Word associations: A comparison of AI and human word association patterns
Kelime çağrışımları: Yapay Zeka ve insan kelime çağrışım yapılarının karşılaştırılması
- Tez No: 928672
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜMİT ATLAMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Boğaziçi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Dil Bilimi Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Türkçe kelime çağrışımı görevinde insan kelime çağrışımları ile büyük dil modelleri (LLM'ler) tarafından üretilen çağrışımlar arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları sistematik bir karşılaştırma yoluyla incelemektedir. İnsan katılımcılar ve seçilen LLM'ler kullanılarak yapılan bu çalışma, yanıt çeşitliliği, çağrışım gücü, morfoloji ve somutluk gibi dilsel özelliklere duyarlılık ve çağrışım ağlarının yapısal uyumu gibi temel ölçütleri değerlendirmektedir. Metodoloji, 381 katılımcıyla yürütülen sürekli bir kelime çağrışım deneyini ve bu deneyin GPT-4o mini, Trendyol LLM v1.8 ve Cosmos LLaMA gibi güncel LLM'lerle simüle edilmesini içermektedir. Karşılaştırmalı analizler, yapısal ve çağrışım benzerliklerini değerlendirmek için kosinüs benzerliği, Jaccard benzerliği ve grafik tabanlı metrikler gibi teknikler kullanmaktadır. Sonuçlar, özellikle yanıt çeşitliliği ve morfolojik ve anlamsal özelliklere duyarlılık açısından insanlar ve LLM'ler arasındaki çağrışım yapılarında önemli farklılıklar olduğunu göstermektedir. LLM'ler belirli çağrışım yapılarını yeniden oluşturma konusunda güçlü yönler sergilerken, insanlarda gözlemlenen karmaşık bilişsel süreçleri taklit etmede zorluklarla karşılaşmaktadır. Bulgular, kelime çağrışım görevlerinin hem insan bilişini anlamak hem de yapay zeka sistemlerini değerlendirmek için bir araç olarak potansiyelini vurgulamaktadır. Bu araştırma, geleneksel psikolinguistik metodolojileri modern hesaplamalı yaklaşımlarla birleştirerek anlamsal belleği anlamamıza katkıda bulunmakta ve LLM'lerin insan bilişini taklit etme konusundaki gelişen potansiyel ve sınırlamalarını öne çıkarmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis explores the similarities and differences between human word associations and those generated by large language models (LLMs) through a systematic comparison of responses in a Turkish word association task. Using human participants and selected LLMs, this study examines key metrics, including response diversity, associative strength, sensitivity to linguistic features such as morphology and concreteness, and structural alignment within associative networks. The methodology involves a continuous word association experiment conducted with 381 human participants in addition to simulations using state-of-the-art LLMs, including GPT-4o mini, Trendyol LLM v1.8, and Cosmos LLaMA. Comparative analyses employ techniques such as cosine similarity, Jaccard similarity, and graph-based metrics to evaluate structural and associative parallels. Results indicate notable differences in the associative patterns of humans and LLMs, particularly in response diversity and sensitivity to morphological and semantic properties. While LLMs exhibit strengths in replicating certain associative structures, they face challenges in mimicking the nuanced cognitive processes observed in humans. The findings underscore the potential of word association tasks as a lens for understanding human cognition and evaluating artificial intelligence systems. This research bridges traditional psycholinguistic methodologies with contemporary computational approaches, advancing our understanding of semantic memory and highlighting the evolving potential and limitations of LLMs in approximating human cognition.
Benzer Tezler
- Yapay zekanın sektörel uygulama alanları ve etkileri üzerine bir inceleme
A study on sectoral application areas and effects of artificial intelligence
GİZEM ALTINDERE YAZICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İşletmeİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADNAN VEYSEL ERTEMEL
- Realization of transmitter and receiver clock generation units and channel switching unit in a modified analog radio relay
Değiştirilen bir analog radyodaki verici ve alıcı saat üretimi birimleri ve kanal anahtarlama biriminin gerçekleştirilmesi
AYHAN BÜYÜKSEMERCİ
Yüksek Lisans
İngilizce
1987
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiElektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT AŞKAR
- Meteorolojik verilerin ısıl değerlendirilmesi ve bilgisayarda simülasyonu
Başlık çevirisi yok
KAYA SARICALI
- Kronik şizofrenide sözcük çağrışımların mantıksal bağlantı ve reaksiyon süresi ölçüleri açısından incelenmesi
Başlık çevirisi yok
İHSAN DAĞ
- Sıfırdan dokuza kadar sayılar ve aç, kapat, kanal kelimelerini tanıyan kontrol sistemi
Başlık çevirisi yok
GÖKHAN DINDIŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiAnadolu ÜniversitesiElektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ERDENER ILDIZ