Hüsün ve kubuh problemi bağlamında Şemseddin es-Semerkandî ile Kâdî Abdülcebbâr'ın görüşlerinin mukayesesi
A comparative study of the views of Shams al-Dīn al-Samarqandī and Qāḍī ʿAbd al-Jabbār in the context of the problem of ḥusn and qubḥ
- Tez No: 1025734
- Danışmanlar: PROF. DR. RECEP ÖNAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Giresun Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kelâm ilminin en köklü meselelerinden olan hüsün ve kubuh problemi ile bu problemin ilâhî ve beşerî fiillere yansımaları bu tezin temel konusunu oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, eylemlerdeki iyilik ve kötülüğün kaynağına dair yaklaşımların Allah'ın iradesi ve insanın fâiliyetini nasıl şekillendirdiğini incelemek, bu mesele özelinde Mu'tezile ve Mâtürîdî ekollerinin benzerlik ve farklılıklarını iki önemli âlim olan Kâdî Abdülcebbâr (ö. 415/1025) ile Şemseddîn es-Semerkandî (ö. 702/1303) özelinde mukayeseli olarak göstermektir. Yapılan araştırma sonucunda, her iki kelâmcının iyilik ve kötülüğün eylemin zâtından kaynaklandığı fikrinde ve cebriyyeciliğin reddinde birleştiği tespit edilmiştir. Ancak bu ortak zemine rağmen Kâdî Abdülcebbâr, adaleti merkeze alıp Allah'ın kulları için en iyi olanı gerçekleştirmesini vacip görerek ve insanı kendi fiilinin yegâne yaratıcısı sayarak farklılaşırken, Semerkandî ilâhî iradeyi önceleyerek hikmet eksenli bir yaklaşım benimsemiş ve insan fiillerinde ilâhî yaratma ile kulun hürriyetini dengeleyen bir yaklaşım geliştirmiştir. Elde edilen bulgular, her iki âlimin insanın sorumluluğunu ve ilâhî adaleti temellendirme hususunda ortak bir yaklaşımı benimsediklerini ortaya koymakla birlikte, ilâhî kudretin sınırları ve kul fiillerinin yaratılması meselesinde belirgin görüş ayrılıklarına sahip olduklarını göstermektedir. Çalışma, hüsün-kubuh tartışmalarını ve mezhepler arası etkileşimi bu iki önemli âlim üzerinden ele alarak kelâm literatürüne katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
The problem of husn and qubh (goodness and badness), one of the most fundamental issues in the science of Kalam, and the implications of this problem for divine and human acts constitute the main subject of this thesis. The aim of the study is to examine how approaches regarding the source of goodness and badness in actions shape the divine will and human agency; and to comparatively demonstrate the similarities and differences between the Mu'tazilite and Maturidite schools on this specific issue through the examples of two prominent scholars, Qadi 'Abd al-Jabbar (d. 415/1025) and Shams al-Din al-Samarqandi (d. 702/1303). As a result of the research, it has been determined that both theologians agree on the idea that goodness and badness originate from the essence of the act itself, and on the rejection of determinism. However, despite this common ground, Qadi 'Abd al-Jabbar diverges by placing justice at the center, imposing upon God the necessity to create what is best for His servants, and considering the human being as the sole creator of their own actions. In contrast, al-Samarqandi adopts a wisdom-oriented approach by prioritizing the divine will, constructing a“middle way”that balances divine creation and human freedom in human actions. The findings reveal that although both scholars adopt a common approach in grounding human responsibility and divine justice, they have significant divergences of opinion regarding the limits of divine power and the creation of human acts. By addressing the husn-qubh debates and the dialectic between the schools through these two significant scholars, this study aims to contribute to the literature of Kalam.
Benzer Tezler
- Minhâcü'l-vusûl ve şerhleri bağlamında Mukaddimetü'l-vâcip meselesi
The issue of Mukaddimatu'l-wajib in the context of Minhaju'l-Vusûl and its Commentaries
EBU BEKİR DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ASIM CÜNEYD KÖKSAL
- İlâhî adâlet açısından hidâyet ve dalâlet meselesi: Kâdî Abdülcebbâr ve Râzî eksenli bir değerlendirme
The issue of guidance and misguidance from the perspective of divine justice: An evaluation centered on Qāḍī ʿAbd al-Jabbār and al-Rāzī
AYDIN ÇAMLICA
Doktora
Türkçe
2026
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FETHİ KERİM KAZANÇ
- İslam Hukuk metodolojisinde emir ve nehiy hükümlerinin hüsün-kubuh açısından temellendirilmesi
Grounding the provisions of orders and prohibits in terms of husun-kubuh in methodology of Islamic Law
FATİH BAŞELMA
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞAMİL DAĞCI
- Zemahşeri'nin el-Keşşaf'ında kader anlayışı
The understanding of fate in Zemashari's Kaşşaf
ATİLLA AKDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ REYHAN ERDOĞDU BAŞARAN
- Kelâmî ahlâk bağlamında iyi ve kötünün tabiatı ve insan fiilleri
The nature of good (Husn) and bad (Gubh) and human acts in the context of teological (Kalam) moral
ELİF AĞALDAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinÇukurova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL YÜRÜK