Geri Dön

Fosfatlı gübre fabrikalarında katı atık olarak elde edilen fosfojipslerin içerdiği potansiyel olarak toksik elementlerin ve radyonüklitlerin zenginleşme seviyelerinin değerlendirilmesi

Evaluation of the enrichment levels of potentially toxic elements and radionuclids contained in phosphogypsum obtained as solid waste in phosphate fertilizer factories

PDF İndir

  1. Tez No: 920624
  2. Yazar: AYTAÇ AYATA
  3. Danışmanlar: PROF. DR. ŞEREF TURHAN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Fizik ve Fizik Mühendisliği, Physics and Physics Engineering
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
  10. Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Fizik Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

İnsan kaynaklı faaliyetler ve/veya doğal süreçler nedeniyle sürekli artan potansiyel olarak zehirli element (PZE) ve radyonüklit kirliliği, insan ve çevre sağlığı için önemli bir tehdit oluşturan küresel bir sorun hâline gelmiştir. Fosfatlı gübre üretiminin bir yan ürünü olarak elde edilen fosfojips (FJ), dünya çapında büyük miktarlarda üretilen ve stoklanan endüstriyel bir katı atıktır. FJ'ler, PZE'ler ve doğal olarak oluşan radyonüklitler gibi zehirli elementleri yüksek seviyede içerebilir. Bu çalışma, FJ atıklarının tekrar kullanılmasında ve atık sahalarının daha iyi karakterize edilmesinde değerlendirilebilecek veri elde etmek amacıyla Türkiye'nin farklı illerinde (Balıkesir, Mardin, Mersin ve Samsun) bulunan fosfatlı gübre fabrikalarının atık depolarından toplanan FJ örneklerinin majör-minör oksit, PZE ve doğal radyonüklit içeriklerinin belirlenmesine yönelik olarak yapılan ilk ayrıntılı çalışmadır. Çalışma kapsamındaki oksit, PZE ve radyonüklit analizleri, bir enerji dağılımlı X-ışını floresans spektrometresi kullanılarak gerçekleştirildi. FJ örneklerinde analiz edilen majör-minör oksitler, ortalama içeriklerine göre SO3 (%53,22) > CaO (%36,84) > SiO2 ( %2,08) > P2O5 (%1,21) > Al2O3 ( %0,13) > Fe2O3 (%0,11) olarak sıralandı. FJ örneklerinde analiz edilen PZE'lerden Cd, Co, Cr, Cu, Fe, Mn, Ni, Pb, Ti, V, Zn, Zr ve Sr'nin içerikleri, sırasıyla < 2,0-23,5 mg/kg, < 3,0-41,1 mg/kg, 1,4-94,1 mg/kg, 2,4-43,4 mg/kg, 84,2-5760,0 mg/kg, 9,4-127,7 mg/kg, 1,4-46,9 mg/kg, 4,1-33,6 mg/kg, 42,8-284,7 mg/kg, 1,1-25,5 mg/kg, 3,0-285,9 mg/kg, 3,5-23,3 mg/kg ve 200,9-2098,0 mg/kg aralığında bulundu. FJ örneklerinde analiz edilen doğal radyonüklit Th ve U'nun içerikleri ise 1,1-9,1 mg/kg ve 1,1-46,9 mg/kg aralığında değişti. Çalışmada ayrıca jeobirikim indisi, tek yük indisi, kirlilik yük indisi ve zenginleşme faktörü gibi potansiyel ekolojik risk indisleri, FJ atık alanlarının kirlilik seviyelerini değerlendirmek amacıyla hesaplandı. Hesaplanan potansiyel ekolojik risk endeksleri Mardin, Balıkesir ve Samsun'da bulunan FJ atık alanlarının Cd ile yüksek seviye kirlendiğini gösterdi.

