Akademisyenlerin kişilik özellikleri ile mobbing yaşamaları arasındaki ilişki: iş yeri arkadaşlığı ve çatışma yönetimi stratejilerinin aracı etkisi
The relationship between academics' personality traits and their experiences of mobbing: the mediating role of workplace friendship and conflict management strategies
- Tez No: 1023485
- Danışmanlar: PROF. DR. NECATİ CEMALOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Mobbing, Mobbing
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, akademisyenlerin kişilik özellikleri ile maruz kaldıkları mobbing düzeyleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymak ve bu ilişkide iş yeri arkadaşlığı ile çatışma yönetimi stratejilerinin aracı etkisini incelemektir. Araştırma, ilişkisel tarama modelinde desenlenmiş olup nicel bir yaklaşımla yürütülmüştür. Veriler, Türkiye'deki çeşitli devlet üniversitelerinde görev yapan akademisyenlerden anket yöntemiyle toplanmıştır. Veri toplama aracında, beş faktör kişilik özellikleri ölçeği, mobbing ölçeği, iş yeri arkadaşlığı ölçeği ve çatışma yönetimi stratejileri ölçeği kullanılmıştır. Toplanan veriler, SPSS ve LISREL paket programlarıyla analiz edilmiştir. Analiz sürecinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra Pearson korelasyon, çoklu regresyon, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ve yapısal eşitlik modellemesi (YEM) yöntemlerinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, akademisyenlerin kişilik özelliklerinin mobbing algıları üzerinde anlamlı etkiler yarattığını göstermektedir. Dışa dönüklük, uyumluluk ve sorumluluk gibi pozitif kişilik boyutlarının mobbing yaşantılarını azalttığı, buna karşın yüksek nevrotiklik düzeyinin mobbing algısını artırdığı tespit edilmiştir. Ayrıca iş yeri arkadaşlığının, kişilik özellikleri ile mobbing arasındaki ilişkide kısmi aracı etkiye sahip olduğu; akademik dayanışma ve destek unsurlarının mobbingi önleyici bir tampon işlev gördüğü belirlenmiştir. Öte yandan çatışma yönetimi stratejilerinin bu ilişkide arttırıcı bir aracı rol üstlendiği, yani kişilerarası gerilim ve anlaşmazlıkların mobbing düzeyini güçlendirdiği görülmüştür. Sonuç olarak, bu çalışma akademik örgütlerde kişilik faktörlerinin, sosyal ilişkilerin ve çatışma dinamiklerinin birlikte ele alınmasının önemine dikkat çekmektedir. Bulgular, yükseköğretim kurumlarında psikolojik güvenliğin ve örgütsel refahın artırılmasına yönelik stratejiler geliştirilmesi gerektiğini göstermektedir. Özellikle destekleyici yönetim anlayışı, açık iletişim kanalları ve olumlu kurum kültürünün geliştirilmesi, mobbing riskini azaltmada kritik öneme sahiptir. Bu doğrultuda araştırma, hem kuramsal düzeyde mobbing literatürüne katkı sağlamakta hem de uygulayıcılar için örgütsel iyileştirme politikalarına yön verecek öneriler sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study was to examine the relationship between academicians' personality traits and their perceptions of workplace mobbing, and to investigate the mediating roles of workplace friendship and conflict management strategies in this relationship. The study employed a quantitative research approach based on a correlational research design. Data were collected through questionnaires administered to academicians working at public universities in Türkiye. The data collection instruments included the Big Five Personality Traits Scale, the Workplace Mobbing Scale, the Workplace Friendship Scale, and the Conflict Management Strategies Scale. The data were analyzed using SPSS and LISREL software. Descriptive statistics, Pearson correlation analysis, multiple regression analysis, Confirmatory Factor Analysis (CFA), and Structural Equation Modeling (SEM) were employed. The findings indicated that academicians' personality traits significantly predicted perceptions of workplace mobbing. Positive personality dimensions, including extraversion, agreeableness, and conscientiousness, were associated with lower levels of workplace mobbing, whereas neuroticism was positively associated with workplace mobbing perceptions. Furthermore, workplace friendship demonstrated a partial mediating effect on the relationship between personality traits and workplace mobbing, suggesting that supportive collegial relationships function as a protective mechanism against workplace mobbing. In addition, conflict management strategies also served as a mediator in this relationship, indicating that ineffective management of interpersonal conflicts may contribute to higher levels of workplace mobbing. In conclusion, the findings emphasize the importance of considering personality traits, workplace friendship, and conflict management strategies together in understanding workplace mobbing within higher education institutions. The results suggest that strengthening supportive organizational climates, promoting healthy workplace friendships, encouraging constructive conflict management practices, and fostering open communication may contribute to reducing workplace mobbing and improving organizational well-being. The study contributes to the literature by providing an integrated model explaining workplace mobbing among academicians and offers practical implications for university administrators and policymakers.
Benzer Tezler
- Beş faktör kişilik modeli ve demografik faktörler ile yatay yıldırma (mobbing) arasındaki ilişki
Relationship between five factor personality model, demoghraphic factors and horizontal mobbing
MERVE KARA SÖKER
- The relationship between personality and being exposed to workplace mobbing
Kişilik ve işyerinde mobbinge maruz kalma arasındaki ilişki
ÖZDEN GÜDÜK
Yüksek Lisans
İngilizce
2014
İşletmeOkan Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BÜLENT GÜNCELER
- Spor eğitimi veren kadın akademisyenlerin kişilik özellikleri ile kariyer engellerinin belirlenmesi
Determination of career obstacles with personal properties of women academicians who give sports education
FATMANUR ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
SporSakarya ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLTEN HERGÜNER
- Beş faktör kişilik özellikleri ile işe adanmışlık arasındaki ilişkide algılanan örgütsel desteğin aracılık rolü
The mediating role of perceived organizational support in the relationship between five factor personality traits and work engagement
SİBEL BAKAN ATASEVER
Doktora
Türkçe
2025
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriAtatürk ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATİH KARCIOĞLU
- Akademisyenlerde erteleme ile kişilik özellikleri ve mükemmeliyetçilik arasındaki ilişkiler
The relationships between personality traits and the perfectionism with procrastination in academicians
NİHAL TOPAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimKaradeniz Teknik ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE ODACI