Exploring the relationship between early maladaptive schemas, emotion regulation, and neuropsychological performance
Erken dönem uyumsuz şemalar, duygu düzenleme ve nöropsikolojik performans arasındaki ilişkinin keşifsel olarak incelenmesi
- Tez No: 1024932
- Danışmanlar: PROF. DR. ELVİN DOĞUTEPE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Erken dönem uyumsuz şemalar, bireylerin gerçekliği yorumlama biçimini şekillendiren bilişsel filtreler olarak kavramsallaştırılan; bilişsel, duygusal ve bedensel tepki örüntüleridir. Duygu düzenleme ise bireyin duygularını tanıma, anlama, kabul etme ve uygun biçimde ifade etme becerisini ifade etmektedir. Hem erken dönem uyum bozucu şemalar hem de duygu düzenleme güçlüklerinin çeşitli psikolojik rahatsızlıklarla ilişkili olduğu bilinmekle birlikte, bu değişkenlerin nöropsikolojik performans ile ilişkilerini doğrudan inceleyen çalışmalar alan yazında oldukça sınırlıdır. Bu nedenle, mevcut çalışma erken dönem uyum bozucu şemalar, duygu düzenleme güçlükleri ve nöropsikolojik performans arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamıştır. Araştırmanın örneklemini, daha önce herhangi bir psikiyatrik ya da psikolojik bozukluk tanısı almamış, 20 ile 55 yaşları arasındaki 81 yetişkin oluşturmuştur. Veri toplama süreci iki aşamadan oluşmuştur. İlk aşamada katılımcılar Demografik Bilgi Formu, Young Şema Ölçeği–Kısa Form 3 (YSQ-SF3) ve Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği'ni (DERS) çevrimiçi olarak doldurmuştur. İkinci aşamada ise katılımcılara Wisconsin Kart Eşleme Testi (WCST), Stroop TBAG Formu ve İz Sürme Testi (TMT) uygulanmıştır. Değişkenler arasındaki ikili ilişkileri incelemek amacıyla korelasyon analizleri, şemalar ile nöropsikolojik performans arasındaki ilişkide duygu düzenleme güçlüklerinin aracı rolünü incelemek amacıyla ise bir dizi aracılık analizi gerçekleştirilmiştir. Korelasyon analizleri erken dönem uyum bozucu şemalar ile duygu düzenleme güçlükleri arasında tutarlı ve pozitif ilişkiler olduğunu göstermiştir. Buna karşın, duygu düzenleme güçlükleri ile nöropsikolojik test puanları arasındaki ilişkiler görece sınırlı bulunmuştur. DERS toplam puanı, WCST'deki tamamlanan kategori sayısı ile negatif yönde ilişkiliyken, olumsuz duyguları kabul etmeme boyutu perseverasyon ile pozitif yönde ilişkili bulunmuştur. Erken dönem uyumsuz şemalar ile nöropsikolojik test göstergeleri arasındaki ilişkiler ise genel olarak zayıf ve tutarsızdır. Onay Arayıcılık şeması perseverasyon ile pozitif yönde ilişkili bulunurken, belirli şemalar ile bazı nöropsikolojik test göstergeleri arasında sınırlı sayıda ve tutarsız ilişkiler saptanmıştır. Aracılık analizleri, duygu düzenleme güçlüklerinin erken dönem uyum bozucu şema alanları ile nöropsikolojik performans arasındaki ilişkide anlamlı bir dolaylı etkisinin bulunmadığını göstermiştir. Genel olarak bulgular, erken dönem uyum bozucu şemaların duygu düzenleme güçlükleri ile yakından ilişkili olmasına karşın, hem erken dönem uyum bozucu şemaların hem de duygu düzenleme güçlüklerinin klinik olmayan bir örneklemde nöropsikolojik performansın nesnel ölçümleri ile sınırlı düzeyde ilişkili olduğunu göstermektedir. Bulgular erken dönem uyum bozucu şemalar, duygu düzenleme ve nöropsikolojik performans çerçevesinde tartışılmış; gelecekteki araştırmalar için öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
Early maladaptive schemas (EMS) are patterns of cognitive, emotional, and bodily responses and are conceptualized as cognitive filters that shape an individual's interpretation of reality. Emotion regulation is the ability of an individual to recognize, understand, accept, and appropriately express their emotions. Although both EMS and emotion regulation difficulties have been associated with a range of psychological outcomes, studies directly examining their associations with neuropsychological performance are quite limited in the literature. Therefore, the present study aimed to examine the associations among EMS, emotion regulation difficulties, and neuropsychological performance. The sample consisted of 81 adults aged between 20 and 55, who had no prior psychiatric or psychological disorder. Participants completed two phases of the study; in the first phase, they digitally filled out the Demographic Information Form, Young Schema Questionnaire–Short Form 3(YSQ-SF3), and Difficulties in Emotion Regulation Scale (DERS). In the second phase, participants were invited to take the Wisconsin Card Sorting Test (WCST), Stroop Test TBAG Form, and Trail Making Test (TMT). To examine the bivariate relationship, correlation analyses were conducted, and to investigate the mediator role of emotion regulation difficulties between EMS and neuropsychological performance, a series of mediation analyses were utilized. Correlation analyses revealed consistent and positive relationships between EMS and emotion regulation difficulties. However, the association between emotion regulation difficulties and neuropsychological test scores were comparably limited. DERS total score was negatively correlated with completed categories on the WCST, and non-acceptance of negative emotions was positively associated with perseveration. Correlations among EMS and neuropsychological test indices were generally weak and inconsistent. Approval-Seeking schema was positively associated with perseveration, while several isolated associations were found between specific schemas and individual test indices. The mediation findings showed no significant indirect effects of emotion regulation difficulties between EMS domains and neuropsychological performance. Overall, the results suggest that despite early maladaptive schemas being closely related to emotion regulation difficulties, both EMS and emotion regulation difficulties show limited associations with objective measures of neuropsychological performance in a non-clinical sample. The results are discussed within the framework of EMS, emotion regulation, and neuropsychological performance, and implications for future research are presented.
Benzer Tezler
- Akaryakıtla çalışan endüstriyel tav fırınlarında yanma, sıcaklık ve basıncın optimum kontrolu
Optimum control of combustion temperature and pressure in industrial tempering furnaces working with fuel-oil
MEHMET EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Makine MühendisliğiGazi ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜCEL ERCAN
- Çekirdeksiz kuru üzümde uygulanan politikanın Ege Bölgesinde üretim ve üretici açısından sonuçlarının değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
GÜVEN ÖZERİN
- S.S. Çiçek yetiştirme ve satış kooperatifi İzmir mezatında aylara göre piyasaya arzedilen süs bitkileri cinsleri ve toptan fiyatlarının 1984-1985 kış sezonu (Kasım-Mayıs) içerisindeki değişimi
Başlık çevirisi yok
TANAY BİRİŞÇİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Peyzaj MimarlığıEge ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADNAN HATİPOĞLU
- KY-89 zeolitinde asitlik dağılımının ve bazı hidrokarbonların etkin difüzyon katsayılarının gaz kromatografi ile tayini
Başlık çevirisi yok
SEZAİ ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Kimya MühendisliğiEge ÜniversitesiKimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖNÜL GÜNDÜZ
- Renk görüntü teorisi ve televizyona uygulaması
Theories of colour vision and their application to television
MUSTAFA LAMİ TAPLAMACIOĞLU
Doktora
Türkçe
1986
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiGazi ÜniversitesiElektrik-Elektronik Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ATİLLA ÖZMEN