Özet (Çeviri)

The ever-increasing pollution of potentially toxic elements (PTE) and radionuclides due to anthropogenic activities and/or natural processes has become a global problem that poses a significant threat to human and environmental health. Phosphogypsum (PG), a by-product of phosphate fertilizer production, is an industrial solid waste produced and stockpiled in large quantities worldwide. PGs may contain high levels of toxic elements such as PTEs and naturally occurring radionuclides. This study is the first detailed study to determine the major-minor oxide, PTE and natural radionuclide contents of FJ samples collected from waste stockpiles of phosphate fertilizer factories located in different provinces (Balıkesir, Mardin, Mersin and Samsun) of Türkiye to obtain data that can be used in the reuse of PG wastes and better characterization of waste sites. The oxide, PTE and radionuclide analyses within the scope of the study were carried out using an energy dispersive X-ray fluorescence spectrometer. The major-minor oxides analyzed in the PG samples were ranked as SO3 (53.22%) > CaO (36.84%) > SiO2 (2.08%) > P2O5 (1.21%) > Al2O3 (0.13%) > Fe2O3 (0.11%) according to their average contents. The contents of Cd, Co, Cr, Cu, Fe, Mn, Ni, Pb, Ti, V, Zn, Zr and Sr of PZE analyzed in PG samples were varied from < 2.0 to 23.5, < 3.0 to 41.1, 1.4 to 94.1, 2.4 to 43.4, 84.2 to 5760.0, 9.4 to 127.7, 1.4 to 46.9, 4.1 to 33.6, 42.8 to 284.7, 1.1 to 25.5, 3.0 to 285.9, 3.5 to 23.3 and 200.9 to 2098.0 mg/kg, respectively. The contents of natural radionuclides Th and U analyzed in PG samples varied 1.1 to 9.1 and 1.1 to 46.9 mg/kg, respectively. Also, in the study, potential ecological risk indices such as geo-accumulation index, single pollution index, pollution load index, and enrichment factor were calculated to evaluate the pollution levels of PG waste stockpiles. The calculated potential ecological risk indices showed that PG waste stockpiles in Mardin, Balıkesir and Samsun were highly polluted with Cd.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    677

    Karma yemin fosfor kaynağı ve düzeyinin etlik piliç performansına etkileri üzerinde bir araştırma

    Başlık çevirisi yok

    SEZEN ÖZKAN SERTER

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1986

    ZiraatEge Üniversitesi

    Zootekni Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. KAHRAMAN ÖZKAN

  2. Tez No

    1116

    Derik-Mazıdağ (Mardin) fosfat yataklarının sedimantolojisi

    Sedimantological investigation of phosphate beds of Derik-Mazidağ (Mardin) area

    HAKAN ÇOBAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1987

    Jeoloji MühendisliğiAnkara Üniversitesi

    Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. BAKİ VAROL

  3. Tez No

    2469

    Mazıdağı-taşıt fosfat cevherinin zenginleştirilmesi

    Başlık çevirisi yok

    ENDER SÖNMEZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1985

    Maden Mühendisliği ve MadencilikAnadolu Üniversitesi

    Cevher Hazırlama Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. FARUK EMRULLAHOĞLU

  4. Tez No

    5906

    Sublethal doz uygulamaları ile phytoseiulus persimilis A.-H.'te malathiona karşı direnç seleksiyonu olanakları üzerinde araştırmalar

    Investigations on the possibility of obtaining malathion-resistant phytoseiulus persimilis A.-H. population by selection with sublethal dosage applications

    HİMMET FİDAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1989

    ZoolojiAnkara Üniversitesi

    Bitki Koruma Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. NEŞET KILINÇER

  5. Tez No

    9858

    Halotan anastezisinin eritrosit zarları üzerine olan etkileri

    Başlık çevirisi yok

    AKIN YEŞİLKAYA

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    1990

    Anestezi ve ReanimasyonErciyes Üniversitesi

    Biyokimya Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. PAKİZE DOĞAN

Geri Dön