Çocuklarda ekran maruziyeti ile otizm belirtileri arasındaki ilişkide dijital ebeveynlik farkındalığının rolü
The role of digital parenting awareness in the relationship between screen exposure and autism symptoms in children
- Tez No: 1024591
- Danışmanlar: DR. GÖKHAN ÖZCAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Ekran maruziyeti, dijital ebeveynlik, otizm spektrum bozukluğu belirtileri, erken çocukluk, moderatör etki, Okul öncesi çocuklar, Otistik bozukluklar, Screen exposure, digital parenting, autism spectrum disorder symptoms, early childhood, moderation effect, Preschool children, Autistic disorder
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Haliç Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÇOCUKLARDA EKRAN MARUZİYETİ İLE OTİZM BELİRTİLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİDE DİJİTAL EBEVEYNLİK FARKINDALIĞININ ROLÜ Bu araştırmanın amacı, erken çocukluk döneminde çocukların ekran maruziyeti ile otizm spektrum bozukluğu (OSB) belirtileri arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu ilişkide dijital ebeveynlik farkındalığının moderatör (düzenleyici) rolünü değerlendirmektir. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli ile yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini okul öncesi dönemde çocuğu bulunan ebeveynler oluşturmaktadır. Veri toplama araçları olarak Sosyodemografik Bilgi Formu, Dijital Ebeveynlik Farkındalık Ölçeği ve Gilliam Otistik Bozukluk Derecelendirme Ölçeği-2 Türkçe Versiyonu (GOBDÖ-2-TV) kullanılmıştır. Araştırma bulguları, çocukların ekran maruziyeti ile stereotipik davranışlar, iletişim ve sosyal etkileşim alanlarındaki OSB belirtileri arasında düşük düzeyde ancak anlamlı pozitif ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, elde edilen bulgular kesitsel araştırma desenine dayandığı için bu ilişkilerin nedensel olarak yorumlanmaması gerektiği değerlendirilmektedir. Dijital ebeveynlik farkındalığı ile ekran maruziyeti arasındaki ilişkiler incelendiğinde, ebeveynlerin olumsuz model olma ve dijital ihmal davranışlarının artması çocukların ekran maruziyetinin artışıyla ilişkili bulunurken, verimli kullanım ve riskten koruma davranışlarının artması ise çocukların ekran maruziyetinin azalmasıyla ilişkili bulunmuştur. Moderatör analiz sonuçları, dijital ebeveynlik farkındalığının tüm alt boyutlarının genel bir moderatör rol oynamadığını, ancak özellikle“olumsuz model olma”alt boyutunun iletişim ve sosyal etkileşim alanlarında sınırlı fakat anlamlı bir moderatör etki gösterdiğini ortaya koymuştur. Buna karşın stereotipik davranışlar alanında anlamlı bir moderatör etki saptanmamıştır. Bu durum, stereotipik davranışların ebeveyn dijital davranışlarından ziyade daha çok nörogelişimsel özelliklerle ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Araştırmanın demografik bulguları; birincil bakım verenin çocukla olan akrabalık ilişkisinin, ekran maruziyeti açısından anlamlı farklılıklar oluşturduğunu göstermektedir. Ebeveyn eğitim düzeyine göre ise anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Bununla birlikte, grup büyüklüklerindeki dengesizlikler nedeniyle bu bulguların dikkatli yorumlanması gerektiği değerlendirilmiştir. Sonuç olarak bu araştırma, erken çocukluk döneminde ekran maruziyeti ile OSB belirtileri arasındaki ilişkilerin dijital ebeveynlik bağlamında değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır. Bulgular, özellikle ebeveynlerin dijital ortamda sergiledikleri davranışların çocukların ekran maruziyetiyle ve bazı OSB belirti alanlarıyla ilişkili olabileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
THE ROLE OF DIGITAL PARENTING AWARENESS IN THE RELATIONSHIP BETWEEN SCREEN EXPOSURE AND AUTISM SYMPTOMS IN CHILDREN The aim of this study is to examine the relationship between children's screen exposure and autism spectrum disorder (ASD) symptoms in early childhood, and to evaluate the moderating role of digital parenting awareness in this relationship. The study was conducted using a quantitative correlational research design. The sample consisted of parents with preschool-aged children. Data were collected using a Demographic Information Form, the Digital Parenting Awareness Scale, and the Gilliam Autism Rating Scale-2 Turkish Version (GARS-2-TV). The findings revealed that screen exposure was positively associated with ASD symptoms, including stereotypical behaviors, communication difficulties, and social interaction problems, at a low but statistically significant level. However, given the cross-sectional nature of the study, these associations should not be interpreted as causal relationships. Regarding digital parenting awareness, results indicated that higher levels of negative role modeling and digital neglect were associated with increased screen exposure, whereas higher levels of efficient use and protective practices were associated with decreased screen exposure. Moderation analyses showed that digital parenting awareness did not demonstrate a general moderating effect across all dimensions. However, the“negative role modeling”dimension exhibited a limited but significant moderating role in the relationship between screen exposure and both communication and social interaction symptoms. No significant moderating effect was found for stereotypical behaviors, suggesting that these behaviors may be more strongly related to neurodevelopmental characteristics than to parental digital behaviors. Demographic findings indicated that the type of primary caregiver was associated with differences in some variables; however, these findings should be interpreted with caution due to unequal group sizes. No significant differences were found based on parental education level. In conclusion, the findings suggest that screen exposure, digital parenting behaviors, and ASD symptoms are interrelated, and that parental behaviors in digital environments may be associated with children's developmental outcomes.
Benzer Tezler
- Otizm tanısı alan çocuklarda ekran maruziyeti ile bakım verenlerin kişilik özellikleri ve psikiyatrik belirtilerinin incelenmesi
An investigation of screen exposure and the personality traits and psychiatric symptoms of caregivers in children diagnosed with autism
AYŞE TOKSOY AKSOY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriMarmara ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ÜMMÜGÜLSÜM GÜNDOĞDU
- Otizmli çocuklarda beslenme problemleri, Akdeniz diyetine uyum ve obezitenin değerlendirilmesi
Assessment of nutritional problems, Mediterranean diet adherence, and obesity in children with autism
SEDA TEMİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
HemşirelikTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYGÜL KISSAL
- Özel gereksinimli çocuklarda sosyal fobi düzeyleri ve ilişkili faktörler: Kahramanmaraş örneği
Social phobia levels and related factors in children with special needs: The case of Kahramanmaraş province
HATİCE KUM
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CELAL KUŞ
- 18-36 aylık çocukların otizm spektrum bozukluğu riskinin değerlendirilmesi ve ebeveyn ekran bağımlılığıyla ilişkisinin araştırılması
Evaluation of the risk of autism spectrum disorder in 18–36 month-old children investigation of the relationship between and parental screen addiction
AYŞE BETÜL ERDOĞAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiAtatürk ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KENAN TAŞTAN
- Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuk, ergen ve genç erişkinlerde ebeveyn yaşam kalitesi, öznel depresif yakınmaları ve çocukların vücut kitle indeksi, fızıksel etkınlık düzeylerı ve ekran maruziyetleri arası ilişkilerin değerlendirmesi
Evaluation of the relationships between parental quality of life, subjective depressive symptoms, and the body mass index, physical activity levels, and screen exposure of children, adolescents, and young adults diagnosed with autism spectrum disorder
ENES ŞAMDAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NAGİHAN CEVHER BİNİCİ