Hekimlerin yapay zeka teknolojilerine yönelik tutumlarının incelenmesi
Investigation of physicians' attitudes towards artificial intelligence technologies
- Tez No: 1025373
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GAMZE YORGANCIOĞLU TARCAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sağlık Yönetimi, Healthcare Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sağlık hizmetlerinde yapay zeka (YZ) teknolojilerinin klinik süreçlere entegrasyonu; tıp pratiğini, hekimlerin mesleki otonomilerini ve karar alma mekanizmalarını dönüştüren psikososyal bir paradigma değişimidir. Bu tez, Türk sağlık sisteminde görev yapan hekimlerin tıbbi YZ uygulamalarını kullanmaya yönelik davranışsal niyetlerini ve bu niyeti şekillendiren temel faktörleri ampirik olarak incelemektedir. Araştırma, geleneksel Teknolojinin Kabulü ve Kullanımına İlişkin Birleşik Teori (UTAUT) modelinin, tıp biliminin özgün medikolegal dinamiklerine uyarlanarak genişletilmiş yeni bir versiyonu üzerinden yürütülmüştür. Nicel desende kurgulanan ve 407 hekimden elde edilen verilerle yürütülen bu çalışmada, toplanan veriler yapısal eşitlik modellemesi (YEM) ve faktör analizleri (AFA, DFA) kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonuçları, klasik teknoloji kabul modellerinin ötesinde yapısal bir dönüşümü ortaya koyarak 8 boyutlu yeni bir yapı keşfetmiştir. Orijinal ölçekte ayrı olan şeffaflık ve güven kavramları, hekimlerin kara kutu algoritmalarının klinik nedenselliğini anlama ihtiyacı doğrultusunda“Güven ve Şeffaflık”adıyla tek boyutta birleşmiştir. Ayrıca, hukuki sorumluluklar ve malpraktis riskleri nedeniyle insani“Denetim”(döngüdeki insan) ihtiyacı tamamen bağımsız bir yapı olarak öne çıkmıştır. Araştırmanın önemli bir diğer bulgusu, klasik modellerde önemli yordayıcı olan“Sosyal Etki”boyutunun geçerliliğini yitirip modelden çıkartılmasıdır; bu durum, araştırmaya katılan hekimlerin kanıta dayalı tıp ilkelerini ve mesleki özen yükümlülüklerini dışsal baskılara tercih ettiklerini göstermektedir. Kurulan yapısal modele göre, hekimlerin YZ kullanım niyetini en güçlü şekilde artıran yordayıcı değişken“Performans Beklentisi ve Anlaşılırlık”faktörü (β=0,512; p<0,001) olarak saptanmıştır. Buna karşılık, algoritmaların klinik otonomiyi zedeleyen bir tehdit olarak kodlandığı“Algılanan İkame Krizi”(β=-0,130; p=0,002), kullanım niyeti üzerindeki en güçlü negatif bariyerdir. Demografik bulgular; mesleki kıdemi yüksek, akademik hiyerarşinin zirvesinde yer alan ve önceden YZ deneyimi edinen hekimlerin bu teknolojileri benimseme niyetlerinin istatistiksel açıdan belirgin şekilde yüksek olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, tıbbi YZ sistemlerinin kabulü yalnızca istatistiksel ve algoritmik başarım meselesi değil; şeffaf, klinik işe yararlılığı ispatlanmış ve hekimce mutlak suretle denetlenebilen etiğe uygun sistemlerin inşasına bağlıdır.
Özet (Çeviri)
The integration of artificial intelligence (AI) technologies into clinical processes in healthcare is a psychosocial paradigm shift that transforms medical practice, physicians' professional autonomy, and decision-making mechanisms. This thesis empirically investigates the behavioral intentions of physicians working in the Turkish healthcare system to use medical AI applications and the fundamental factors shaping this intention. The research was conducted using a new, extended version of the traditional Unified Theory of Acceptance and Use of Technology (UTAUT) model, adapted to the unique medicolegal dynamics of medical science. Designed with a quantitative approach and conducted with data obtained from 407 physicians, the collected data were analyzed using structural equation modeling (SEM) and factor analyses (EFA, CFA). The analysis results revealed a structural transformation beyond classical technology acceptance models, discovering a new 8-dimensional structure. The concepts of transparency and trust, which were separate in the original scale, merged into a single dimension named“Trust and Transparency”in line with physicians' need to understand the clinical causability of black-box algorithms. Furthermore, due to legal responsibilities and malpractice risks, the need for human“Control”(human-in-the-loop) emerged as a completely independent structure. Another significant finding is that the“Social Influence”dimension, a major predictor in classical models, lost its validity and was excluded from the model; this indicates that the participating physicians prioritize the principles of evidence-based medicine and their professional duty of care over external pressures. According to the established structural model, the“Performance Expectancy and Causability”factor (β=0.512; p<0.001) was identified as the strongest predictor increasing physicians' intention to use AI. In contrast, the“Perceived Substitution Crisis”(β=-0.130; p=0.002), wherein algorithms are encoded as a threat undermining clinical autonomy, constitutes the strongest negative barrier to usage intention. Demographic findings demonstrate that physicians with high professional seniority, those at the top of the academic hierarchy, and those with prior AI experience exhibit a statistically significantly higher intention to adopt these technologies. Consequently, the acceptance of medical AI systems is not merely an issue of statistical and algorithmic success; it is dependent on constructing ethical systems that are transparent, proven in clinical utility, and absolutely controllable by the physician.
Benzer Tezler
- Aile hekimlerinin yapay zekaya yönelik genel tutum, hazır bulunuşluk ve kaygılarının incelenmesi
An investigation of family physicians' general attitudes, readiness, and concerns toward artificial intelligence
FATMA BOSTAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSakarya ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
ÖĞR. GÖR. ABDÜLKADİR AYDIN
- Heki̇m ve sağlık çalışanlarının yapay zekâ destekli̇ ruh sağlığı asi̇stanlarina yöneli̇k tutumlarının i̇ncelenmesi̇
An ınvestigation of physicians' and healthcare professionals' attitudes toward AI-supported mental health assistants
İREM GÜRDAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sağlık YönetimiÜsküdar ÜniversitesiSağlık Bilişimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUĞBA ALTINTAŞ
- Sağlıkta yapay zeka kullanımı: Hekimler üzerinde nitel bir çalışma
Artificial intelligence in healthcare: A qualitative study on physicians
SELİN PALA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sağlık YönetimiBahçeşehir ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İLKAY TURAN
- Uşak ili Aile Sağlığı Merkezlerinde görev yapan sağlık çalışanlarında yapay zekâ kaygısının incelenmesi
Investigation of artificial intelligence anxiety among healthcare workers in Family Health Centers in Uşak province
MEHMET AKİF ŞAHİN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiUşak ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ UTKU ESER
- Diş hekimliği fakültesi lisans ve uzmanlık öğrencilerinin yapay zeka ile ilgili kaygı durumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of anxiety levels regarding artificial intelligence among undergraduate and postgraduate students in faculties of dentistry
HAVVA NUR DİNÇ
Diş Hekimliği Uzmanlık
Türkçe
2026
Diş HekimliğiRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiRestoratif Diş Tedavisi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH BEDİR