Dede Korkut Kitabının nezaket teorisi bağlamında incelenmesi
Analysis of the Book of Dede Korkut in the context of politeness theory
- Tez No: 1024759
- Danışmanlar: DOÇ. DR. CEVDET AVCI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bir toplum için dil ve kültür birbirinden ayrılmaz bir bütündür. Bu bakımdan dil, her tür olay ve olgudan doğrudan etkilenmektedir. Toplumların yaşam şekilleri, dünyaya yönelik bakış açıları bireylerin diline yansımaktadır. Nezaket kavramı ise edim bilimin alt alanları içerisinde yer alan nezaket teorileri tarafından incelenen bir kavramdır. Bireyler kimi zaman bilgi almak kimi zaman da kendileri ifade etmek ve bilgi aktarmak amacıyla karşı tarafla iletişim kurar. Nezaket kavramı da iletişimin bir parçası olarak karşımıza çıkar. Nezaket kültürlerin kesişim noktasında yer alan evrensel bir olgudur. Bu noktada araştırmamızın örneklemi Türk dili, tarihi ve kültürü içerisinde önemli bir yeri olan Dede Korkut Kitabı Dresden nüshası içerisinde yer alan 12 hikâyeden oluşmaktadır. Hikâyeler dönemin sosyo-kültürel değerleri, toplum yapısı hakkında detaylı bilgiler içermektedir. Bu doğrultuda Dede Korkut Kitabı içindeki 12 hikâye Brown ve Levinson tarafından geliştirilen nezaket stratejileri ve Geoffrey N. Leech geliştirdiği nezaket ilkeleri çerçevesinde çözümlenmiştir. Araştırmada nitel analiz yöntemlerinden doküman incelemesi tekniği kullanılmış veriler ise betimsel içerik analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda iki hikâye haricinde hem Brown ve Levinson hem de Geoffrey N. Leech'in nezaket kuramında yer alan ilkelere hem sözce düzeyinde hem eylemsel açıdan uyulduğu tespit edilmiştir. Nezaketsizliğin üst düzey olduğu Basat'ın Tepegöz'ü öldüğü ve Dış Oğuz'un İç Oğuz'a düşman olup Beyrek'i öldürdüğü hikâyede ise tam bir nezaketsizlik ortamının var olduğu görülmüştür. Hikâyelerde anlaşmazlıkların çözümlenmesinde, aman dileyene merhamet gösterilmesinde, misafire gösterilen cömertlik ve saygıda Brown ve Levinson'un uyumsuzluktan kaçınma ve denge sağlama mekanizmalarının kullanıldığı gözlemlenmiştir. Hikâyelerde Leech'in kibarlık ilkelerinin ise toplumsal bağları kuvvetlendirmek, toplumsal barışı ve uyumu sağlamak için kullanıldığı görülmüştür.
Özet (Çeviri)
For a society, language and culture are inseparable. In this respect, language is directly influenced by all kinds of events and phenomena. The lifestyles and worldviews of societies are reflected in the language of individuals. The concept of politeness, on the other hand, is a concept examined by politeness theories, which are subfields of pragmatics. Individuals communicate with others sometimes to obtain information and sometimes to express themselves and transmit information. The concept of politeness emerges as a part of communication. Politeness is a universal phenomenon located at the intersection of cultures. In this context, the sample of our research consists of 12 stories from the Dresden manuscript of the Book of Dede Korkut, which holds an important place in Turkish language, history, and culture. The stories contain detailed information about the socio-cultural values and social structure of the period. Accordingly, the 12 stories in the Book of Dede Korkut have been analyzed within the framework of politeness strategies developed by Brown and Levinson and politeness principles developed by Geoffrey N. Leech. In the research, the document analysis technique, one of the qualitative analysis methods, was used, and the data were examined using the descriptive content analysis method. The analysis revealed that, with the exception of two stories, the principles outlined in both Brown and Levinson's theory of politeness, as well as Geoffrey N. Leech's theory, were adhered to both at the verbal and behavioral levels. However, in the story where Basat kills Tepegöz and the Outer Oghuz become enemies of the Inner Oghuz and kill Beyrek, a complete atmosphere of impoliteness is observed. In the stories, Brown and Levinson's mechanisms of avoiding incongruity and balancing are used in resolving disagreements, showing mercy to those seeking forgiveness, and displaying generosity and respect to guests. Leech's principles of politeness are seen to be used in the stories to strengthen social bonds and ensure social peace and harmony.
Benzer Tezler
- Çağdaş Suriye nesrinde siyasî hapishane edebiyatı üzerine eleştirel bir bakış
The literature of political prisons in contemporary Syrian prose analytical prepective
ABDOLGADER MOHAMED ALİ
Yüksek Lisans
Arapça
2014
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. FİKRET ARSLAN
- Kültürün yeniden üretimi bağlamında halk edebiyatı metinlerinin kullanımı: Dede Korkut çizgi film örneği
Using the folk literature in terms of reproducing the culture: The cartoon of Dede Korkut example
EDA BAŞPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Radyo-Televizyonİstanbul Arel ÜniversitesiMedya ve Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
DR. KENAN DUMAN
- Dede Korkut Kitabı' nın söz dizimi
The Syntax of Dede Korkut`s Book
ELİF AKPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AVNİ GÖZÜTOK
- Dede Korkut anlatılarına oyunbilimsel bir yaklaşım
A ludological approach to Dede Korkut narratives
SÜMEYYE KÜBRA GÜNDOĞDU
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYNUR KOÇAK
- Zwillingsformeln im buch des Dede Korkut und ihre übersetzungen im Deutschen
Dede Korkut Kitabı'nda ikilemeler ve Almanca'da çevirisi
NEŞE ÖZLEM UNCU
Yüksek Lisans
Almanca
2019
Alman Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiAlman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKİ USLU