 'Fîrûz-ı Cihângîr' (p.191b-231a)
FEYZA HİLAL SELVİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiYeni Türk Dili Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA BALCI